شخصیت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

شخصیت (به انگلیسی: Personality) را می‌توان آن الگوهای معین و مشخصی از تفکر٬ هیجان و رفتار تعریف کرد که سبک شخصی فرد را در تعامل با محیط اجتماعی و مادی‌اش رقم می‌زنند[۱] . به عبارت دیگر شخصیت شامل ویژگی‌های نسبتاً با ثبات و پایدار است که در توصیف آن‌ها از صفاتی همچون زودرنج، مضطرب٬ پر حرف٬ درونگرا و برون‌گرا و غیره استفاده می‌شود.

تعریف شخصیت[ویرایش]

شخصیت یعنی «مجموعه‌ای از رفتار وشیوه‌های تفکر شخص در زندگی روزمره که با ویژگی‌های بی همتا بودن، ثبات (پایداری) و قابلیت پیش بینی» مشخص می‌شود. از این تعریف چندین نکته قابل استنباط است.

بر پایه تعاریف بالا نکاتی درباره اصطلاح شخصیت روشن می‌شود:

•بی همتایی و تفاوت: شخصیت یک فرد بی‌همتاست و در عین بعضی مشابهت‌ها، هیچ دو شخصیت یکسان و همسان وجود ندارد.
•ثبات داشتن (پایداری): اگر چه افراد در شرایط و محیطهای گوناگون در ظاهر رفتار متضاد و مختلفی دارند، ولی در طول زمان (مثلاً چندین دهه) رفتار و واکنش و همچنین شیوه تفکر آنها دارای یک در ثبات نسبی دائمی است.
•قابلیت پیش بینی: با توجه کردن و مطالعه رفتار و نوع تفکر اشخاص می‌توان سبک رفتاری و تفکری افراد را با احتمال زیاد پیش بینی کرد. قابلیت پیش بینی رفتار با «ثبات در رفتار» رابطه متقابل دارد.

شخصیت می‌تواند سازگار و یا ناسازگارانه باشد. «ناسازگاری» زمانی مطرح می‌شود که افراد قادر نباشند تفکر و رفتار خود را با محیط و تغییرات آن تطبیق دهند. سازگاری یا عدم سازگاری ارتباط نزدیکی با «انعطاف پذیری» دارد. یک شخصیت سالم با وجود ثبات و پایداری به میزانی از انعطاف‌پذیری بهره می‌برد. اما افراد ناسازگار در برخورد با موقعیت‌هایی که واکنش به آنها مستلزم تغییرات و تصمیمات جدید است، تفکر و رفتار انعطاف ناپذیری از خود بروز می‌دهند. بنابراین، اختلال شخصیت یعنی «رفتارهای ناسازگار و انعطاف ناپذیر در برخورد با محیط و موقعیت‌ها».

عوامل به وجود آورنده شخصیت[ویرایش]

شخصیت ساختهٔ وراثت و محیط است. انسان با ویژگی‌ها ی ژنتیکی خاصی به دنیا می‌آید، و از آن پس سر و کار او با محیط اطراف خود خواهد بود. محیط نقش مهمی در شکل دهی شخصیت دارد. نمونه‌های روشن برای تاًثیر محیط بر شخصیت، کودکانی هستند که به تصادف در جنگل‌ها یا در انزوا رشد کرده‌اند. برای مثال یک کشیش هندی به نام سینگ در جنگل‌های هندوستان دو دختر را یافت و آن‌ها را با خود به خانه برد. بر اساس گزارشِ سینگ این دو کودک در هنگام یافته شدن هیچگونه از رفتارهای انسانی را نداشتند. چهار دست و پا راه می‌رفتند، زوزه می‌کشیدند، از اجتماع گریزان بودند، تحریک پذیری آن‌ها زیاد بود و روی هم رفته رفتار آن‌ها مانند محیط شان بود.

عوامل رفتار (نگاه تحلیلی جزئی نگر)[ویرایش]

  • ژنتیک
  • ادمهای اطراف در محیط وتربیت
  • تجربه‌های کودکی
  • سبک زندگی
  • جامعه – اجتماع
  • تفاوتها – ویژیگیها
  • ارزشها وباورها
  • انگیزش
  • استعداد وتوانمندی
  • هوش – مزاج
  • بحرانها – زمان
  • رشد
  • ادراک – هشیاری
  • احساس – هیجان

شخصیت (نگاه تحلیلی کلی نگر)[ویرایش]

شخصیت: شیوه‌ای ترکیبی از همه عوامل سابق.

شخصیت: نگاه تحلیلی کلی نگر: عوامل وقتی که ترکیب بشوند.

شخصیت:

  • a. کارکرد: چرائی وچگونگی رفتار.
  • b. ساختار: کدوم از عوامل روی یک رفتار تأثیر دارد؟

شخصیت: رفتار را تبیین می‌کند (به وجود می‌آورد). وبه عوامل به وجود آورنده رفتار اشاره می‌کند.

۵ بعد اصلی شخصیت[ویرایش]

در سالهای اخیر، تحقیقات زیادی درباره پنج بعد اصلی شخصیت The big 5 Model، انجام شده و نتیجه تحقیقات هم آن را تائید کرده است. این پنج عامل شخصیتی، عبارتند از:

  • پرهیاهو Extroversion: صمیمی و گرم، پرحرف که پیوسته، ابراز وجود می کند.
  • سازشکار Agreeableness: خوش طینت، دارای روح تعاون و قابل اعتماد.
  • باوجدان Conscientiousness: مسئولیت پذیر، قابل اتکاء، موثر و پیوسته، در کسب موفقیت.
  • از نظر عاطفی، باثبات Emotional stability: آرام، پرشور، در برابر تنش، احساس امنیت می کند.
  • تجربه اندوز Openness to experience: تخیلی، از نظر هنر، با احساس و اهل تفکر و شعور.

علاوه بر ارائه چارچوب شخصیتی، تحقیقاتی که بر روی این پنج بعد اصلی شخصیت، صورت گرفت، به این نتیجه منجر شد که بین ابعاد شخصیتی و عملکرد شغلی، رابطه ای مستقیم، وجود دارد. (رابینز، 1996، ص 142)

ارزیابی شخصیت[ویرایش]

شخصیت اغلب از طریق آزمون‌های عینی مانند MMPI-۲ اندازه گیری می‌شود که طی آن از آزمودنی خواسته می‌شود به پرسشنامه‌ها و سیاهه‌های مداد- کاغذی پاسخ دهند. آزمون MMPI شامل بیش از پانصد عبارت است که آزمودنی‌ها با انتخاب یکی از گزینه‌های «درست»، «نادرست» یا «نمی‌دانم» به آن پاسخ می‌دهند. مثال‌هایی از چند عبارت آزمون MMPI عبارتند از هستند:

من دشمنانی دارم که واقعاً می‌خواهند مرا اذیت کنند.

من هرگز در فعالیت‌های جنسی نامعمول زیاده روی نکرده‌ام.

این آزمون‌ها اطلاعات عینی میزان شده‌ای در مورد تعداد زیادی از صفت‌های شخصیت به دست می‌دهند. ولی این آزمون‌ها از نظر احتمال سو گیری، فریب کاری عمومی و مشکلات تشخیص و کاربرد نامناسب مورد انتقاد واقع شده‌اند.

اختلالات شخصیت[ویرایش]

اختلال شخصیت مرزی

شخصیت ضد اجتماعی

اختلال شخصیت نمایشی

جستارهای وابسته[ویرایش]

اختلال شخصیت

پانویس[ویرایش]

  1. اتکینسون و هیلگارد. زمینه روانشناسی. تهران: انتشارات ارجمند، ۱۳۹۲. شابک ‎۹۷۸-۶۰۰-۲۰۰-۰۵۰-۷. 
  • ‌ کارل هافمن، مارک ورنوری، جودیت ورنوری(۱۳۸۱)
  • روان‌شناسی عمومی (از نظریه تا کاربرد) جلد دوم شابک: ۵-۰۱-۶۳۸۹-۹۶۴
  • ‌روان‌شناسی شخصیت شابک: ۶-۲۰۱-۴۵۵-۹۶۴