نگاه به شرق

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

نگاه به شرق یک راهبرد در سیاست خارجی ایران است که از آغاز ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد در سال ۱۳۸۴ مطرح شد.[۱] بر اساس این سیاست، ایران باید برای ارتقای جایگاه بین‌المللی خود بر اهرم ایجاد رابطه مناسب با کشورهای مشرق‌زمین بیشتر تکیه داشته باشد.[۲] البته پیرامون این که چه کشورهایی در زمره اهداف سیاست نگاه به شرق قرار می‌گیرند، و این که از چه دیدگاهی باید به این سیاست نگاه کرد اتفاق نظری میان صاحب‌نظران نیست و حداقل ۳ دیدگاه مختلف وجود دارد.[۳]

این سیاست در چارچوب نظری سازه‌انگاری قرار می‌گیرد.[۴]

پیشینه[ویرایش]

ایران از آغاز دوران جمهوری اسلامی شعار «نه شرقی، نه غربی» را سرلوحه خود قرار داده و سعی نموده در سیاست خارجی خود حرکت مستقلی را در پیش بگیرد.[۵] رویکرد مطلق‌گرایانه ایران به این شعار تا پایان جنگ سرد، مانع از این می‌شد که ایران بتواند هم‌پیمانان استراتژیکی برای خود بیابد.[۶] سیاست نگاه به شرق در حالی مطرح شد که مذاکرات ایران با کشورهای اروپایی و غرب پیرامون برنامه هسته‌ای ایران دچار چالش شد و نتوانست به‌خوبی تأمین‌کننده منافع ملی باشد؛ و در عین حال تحولاتی که در قاره آسیا طی سال‌های قبل اتفاق افتاد شرایط نویی را پدید آورد.[۷]

کشورهای هدف[ویرایش]

کشورهایی مانند ژاپن،[۸] کره جنوبی،[۹] چین،[۱۰] مالزی،[۱۱] روسیه،[۱۲] هند[۱۳] و پاکستان[۱۴] از کشورهای هدف این سیاست عنوان شده‌اند. البته به زعم عده‌ای از آن‌جا که ژاپن و کره جنوبی با اتخاذ سیاست‌های اقتصادی سرمایه‌داری لیبرال و انحلال فرهنگی در تمدن غرب، دیگر در چارچوب تمدن مشرق‌زمین تعریف نمی‌شوند نمی‌توانند در این رویکرد جایگاهی داشته باشند و خیمه نگاه به شرق بر پایه ۴ ستون روسیه، هند، چین و مالزی استوار است.[۱۵]

رویکردها[ویرایش]

جغرافیایی–ایدئولوژیک

بر پایه این نوع نگاه، تعریف حوزه شرق بر پایه مکان جغرافیایی و تا حدودی تقابل با دنیای غرب انجام می‌شود. بر اساس این نگاه، کشورهای آمریکای لاتین نیز در حوزه شرق تعریف می‌شوند. مبنای تصمیم‌سازی‌ها در دولت احمدی‌نژاد این رویکرد بوده‌است.[۱۶]

ایدئولوژیک

با نگاه ایدئولوژیک که بر اساس دوقطبی تقابل شرق–غرب و نگاه اسلامگرایانه جمهوری اسلامی است، کشورهای جهان اسلام نیز در حوزه شرق تعریف می‌شوند. این دیدگاه طرفداران کمی دارد.[۱۷]

عملگرایانه

این دیدگاه شرق را بر پایه حوزه تمدنی شرق و با زاویه دید منطقه‌ای و همسایگی نگاه می‌کند و سعی دارد از شرق هویتی مکانی و جغرافیایی ارائه دهد.[۱۸]

پانویس[ویرایش]

  1. آدمی، ۹۸.
  2. آدمی، ۹۸.
  3. آدمی، ۹۸.
  4. آدمی، ۱۰۴-۱۰۰.
  5. ثقفی عامری، ۱.
  6. ثقفی عامری، ۱.
  7. ثقفی عامری، ۲.
  8. ثقفی عامری، ۲.
  9. ثقفی عامری، ۲.
  10. آدمی، ۹۸.
  11. ثقفی عامری، ۲.
  12. آدمی، ۹۸.
  13. آدمی، ۹۸.
  14. آدمی، ۹۸.
  15. آدمی، ۱۰۴.
  16. آدمی، ۹۸.
  17. آدمی، ۹۸.
  18. آدمی، ۹۸.

منابع[ویرایش]

  • آدمی، علی (بهار ۱۳۸۹)، «راهبرد نگاه به شرق در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: دیدگاه، زمینه‌ها و فرصت‌ها»، فصلنامه مطالعات سیاسی (۷)، ص. ۹۷-۱۳۶
  • ثقفی عامری، ناصر (دی ۱۳۸۵)، «در جست‌وجوی افق‌های جدید در سیاست خارجی ایران: «سیاست نگاه به شرق»»، مرکز تحقیقات استراتژیک (پژوهش ۵) قابل دسترسی در: http://www.csr.ir/Pdf/Issues100/Pajoheshe%205-CSR.pdf