روان‌شناسی دین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو


روانشناسی دین یا همان روانشناسی مذهب از شاخه‌های تحقیقات علمی است که به بررسی دین می‌پردازد. این علم به بررسی وضعیتهای روانشناسانه در جامعه، وجدان گروهی و فردی که در ایجاد، توسعه، کارکرد و از بین رفتن یک دین موثر است می‌پردازد. همچنین محتوی ساختار و جهت گیری این پدیده‌ها و جایگاه و نقششان در خود دین و زندگی خارج از دین مورد علاقه این علم است. کار اصلی روانشناسی دین تعریف و توضیح جامعه شناسانه-روانشناسانه از پدیده‌های دینی است.

پیشروان و دیدگاه‌ها[ویرایش]

روانشناسی دین در ابتدای قرن بیستم و با کوششهای دانشمندانی همچون ویلهلم وونت، ویلیام جیمز و جیمز لوبا به وجود آمد. در این عرصه در غرب هر دو دیدگاه غیردینی و کلیسایی به وجود آمدند. پایه‌های فلسفی دیدگاه غیردینی را مکتبهایی همچون پراگماتیسم، پوزیتویسم و پدیده‌شناسی استوار ساختند. از طرفی رواشناسی مسیحی در الهیات کاتولیک، پروتستان و ارتودکس ریشه دارد و معمولاً از فلسفه ایده‌الیسم برای دفاع و اثبات مسیحیت بهره می‌برد. نظریه‌های مختلف روانشناسی برای توضیح پدیده دین به کار رفته اند، شامل رفتارگرایی، روانشناسی گشتالت و روانکاوی (فرویدیسم و نئوفرویدیسم).

دیدگاه فروید[ویرایش]

زیگموند فروید در کتاب توتم و تابو از ایده عقده ادیپ (تمایل جنسی پسر به مادر همراه با حس رقابت و دشمنی با پدر) برای توضیح چگونگی پیدایش دین در مراحل آغازین رشد بشر استفاده می کند. همچنین فروید در کتاب موسی و یکتاپرستی به بازسازی تاریخ نگاری کتاب مقدس بر اساس تئوری خویش می پردازد و در کتاب آینده یک پندار بیان می کند که دین یک پندار یا چارچوب خیالی است که انسان برای رسیدن به بلوغ باید از قید آن آزاد گردد. فروید عقیده دارد که اعتقاد به خدا به مثابه پدر رفتاری کودکانه و عصبی است و نیز مذاهب تحکم کننده ناکارآمد بوده و انسان را از خود بیگانه می کنند.

دیدگاه آلبرت بندورا[ویرایش]

نظریه یادگیری اجتماعی که توسط آلبرت بندورا ارائه شد، احتمالاً تاثیرگذارترین نظریه یادگیری و رشد بوده است. با وجودی که این نظریه ریشه در بسیاری از مفاهیم نظریه سنتی یادگیری دارد، امّا بندورا اعتقاد دارد که آموزش مستقیم، تنها وسیله برای یادگیری نیست. نظریه او، یک عنصر اجتماعی را نیز در نظر می گیرد و می گوید که مردم می توانند اطلاعات و رفتارهای جدید را از طریق مشاهده مردمان دیگر یادبگیرند. این نوع یادگیری را که به یادگیری (یا مدل سازی) مشاهده ای معروف است می توان برای توضیح انواع گسترده ای از رفتارها به کار برد. برپایه‌ی نظریه‌ی یادگیری اجتماعی،رفتارهای انحرافی و مجرمانه،اساسا به وسیله‌ی تداعی‌های فرد رخ می‌دهند. تداعی‌ها،معانی یا الگوهای رفتاری‌ای هستند که،فرد قبلا آن را کسب کرده و اجازه بروز(تقویت)یا منع(تنبیه) چنین رفتارهایی را می‌دهد.نظریه پردازان یادگیری اجتماعی معتقدند که،همرنگی امری طبیعی است و این سئوال را مطرح می‌کنند که،چرا مردم قوانین را زیر پا می‌گذارند؟و خود نیز پاسخ می‌دهند که:برپایه‌ی نظریه‌ی یادگیری اجتماعی،فرد یاد می‌گیرد که، قانون‌شکن باشد،چرا که،از طریق گروه‌های اولیه مثل خانواده و دوستان این اعمال را یاد گرفته است.بنابراین آنانی که از لحاظ مذهبی و دینی پایبند به آن و عضو گروههای مذهبی هستند و از آنجا که اکثر مذاهب زندگی افراد را هدفمند و از هرگونه افسردگی و بیماریهای روحی دور می دارند،در نتیجه نقش مهمی در زندگی فرد دارند.

پی‌نوشت و منبع[ویرایش]

  • Judelson, Catherine.. A dictionary for believers and nonbelievers. چاپ 1. Moscow: Progress Publishers، 1989. 330. شابک ‎۵۰۱۰۰۰۴۵۵۰.