منال شریف

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
منال شریف
Manal al-Shraif.jpg
زادروز ۲۵ آوریل ۱۹۷۹(1979-04-25) ‏(۳۸ سال)[۱]
مکه، عربستان سعودی
محل زندگی استرالیا[۲]
ملیت عربستانی
تبار عرب
از دانشگاه دانشگاه ملک عبدالعزیز
دین اسلام

منال الشریف (زادهٔ ۲۵ آوریل ۱۹۷۹) از فعالان حقوق زنان در عربستان سعودی است که در شروع کمپین رانندگی برای زنان کمک کرد. یکی دیگر از فعالان حقوق زنان ، به نام وجیهه حویدر که پیش‌تر فیلمی از رانندگی خود منتشر کرده‌بود، در جریان کمپین مذکور از شریف در حال رانندگی فیلم گرفت.[۳] و این ویدیو در یوتیوب و فیس‌بوک به اشتراک گذاشته شد.[۴][۵] منال شریف در ۲۱ ماه مه بازداشت و آزاد شد و روز بعد مجدداً دستگیر شد،[۶][۷] سپس روز ۳۰ مه به آزادی مشروط دست یافت[۸] و تضمین کرد با رسانه‌ها مصاحبه نمی‌کند و دوباره رانندگی نخواهد کرد و در صورت صدور احضاریه در مراجع حضور یابد.[۹] نیویورک تایمز و آسوشیتد پرس کمپین رانندگی زنان را با اتفاقات بهار عربی مرتبط دانستند و مدت بازداشت طولانی منال شریف نشانهٔ ترس مقامات سعودی عنوان کردند.[۱۰][۱۱]

منال شریف پس از آن کمپین رانندگی همچنان یک منتقد فعال دولت عربستان سعودی باقی ماند و در مورد مسائلی همچون زندانی کردن کارگران زن خارجی، نبود انتخابات مجلس شورا و قتل لاما قمدی به توئیت کردن پرداخت. مجله تایمز، فارین پالیسی و انجمن آزادی اسلو از او حمایت کردند. منال شریف با یک مدرک کارشناسی در رشته علوم رایانه از دانشگاه ملک عبدالعزیز فارغ‌التحصیل شد. او تا مهٔ ۲۰۱۲ مشاور امنیت اینترنت در سعودی آرامکو، شرکت ملی نفت عربستان سعودی، بود.

پیش زمینه[ویرایش]

منال در یکی از محله‌های قدیمی و معتبر شهر مکه در سال ۱۳۹۹ هجری قمری (معادل ۱۹۷۹ میلادی) به دنیا آمد. خانوادهٔ او از اعیان روستای الطرفاء در ناحیهٔ فاطمة در شمال غرب مکه بوده‌اند.[۱۲] منال الشریف فارغ‌التحصیل لیسانس علوم از دانشگاه ملک عبدالعزیز است و دارای گواهی‌نامه حرفه‌ای سیسکو می‌باشد.[۱۳] تا مه ۲۰۱۲، او به عنوان یک مشاور امنیت اطلاعات[۶] برای شرکت سعودی آرامکو،[۱۳] کار می‌کرد. وی همچنین برای روزنامه سعودی الحیات و الوطن قلم می‌زد.[۱۴] [۱۵] نخستین کتاب وی جرئت رانندگی کردن: بیدار شدن یک زن سعودی، در ژوئن ۲۰۱۷ توسط انتشارات سایمون و شوستر چاپ شد.[۱۶] کتاب به سه زبان آلمانی، پرتغالی و عربی نیز ترجمه شده‌است. الشریف در استرالیا زندگی می‌کند با یک برزیلی ازدواج کرده‌است.[نیازمند منبع]

کمپین حقوق زنان[ویرایش]

علاوه بر کارهای حرفه‌ای، منال شریف کمپینی برای حمایت از زنان عربستان سعودی را چند سال رهبری می‌کرد.[۶] بنابر گفتهٔ نیویورک تایمز، منال شریف «برای جلب توجه به فقدان رعایت حقوق زنان در عربستان سعودی شهرت دارد.»[۱۰] پس از کمپین رانندگی زنان در ۲۰۱۱، عفو بین‌الملل دربارهٔ وی نوشت «منال شریف بنابر سنت دیرینهٔ فعالان حقوق زنان، خود را در خط مقدم مقابله با قوانین و سیاست‌های تبعیض‌آمیز قرار داده تا آن‌ها را افشا کند و به چالش بکشد.»[۱۷]

حق رانندگی زنان در عربستان[ویرایش]

از تاریخ ۲۰۱۳ آزادی زنان برای رانندگی محدود شد و تقریباً ممنوع گشت.[۱۸] در سال ۱۹۹۰، ده‌ها زن در ریاض ماشین‌های خود را راندند، یک روز در بازداشت به سر بردند، گذرنامه‌هایشان ضبط شد و برخی کارشان را از دست دادند.[۱۹] در سپتامبر ۲۰۰۷، انجمن حمایت از حقوق زنان در عربستان سعودی، که توسط وجیهه حویدر[۲۰] و فوزیه العیونی تأسیس شده، طوماری با ۱۱۰۰ امضا برای تجدید نظر در این باره و اجازه رانندگی کردن به زنان برای عبدالله بن عبدالعزیز ارسال کرد.[۲۱] در روز بین‌المللی زنان سال ۲۰۰۸، وجیهه حویدر فیلمی از خود در حال رانندگی کردن ضبط کرده و با بارگذاری آن در یوتیوب، مورد توجه رسانه‌های بین‌المللی قرار گرفت.[۱۹][۲۰][۲۲] با الهام گرفتن از بهار عربی، نجلا حریری، زنی اهل جده در هفته دوم ماه مه ۲۰۱۱، از رانندگی خود فیلم گرفته و گفت: «پیش از این در عربستان سعودی هیچوقت از اعتراضات نمی‌شنیدید؛ ولی در خاورمیانه عده‌ای از مردم شروع کردند به بیرون آمدن از خانه‌هایشان و آنچه می‌خواند را با صدایی رسا فریاد می‌زنند و این به حال من تأثیر گذاشته‌است.»[۲۳]

کمپین رانندگی زنان سال ۲۰۱۱[ویرایش]

a woman waving victory sing while driving the car
یک کارتون سیاسی از کارلوس لاتوف درمورد رانندگی زنان در عربستان، با عنوان «علامت جدید راهنمایی و رانندگی در عربستان»

در سال ۲۰۱۱، گروهی از زنان، شامل منال شریف، کمپینی را در فیس‌بوک با نام «به من یاد بده چطور رانندگی کنم تا از خودم محافظت کنم» یا «Women2Drive» را آغاز کردند.[۵][۶]که می‌گفت بایستی زنان اجازه رانندگی کردن داشته باشند. کمپین فوق زنان را به آغاز رانندگی از تاریخ ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱ فرا می‌خواند.[۵] تا ۲۱ مه ۲۰۱۱، حدود ۱۲٬۰۰۰ نفر در فیس‌بوک پشتیبانی خود از این کمپین را اعلام کردند.[۴] شریف این اقدام را احقاق حقوق زنان می‌داند؛ نه اعتراض.[۶] وجیهه نیز با دیدن کمپین علاقه‌مند شد تا به آن کمک کند.[۳]

در اواخر ماه مه، شریف همراه با وجیهه حویدر در شهر خُبر پشت فرمان ماشینش نشست و حویدر از او فیلم گرفت.[۳] این ویدیو در فیس‌بوک و یوتیوب به اشتراک گذاشته شد. در این ویدیو شریف می‌گوید: «این یک کمپین داوطلب برای کمک به دختران این کشور است [برای یادگیری رانندگی]. حداقل برای موارد اضطراری؛ اگر خدایی نکرده کسی ایست قلبی کرد و مجبور به راندن ماشین شدند چه؟» او توسط کمیته امر به معروف و نهی از منکر عربستان سعودی در ۲۱ مه دستگیر شد و شش ساعت بعد آزاد گشت.[۴][۷] تا ۲۳ مه ۲۰۱۱، نزدیک به ۶۰۰٬۰۰۰ نفر این ویدیو را تماشا کردند.[۷]

ویدیو یوتیوب منال شریف در صفحه‌اش غیرقابل دسترسی شد، صفحهٔ فیس‌بوک کمپین حذف شد و در حساب توییتر شریف نوشته شده‌بود «کپی و تغییر» داده شده‌است. حامیان نسخهٔ اصلی ویدیو را بازنشر کردند و صفحهٔ فیس‌بوک دوباره راه افتاد و خلاصه ای از پنج دستورالعمل توصیه شده برای کمپین، ۱۷ ژوئن در وبلاگ نیویورک تایمز منتشر شد.[۲۴][۲۵]

ویدئوهای بیرونی
Q&A interview with al-Sharif on her book Daring to Drive: A Saudi Woman's Awakening, July 16, 2017, C-SPAN

در ۲۲ مه، شریف مجدداً بازداشت شد[۵][۷] و روزنامه‌نگاران دربارهٔ قوانین ترافیکی مربوط به رانندگی زنان، از مدیرکل ترافیک، سرلشکر سلیمان الاجلان، سؤال کردند. الاجلان گفت که روزنامه‌نگاران باید «سؤال» خود را برای اعضای مجلس مشورتی عربستان سعودی مطرح کنند.[۲۶] تلویزیون فرانسوی بلژیک (RTBF) احتمال داد منال شریف به مدت پنج روز حبس گردد.[۶]

نیویورک تایمز مبارزات الشریف را به عنوان یک «جنبش اعتراض تازه» معرفی کرد که دولت عربستان سعی داشت «سریع خاموش شود».[۱۰] اسوشیتد پرس نیز مدعی شد که مقامات سعودی با دیدن پرونده منال شریف، که با ایجاد ارتباط با جوانان، خواستار تغییر در عصر بهار عربی است، بیش از پیش شکست خوردند.[۱۱] هر دو خبرگزاری مذکور حبس نسبتاً طولانی شریف را مرتبط به جنبش اعتراضی در عربستان سعودی دانستند.[۱۰][۱۱]سازمان عفو ​​بین‌الملل الشریف را به عنوان یک زندانی وجدان اعلام کرد و خواستار آزادی فوری و بدون قید و شرط او شد.[۱۷]

روز بعد از دستگیری الشریف، زن دیگری برای رانندگی خودرو دستگیر شد. او با دو مسافر زن در الرأس هنجارشکنی کرده و در حضور کمیته امر به معروف و نهی از منکر توسط پلیس راهنمایی و رانندگی بازداشت شد. او سپس یک بیانیه امضا و منتشر کرد که مجدداً رانندگی نخواهد کرد.[۲۷]در واکنش به دستگیری الشریف، چندین زن سعودی در روزهای بعد فیلم‌هایی از خودشان در حین رانندگی منتشر کردند.[۱۱] در ۲۶ مه، بنابر اذعانات ولید ابوالخیر، مقامات گفتند که الشریف، تا روز ۵ ژوئن ۲۰۱۱، در بازداشت باقی خواهد ماند.[۱۱] وی در ۳۰ مه به صورت مشروط آزاد شد. وکیل او، عدنان صالح، گفت که وی به اتهام «تحریک زنان به رانندگی» و «تشویش افکار عمومی» محکوم شده‌است.[۹] آزادی شریف مشروط به بندهایی بود،[۸] من‌جمله ممنوعیت رانندگی مجدد و مصاحبه با رسانه‌ها.[۹] روز نامه نشنال یکی از دلایل احتمالی زندانی شدن الشریف را امضای ۴۵۰۰ نفر بر طومار آنلاینی به پادشاه عربستان عنوان می‌کند و از اعلان خشم هم‌زمان مردم عربستان و خارجی‌ها نسبت به حبس یک نفر با اتهامی غیراخلاقی و غیرجنایی سخن می‌گوید.[۹]

در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۱ پرونده گواهی‌نامه رانندگی منال شریف توسط اداره ترافیک عمومی عربستان رد شد و او به این مسئله معترض گشت.[۲۸][۲۹] سمر بدوی در ۴ فوریه ۲۰۱۲ در طرح درخواست مشابهی شکست خورد.[۳۰][۳۱][۳۲]

کمپین حمایت از زنان زندانی[ویرایش]

پس از آزادی از زندان در ۳۰ مه، شریف کمپین توییتری جدیدی با نام «فرج» را، در حمایت از زنان محبوس در زندان شهر دمام با تابعیت‌های فیلیپینی و اندونزیایی آغاز کرد. وی مدعی بود که این افراد مدت حبسشان به پایان رسیده و فقط به این دلیل که توانایی پرداخت مبلغ کوچکی را ندارند، در محبس مانده‌اند.[۳۳] منال شریف همچنین گفت که این افراد اکثراً خدمتکاران خانگی بوده‌اند که پس از اتمام دورهٔ زندان خود، در زندان باقی ماندند زیرا نمی‌توانند بدهی خود را پرداخت کنند و کارفرمایان سعودی نیز برای آزادی یا بازگشت به وطن، به آن‌ها کمکی نمی‌کنند. او به ۲۲ زن اندونزیایی اشاره کرد و چهار زن که نیاز به کمک داشتند را نام برد که مقدار بدهی‌هایشان را بیان کرده‌بودند. شریف خواستار کمک مستقیم مدیریت زندان زنان دمام شد تا بدهی‌های زنان را پرداخته و آن‌ها را آزاد کنند.[۳۴]

پس از کمپین[ویرایش]

در ۲۳ ژانویه ۲۰۱۲ شایعه‌ای با خبر مرگ منال شریف در تصادفی در جادهٔ جده منتشر شد.[۳۵] در ۲۵ ژانویه، روزنامه گاردین زنده بودن منال شریف را تصدیق کرد و گفت که قربانی واقعی این حادثه یک «عضو بی‌نام از جامعه بیابان» بوده‌است که با کمپین رانندگی زنان مرتبط نمی‌باشد.[۳۶]

به دنبال دستگیری منال شریف، او گزارش داد که کارفرمایانش در شرکت آرامکو به طور فزاینده‌ای او را از حضورش منع کرده‌اند. وی پس از رفع اختلافات برای دریافت جایزه وکلایو هاول برای خلاقیت در اعتراض عازم نروژ شد.[۳۷]

در دسامبر ۲۰۱۲، الشریف از اقدام نوین دولت عربستان سعودی برای اطلاع‌رسانی به شوهران از طریق پیامک در مواقعی که زنان یا وابستگان آن‌ها کشور را ترک می‌کنند - با توجه به قوانینی که مردان را قانوناً قیم زن خود می‌داند - انتقاد کرد. وی در توییتر خود نوشت: «واقعیت خرد داستان پیامک‌ها، به شما مشکل کلان سیستم مراقبتی را نشان می‌دهد.»[۳۸] هنگامی که ملک عبدالله برای نخستین بار در ژانویه ۲۰۱۳، زنان را در مجلس مشورتی منصوب کرد، شریف گفت که این اصلاحات به غایت کوچک است و به انتخابی نبودن این مجلس و ناتوانی آن در تصویب قانون اشاره کرد.[۳۹] در فوریه همان سال، او توجه رسانه‌ها را به پروندهٔ کودکی پنج‌ساله به نام لاما قـَمدی جلب کرد که توسط پدرش، فهیان قمدی، به او تجاوز شده، مورد ضرب و شتم قرار گرفته و سوزانده شده بود. متهم پس از حبس چهار ماه و پرداخت ۲۰۰٬۰۰۰ ریال سعودی (معادل ۵۰٬۰۰۰ دلار آمریکا) به عنوان خون‌بها آزاد شد.[۴۰]

زندگی شخصی[ویرایش]

منال شریف ازدواج کرده و دارای پسر است. فرزند اولش در عربستان سعودی با مادربزرگش زندگی می‌کند و دیگری در کانادا با شریف است. این دو پسر هیچگاه با هم ملاقات نکرده‌اند.[۴۱]

وی نخست در عربستان ازدواج کرد و در سال ۲۰۰۵ پسر نخستش را به دنیا آورد.[۵] این ازدواج به طلاق ختم شد و طبق قوانین عربستان سعودی، حق حضانت کودک به طور کامل به پدرش سپرده شد.[۴۱] شریف پس از طلاق به دبی رفت ولی همسر سابقش پسر را رها کرد و او مجبور شد برای دیدن او به عربستان بازگردد. شریف برای مقابله با محدودیت‌های مسافرتی به دادگاه رفت، اما دادگاه با استناد به یک متن اسلامی متعلق به قرن دهم میلادی، دربارهٔ خطر مرگ کودک در مسیر خطرناک، این درخواست را رد کرد.[۴۱]

شریف بار دیگر در کانادا ازدواج کرد و در سال ۲۰۱۴ فرزند دیگری به دنیا آورد.[۴۱] پسر اول او عبدالله و دومی دانیال حمزه نام دارند.[۱۲]

شناخت[ویرایش]

فارین پالیسی از شریف به عنوان یکی از ۱۰۰ شخصیت متفکر جهان در سال ۲۰۱۱ نام برد،[۴۲] همچنین مجله فوربز نام وی را در زمرهٔ فهرست زنانی که درهم شکستند درج کرد.[۴۳] در سال ۲۰۱۲، نام منال شریف به عنوان یکی از زنان شجاع مجله دیلی بیست مطرح شد،[۴۴] و مجله تایم نام او را در فهرست ۱۰۰ نفر از موثرترین افراد سال ۲۰۱۲ قرار داد.[۴۵] او همچنین یکی از سه فردی است که نخستین جایزه وکلایو هاول برای خلاقیت در اعتراض را در انجمن آزادی اسلو کسب کردند.[۳۷]

منابع[ویرایش]

  1. Manal al-Sharif. "Manal Alsharif منال الشريف | Facebook". Retrieved 19 August 2011. 
  2. Ben Hubbard. “Saudi Arabia Agrees to Let Women Drive”. New York Times, 26 Sep 2017. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ al-Huwaider, Wajeha (23 May 2011). "The Saudi woman who took to the driver's seat". France 24. Archived from the original on 23 May 2011. Retrieved 23 May 2011. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ Al-Shihri, Abdullah (21 May 2011). "Manal al-Sherif, Saudi Woman, Detained For Defying Driving Ban". Huffington Post/AP. Archived from the original on 23 May 2011. Retrieved 23 May 2011. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ Saudi woman claims she was detained for driving on CNN.com, 22 May 2011
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ ۶٫۴ ۶٫۵ "Histoire du monde : le droit de conduire" (in French). RTBF. 23 May 2011. Archived from the original on 23 May 2011. Retrieved 23 May 2011. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ Stewart, Catrina (23 May 2011). "Saudi woman arrested after defying driving ban". London: The Independent. Archived from the original on 23 May 2011. Retrieved 23 May 2011. 
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ "Detained Saudi woman driver to be freed on bail". France 24/AFP. 31 May 2011. Archived from the original on 31 May 2011. Retrieved 31 May 2011. 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ Murphy, Caryle (31 May 2011). "Saudi woman driver released from jail after nine days". The National. Archived from the original on 31 May 2011. Retrieved 31 May 2011. 
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ MacFarquhar, Neil (23 May 2011). "Saudis Arrest Woman Leading Right-to-Drive Campaign". The New York Times. Archived from the original on 25 May 2011. Retrieved 24 May 2011. 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ ۱۱٫۳ ۱۱٫۴ Michael, Maggie (26 May 2011). "Saudi authorities extend detention of woman who defied ban on female drivers". Winnipeg Free Press/AP. Archived from the original on 26 May 2011. Retrieved 26 May 2011. 
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ منال مسعود الشريف المدونة الرسمية، حياتي وشهاداتي
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ "Manal Al-Sharif - Computer Security Consultant II". LinkedIn. 2011. Archived from the original on 26 May 2011. Retrieved 26 May 2011. 
  14. http://www.alhayat.com/OpinionsDetails/557774
  15. Sakr, Naomi (2008). "Women and Media in Saudi Arabia: Rhetoric, Reductionism and Realities". British Journal of Middle Eastern Studies 35 (3): 385–404. doi:10.1080/13530190802525197. Retrieved 4 October 2013.
  16. http://www.simonandschuster.com/books/Daring-to-Drive/Manal-al-Sharif/9781476793023
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ "Saudi Arabia urged to release woman arrested following driving campaign". Amnesty International. 24 May 2011. Archived from the original on 25 May 2011. Retrieved 25 May 2011. 
  18. Vivian Salama (11 May 2013). "Baby Steps Toward Women’s Rights in Saudi Arabia". The Daily Beast. Retrieved 19 July 2013. 
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ Saudi women make video protest BBC. Tuesday 11 March 2008. Retrieved on 23 May 2010.
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ "Women Deliver 100: 26 - 50". Women deliver. 2011. Archived from the original on 23 May 2011. Retrieved 23 May 2011. 
  21. "2008 Human Rights Report: Saudi Arabia". United States State Department. 25 February 2009. Archived from the original on 23 May 2011. Retrieved 23 May 2011. 
  22. Setrakian, Lara. "Saudi Woman Drives on YouTube." ABC News. 10 March 2008. Retrieved on 23 May 2010.
  23. Buchanan, Michael (18 May 2011). "Saudi woman seeks to put women in the driving seat". BBC. Archived from the original on 29 May 2011. Retrieved 29 May 2011. 
  24. Mackey, Robert (24 May 2011). "Saudi Woman's Driving Video Preserved Online". The New York Times. Archived from the original on 25 May 2011. Retrieved 24 May 2011. 
  25. al-Nafjan, Eman Fahad (21 May 2011). "Manal Al Sherif". Archived from the original on 25 May 2011. Retrieved 24 May 2011. 
  26. "Lawmakers hold key to women’s driving: Al-Ajlan". Arab News. 23 May 2011. Archived from the original on 23 May 2011. Retrieved 23 May 2011. 
  27. "Saudi woman caught driving in Qassim". Arab News. 24 May 2011. Archived from the original on 25 May 2011. Retrieved 24 May 2011. 
  28. Abu-Nasr, Donna (4 February 2012). "Saudi Woman Sues Traffic Agency for Refusing Driver's License". Bloomberg L.P. Archived from the original on 7 February 2012. Retrieved 6 February 2012. 
  29. "Saudi women defy driving ban". CNN. 17 June 2011. 
  30. "Saudi women launch legal fight against driving ban". London: Daily Telegraph/AFP. 6 February 2012. Archived from the original on 7 February 2012. Retrieved 13 January 2012. 
  31. "Saudi women file lawsuit against govt.". Press TV. 5 February 2012. Archived from the original on 8 February 2012. Retrieved 11 February 2012. 
  32. al-Nafjan, Eman (7 February 2012). "It's back on!". Archived from the original on 11 February 2012. Retrieved 7 February 2012. 
  33. "Manal...from driving activist to prison activist". Emirates 24/7. 4 June 2011. Archived from the original on 4 June 2011. Retrieved 5 June 2011. 
  34. "Manal moved by plight of detained housemaids". Arab News. 3 June 2011. Archived from the original on 5 June 2011. Retrieved 5 June 2011. 
  35. "Saudi female driver defies ban, has fatal accident". AFP. 23 January 2012. Retrieved 25 January 2012. 
  36. Martin Chulov (25 January 2012). "Saudi woman driver reported killed in car crash is alive". London: The Guardian. Retrieved 25 January 2012. 
  37. ۳۷٫۰ ۳۷٫۱ Jamie Weinstein (14 May 2012). "Saudi woman driver: I was pressured out of my job for my activism". The Daily Caller. Retrieved 16 May 2012. 
  38. Minky Worden (25 December 2012). "Text-message tattling". The Washington Post.  – via {{{از}}} (نیازمند عضویت). Retrieved 12 April 2013. 
  39. Christine Hauser (12 January 2013). "Saudi king appoints women to advisory council for first time". International Herald Tribune.  – via {{{از}}} (نیازمند عضویت). Retrieved 12 April 2013. 
  40. "Saudis keep lid on rape scandals". Winnipeg Free Press.  – via {{{از}}} (نیازمند عضویت). 20 February 2013. Retrieved 12 April 2013. 
  41. ۴۱٫۰ ۴۱٫۱ ۴۱٫۲ ۴۱٫۳ Al-Sharif, Manal (June 9, 2017). "I Left My Son in a Kingdom of Men". New York Times. 
  42. "The FP Top 100 Global Thinkers". Foreign Policy. 28 November 2011. Retrieved 6 May 2012. 
  43. "Fifteen Minutes of Power: Women Who (Briefly) Rocked 2011". Forbes. 25 August 2011. Retrieved 6 May 2012. 
  44. "Women in the World: 150 Women Fearless Women (Photos)". The Daily Beast. 8 March 2012. Retrieved 6 May 2012. 
  45. "Manal al-Sharif - 2012 TIME 100: The Most Influential People in the World". Time. 18 April 2012. Retrieved 6 May 2012. 

پیوند به بیرون[ویرایش]

رسانه خارج از ویکی‌پدیا
ویدیوی رانندگی منال شریف در یوتیوب
مصاحبه با تلویزیون اردنی ۲۰۰۸ در یوتیوب