پرش به محتوا

الجزیره عربی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از الجزیره (شبکه خبری))
الجزیره عربی
نوعخبرپراکنی، با تأمین مالی دولتی
کشورقطر
گستره پخشسراسر جهان (عمدتاً جهان عرب)
ستاددوحه، قطر
برنامه‌سازی
زبان(ها)عربی نوین معیار
فرمت تصویر
مالکیت
پدرشبکه رسانه‌ای الجزیره[۱][۲]
شبکه‌های برادر/خواهر
تاریخچه
راه‌اندازی‌شده۱ نوامبر ۱۹۹۶؛ ۲۹ سال پیش (۱۹۹۶-0۱}})
نام‌های پیشینشبکه ماهواره‌ای الجزیره
پیوندها
وبگاه
دسترسی

الجزیرهٔ عربی یک شبکهٔ تلویزیونی خبری عربی‌زبان با تأمین مالی دولتی از قطر است. مقر این شبکه در دوحه قرار دارد و توسط شبکهٔ رسانه‌ای الجزیره اداره می‌شود؛ نهادی که شبکهٔ الجزیرهٔ انگلیسی را نیز مدیریت می‌کند. این شبکه بزرگ‌ترین شبکهٔ خبری در منطقهٔ خاورمیانه و شمال آفریقا به‌شمار می‌رود.[۳][۴]

این شبکه در سال ۱۹۹۶ به ابتکار امیر قطر در آن زمان، حمد بن خلیفه آل ثانی، تأسیس شد.

الجزیره به‌دلیل حرفه‌ای‌گری روزنامه‌نگارانهٔ خود—به‌ویژه در مقایسه با بسیاری از رسانه‌های خبری عربی—شناخته می‌شود.[۵] این شبکه در جهان عرب محبوبیت زیادی پیدا کرد زیرا جایگزینی برای فضای پیشین رسانه‌ای بود که عمدتاً از پخش‌کنندگان دولتی محلی تشکیل می‌شد.[۶] پوشش‌های اولیهٔ آن اغلب به‌طور آشکار از رهبران اقتدارگرای منطقه انتقاد می‌کرد و طیف گسترده‌ای از دیدگاه‌ها را ارائه می‌داد.[۷] این شبکه همچنین با پوشش گستردهٔ میدانی از رویدادهایی مانند انتفاضهٔ دوم و جنگ عراق اعتبار قابل توجهی به دست آورد.[۸][۹]

تا اوایل دههٔ ۲۰۰۰، الجزیره به منبع اصلی خبر برای بخش بزرگی از مخاطبان عرب تبدیل شده بود. گسترهٔ نفوذ و اعتبار این شبکه همچنین به قطر ابزاری قدرتمند در عرصهٔ دیپلماسی بخشید و نفوذ این کشور را در امور منطقه‌ای افزایش داد. الجزیره عربی از نظر تحریریه‌ای مستقل از الجزیرهٔ انگلیسی عمل می‌کند.[۱۰][۱۱][۷]

تاریخچه

[ویرایش]

راه‌اندازی و پوشش‌های اولیه (۱۹۹۶–۱۹۹۹)

[ویرایش]

کانال ماهواره‌ای الجزیره، که امروزه با نام AJA شناخته می‌شود، به ابتکار حمد بن خلیفه آل ثانی، امیر قطر در آن زمان، تأسیس شد.[۱۲] او نخستین بار در اوت ۱۹۹۴، زمانی که هنوز ولیعهد بود، ایدهٔ راه‌اندازی یک شبکهٔ خبری بین‌المللی را به‌طور عمومی مطرح کرد.[۱۳] این شبکه در ابتدا با فرمان امیری در ۸ فوریهٔ ۱۹۹۶ به‌عنوان یک کانال دولتی تأسیس شد.[۱۴] هنگامی که شبکه در ۱ نوامبر ۱۹۹۶ آغاز به کار کرد، بسیاری از کارکنان پیشین نخستین ایستگاه تلویزیونی تلویزیون عربی بی‌بی‌سی—که در آوریل همان سال پس از تلاش‌های سانسور از سوی دولت عربستان سعودی تعطیل شده بود—به الجزیره پیوستند.[۱۴][۱۵][۱۶] پس از نمایش شش ساعت پخش آزمایشی در لندن، امیر قطر از طرح اولیهٔ خود برای ترکیب خبر و سرگرمی صرف‌نظر کرد و تصمیم گرفت شبکه کاملاً به قالب خبری اختصاص یابد.[۱۳]

حمد بن خلیفه آل ثانی، امیر وقت قطر که بنیان‌گذار این شبکه بود، برای پنج سال نخست فعالیت آن وامی به ارزش تقریبی ۱۳۷ میلیون دلار در اختیارش قرار داد که بعداً به کمک مالی تبدیل شد. او همچنین در سال‌های بعد بیش از ۱۰۰ میلیون دلار در سال از زیان‌های شبکه را تأمین می‌کرد.[۱۷][۱۸][۱۹]

ساختمان الجزیرهٔ عربی

نخستین روز پخش شبکهٔ الجزیره ۱ نوامبر ۱۹۹۶ بود. این شبکه در آغاز روزانه ۶ ساعت برنامه پخش می‌کرد؛ این میزان تا پایان سال ۱۹۹۷ به ۱۲ ساعت در روز افزایش یافت. پخش آن به‌صورت سیگنال زمینی در مناطق اطراف انجام می‌شد و از طریق شبکه‌های کابلی نیز در دسترس بود. الجزیره همچنین از طریق ماهواره قابل دریافت بود (که برای کاربران در جهان عرب نیز رایگان بود)، هرچند قطر و بسیاری از کشورهای عربی دیگر تا سال ۲۰۰۱ نگهداری بشقاب‌های ماهواره‌ای توسط افراد عادی را ممنوع کرده بودند.[۲۰]

در زمان راه‌اندازی شبکهٔ رسانه‌ای الجزیره، عرب‌ست تنها ماهواره‌ای بود که به خاورمیانه پخش می‌کرد و در سال نخست تنها می‌توانست یک فرستندهٔ ضعیف در باند سی در اختیار الجزیره بگذارد که برای دریافت آن به بشقاب ماهواره‌ای بزرگ نیاز بود. بعدها یک فرستندهٔ قدرتمندتر در باند کی‌یو در دسترس قرار گرفت؛ این اقدام پس از آن انجام شد که یکی از کاربران این فرستنده، فرانس ۲۴، به‌طور تصادفی ۳۰ دقیقه فیلم پورنوگرافیک را به عربستان سعودیِ فوق‌محافظه‌کار مخابره کرد و برای جبران این اتفاق امتیاز فرستندهٔ قوی‌تر در اختیار الجزیره قرار گرفت.[۲۱]

الجزیره نخستین پخش‌کنندهٔ خبری در خاورمیانه نبود؛ از سال ۱۹۸۵ و با پرتاب ماهوارهٔ عرب‌ست—که پروژه‌ای مشترک از ۲۱ دولت عربی و مستقر در عربستان سعودی بود—چند شبکهٔ مشابه ایجاد شده بودند. پوشش زندهٔ جنگ خلیج فارس توسط سی‌ان‌ان اینترنشنال نشان داد که تلویزیون زنده چه قدرتی در پوشش رویدادهای جاری دارد. در حالی که بسیاری از پخش‌کنندگان محلی منطقه از انتشار مطالبی که ممکن بود دولت‌هایشان را شرمنده کند پرهیز می‌کردند (قطر نیز شبکهٔ تلویزیونی رسمی خود را داشت)، الجزیره به‌عنوان منبع خبری نسبتاً بی‌طرف و بستری برای بحث دربارهٔ مسائل مربوط به جهان عرب معرفی شد.[۲۰]

اندکی پس از آغاز پخش در سال ۱۹۹۶، الجزیره به نخستین شبکهٔ تلویزیونی عربی تبدیل شد که در برنامه‌های خود از اسرائیلی‌ها (که اغلب به زبان عبری سخن می‌گفتند) به‌عنوان مهمان دعوت می‌کرد.[۶] برنامه‌های گفت‌وگومحور پرجنب‌وجوش و گسترده، به‌ویژه برنامهٔ مشهور و چالشی الاتجاه المعاکس (به عربی به معنای «جهت مخالف»)، به‌طور مداوم باعث جنجال در زمینهٔ مسائل اخلاقی و دینی می‌شدند. این موضوع موجی از انتقاد را از سوی رسانه‌های محافظه‌کار منطقه برانگیخت. همچنین شکایت‌ها و تذکرهای رسمی از سوی دولت‌های همسایه را در پی داشت. برخی کشورها، از جمله مصر که در سال ۲۰۱۳ الجزیره را ممنوع کرد،[۲۲] و بحرین که در سال ۲۰۱۰ به‌طور موقت آن را ممنوع کرد،[۲۳] پخش زمینی الجزیره را مختل کردند یا خبرنگاران آن را اخراج کردند. در سال ۱۹۹۹ نیز دولت الجزایر گزارش شد که برای جلوگیری از پخش یکی از قسمت‌های الاتجاه المعاکس برق چند شهر بزرگ را قطع کرده است. این شبکه همچنین با پیامدهای تجاری روبه‌رو شد: برخی کشورهای عربی مانند عربستان سعودی و امارات متحده عربی[۲۴] گزارش شده است که به تبلیغ‌کنندگان فشار آوردند تا از همکاری با این شبکه خودداری کنند؛ اقدامی که تا حد زیادی موفق بود.[۲۰]

الجزیره تنها شبکهٔ خبری بین‌المللی بود که در جریان بمباران عراق (دسامبر ۱۹۹۸) خبرنگارانی در عراق داشت. در الگویی که بعدها نیز تکرار شد، ویدئوهای اختصاصی این شبکه برای رسانه‌های غربی بسیار ارزشمند بود.[۲۰]

آغاز پخش ۲۴ساعته (۱۹۹۹)

[ویرایش]

در ۱ ژانویهٔ ۱۹۹۹، الجزیره پخش ۲۴ساعتهٔ روزانه را آغاز کرد.[۲۵] شمار کارکنان این شبکه در طول یک سال بیش از سه برابر شد و به ۵۰۰ نفر رسید. این شبکه در حدود دوازده مکان در سراسر جهان—از جمله در اتحادیه اروپا و روسیه—دفاتر خبری داشت. بودجهٔ سالانهٔ آن در آن زمان حدود ۲۵ میلیون دلار آمریکا برآورد می‌شد.[نیازمند منبع]

با وجود جنجال‌های فراوان، الجزیره به‌سرعت به یکی از تأثیرگذارترین سازمان‌های خبری در سراسر منطقه تبدیل شد. عرب‌ها که مشتاق دریافت خبرهایی فراتر از روایت‌های رسمی بودند، به بینندگان وفادار این شبکه بدل شدند. برآوردی در سال ۲۰۰۰ نشان می‌داد که تعداد بینندگان شبانهٔ آن به حدود ۳۵ میلیون نفر می‌رسد و الجزیره را در جهان عرب در جایگاه نخست قرار می‌دهد؛ بالاتر از شبکهٔ تحت حمایت عربستان سعودی مرکز پخش خاورمیانه (MBC) و شبکه خبری عرب (ANN) مستقر در لندن. در آن زمان حدود ۷۰ کانال ماهواره‌ای یا زمینی برای خاورمیانه پخش می‌شد که بیشتر آن‌ها عربی‌زبان بودند. الجزیره در ژانویهٔ ۲۰۰۱ یک وبگاه رایگان به زبان عربی راه‌اندازی کرد. همچنین پخش تلویزیونی آن اندکی بعد برای نخستین بار از طریق اسکای (بریتانیا) در بریتانیا نیز در دسترس قرار گرفت.[نیازمند منبع]

جنگ افغانستان (۲۰۰۱–۲۰۲۱)

[ویرایش]

پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ به ایالات متحده، الجزیره در جریان جست‌وجوی اسامه بن لادن و طالبان در افغانستان توجه بسیاری در غرب را به خود جلب کرد. این شبکه ویدئوهایی را که از اسامه بن لادن و طالبان دریافت کرده بود پخش کرد و آن‌ها را از نظر خبری دارای ارزش دانست. برخی منتقدان شبکه را متهم کردند که «به تروریست‌ها تریبون می‌دهد».[۲۶][۲۷] رئیس دفتر الجزیره در واشینگتن، حافظ المرازی، این وضعیت را با انتشار پیام‌های تد کزینسکی در روزنامهٔ نیویورک تایمز مقایسه کرد.[۲۸] این شبکه اعلام کرد که این نوارها را به‌دلیل مخاطبان گستردهٔ عرب خود دریافت کرده است.[۲۹]

بسیاری از شبکه‌های تلویزیونی دیگر نیز مشتاق به‌دست آوردن همین تصاویر بودند. سی‌ان‌ان اینترنشنال برای شش ساعت حق پخش انحصاری آن‌ها را داشت، پیش از آن‌که سایر شبکه‌ها بتوانند آن‌ها را پخش کنند؛ اما این توافق دست‌کم در یک مورد جنجالی توسط شبکه‌های دیگر نقض شد.[۳۰] نخست‌وزیر بریتانیا، تونی بلر، نیز در ۱۴ نوامبر ۲۰۰۱ در یک برنامهٔ گفت‌وگومحور الجزیره حضور یافت تا موضع بریتانیا دربارهٔ تعقیب طالبان در افغانستان را بیان کند.[۳۱]

شهرت الجزیره در جریان جنگ افغانستان افزایش یافت زیرا این شبکه پیش از آغاز جنگ در کابل دفتر خبری افتتاح کرده بود. این موضوع دسترسی بهتری برای تصویربرداری از رویدادها نسبت به سایر شبکه‌ها فراهم کرد؛ شبکه‌هایی که بعدها تصاویر الجزیره را خریداری می‌کردند، گاه با قیمت‌هایی تا ۲۵۰٬۰۰۰ دلار.[۳۲]

در سال ۲۰۰۱، دفتر الجزیره در کابل در حملهٔ موشکی ایالات متحده منهدم شد.[۳۳] برای پیشی گرفتن از درگیری‌های احتمالی آینده، الجزیره سپس در دیگر مناطق بحرانی نیز دفترهایی افتتاح کرد.

در سال ۲۰۰۲، این شبکه همچنان به حمایت مالی دولت وابسته بود؛ بودجهٔ آن حدود ۴۰ میلیون دلار و درآمد تبلیغاتی آن حدود ۸ میلیون دلار بود. همچنین با اشتراک‌گذاری پخش همزمان خوراک خبری خود با شبکه‌های دیگر درآمدی به دست می‌آورد. شمار بینندگان آن در سراسر جهان حدود ۴۵ میلیون نفر برآورد می‌شد. الجزیره در همان زمان با رقیب جدیدی به نام العربیه روبه‌رو شد؛ شبکه‌ای وابسته به مرکز پخش خاورمیانه که در نزدیکی دبی مدیا سیتی و با پشتیبانی مالی عربستان سعودی تأسیس شده بود.[۳۴]

در ۲۱ مه ۲۰۰۳، الجزیره کلیپی سه‌دقیقه‌ای از نواری که از القاعده به دست آمده بود پخش کرد. در این نوار، ایمن الظواهری، پزشک مصری و از حامیان فکری القاعده، به حملات ۱۱ سپتامبر و دیگر اقدامات تروریستی علیه کشورهای غربی اشاره کرد و گفت: «صلیبی‌ها و یهودیان تنها زبان کشتار و خون را می‌فهمند. آن‌ها را فقط با بازگرداندن تابوت‌ها، نابودی منافعشان، سوزاندن برج‌ها و فروپاشی اقتصادها می‌توان متقاعد کرد.»[نیازمند منبع]

در سال ۲۰۰۵، تیسیر علونی، خبرنگار الجزیره که چند هفته پس از حملات ۱۱ سپتامبر مأمور مصاحبه با اسامه بن لادن شده بود، در اسپانیا و در جریان تحقیق دربارهٔ بمب‌گذاری قطار مادرید (۲۰۰۴) بازداشت شد.[۲۷] او به ارتباط نزدیک با القاعده متهم شد و در نهایت مجرم شناخته شد و به هفت سال حبس خانگی محکوم گردید.

در اکتبر ۲۰۰۳، جان آر. بردلی، سردبیر روزنامهٔ سعودی عرب نیوز، نقل کرد که دولت جرج دابلیو بوش به دولت قطر گفته بود: «اگر الجزیره در رویکرد خبری خود تجدیدنظر نکند، ایالات متحده نیز ناچار خواهد شد در روابط ایالات متحده آمریکا و قطر بازنگری کند.»[۳۵]

جنگ عراق (۲۰۰۳–۲۰۱۱)

[ویرایش]

پیش و در جریان تهاجم به عراق به رهبری ایالات متحده—در حالی که الجزیره از سال ۱۹۹۷ در عراق حضور داشت—تأسیسات و تصاویر این شبکه بار دیگر مورد توجه شدید شبکه‌های خارجی قرار گرفت. کانال تلویزیونی و وبگاه الجزیره نیز با استقبال بی‌سابقهٔ بینندگانی روبه‌رو شدند که به‌دنبال جایگزینی برای روزنامه‌نگاری همراه با نیروهای نظامی و کنفرانس‌های خبری ارتش بودند.

الجزیره در ۱ نوامبر ۲۰۰۳ پوشش ورزشی خود را به یک کانال جدید و جداگانه منتقل کرد تا فضای بیشتری برای برنامه‌های خبری و امور عمومی در کانال اصلی فراهم شود. پیش‌تر در مارس ۲۰۰۳ نیز نسخهٔ انگلیسی وبگاه این شبکه راه‌اندازی شده بود. به گفتهٔ سردبیر اتاق خبر این شبکه در گفت‌وگو با نیویورک تایمز، الجزیره حدود ۱۳۰۰ تا ۱۴۰۰ کارمند داشت. این شبکه دارای ۲۳ دفتر در سراسر جهان و ۷۰ خبرنگار خارجی بود و در مجموع حدود ۴۵۰ روزنامه‌نگار برای آن کار می‌کردند.

در ۱ آوریل ۲۰۰۳، یک هواپیمای ایالات متحده به دفتر الجزیره در بغداد شلیک کرد و در نتیجهٔ آن خبرنگار طارق ایوب کشته شد.[۳۶] پنتاگون این حمله را «اشتباه» خواند؛ با این حال الجزیره پیش‌تر نقشهٔ دقیق محل دفتر خود را برای جلوگیری از چنین حمله‌ای در اختیار ایالات متحده قرار داده بود.[۳۷][۳۸]

بهار عربی (دههٔ ۲۰۱۰)

[ویرایش]

الجزیره نخستین شبکه‌ای بود که پس از مرگ محمد بوعزیزی، اعتراضات تونس در سال ۲۰۱۰ را پخش کرد.[۳۹] در مدت کوتاهی این اعتراضات به دیگر کشورهای عربی گسترش یافت و به نام بهار عربی شناخته شد؛ رویدادی که اغلب باعث افزایش فشار و انتقاد دولت‌های عربی از این شبکه گردید.[۴۰]

بحران دیپلماتیک قطر (۲۰۱۷–۲۰۲۱)

[ویرایش]

بستن شبکهٔ رسانه‌ای الجزیره یکی از شروط ازسرگیری روابط دیپلماتیک بود که از سوی عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین و مصر در جریان بحران دیپلماتیک قطر مطرح شد.[۴۱][۴۲]

در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۷، کشورهایی که روابط خود را با قطر قطع کرده بودند فهرستی از مطالبات برای پایان دادن به بحران منتشر کردند و از قطر خواستند شبکهٔ الجزیره را تعطیل کند، پایگاه نظامی ترکیه را ببندد و روابط خود با ایران را کاهش دهد. در این فهرست ۱۳ ماده‌ای آمده بود: «الجزیره و تمامی شبکه‌های وابسته به آن باید تعطیل شوند.»[۴۳]

خبرگزاری‌ها، رسانه‌ها، روزنامه‌نگاران و سازمان‌های مدافع حقوق رسانه این درخواست برای تعطیلی الجزیره را محکوم کردند و آن را تلاشی برای محدود کردن آزادی مطبوعات دانستند؛ از جمله گزارشگران بدون مرز،[۴۴][۴۵] گاردین،[۴۶] نیویورک تایمز[۴۷] و کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران.[۴۵]

پیش از آن، عربستان سعودی و امارات متحده عربی وبگاه‌های الجزیره را مسدود کرده بودند؛[۴۸] عربستان دفتر این شبکه در ریاض را بست و مجوز فعالیت آن را لغو کرد،[۴۹] و اردن نیز مجوز آن را لغو کرد.[۵۰] همچنین عربستان پخش الجزیره در هتل‌ها را ممنوع کرد و برای متخلفان جریمه‌ای تا ۲۶٬۰۰۰ دلار تعیین نمود.[۵۱]

در ۶ ژوئن ۲۰۱۷، تمامی پلتفرم‌های الجزیره هدف یک حملهٔ سایبری قرار گرفتند.[۵۲]

وزیر امور خارجهٔ قطر، محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، اعلام کرد دوحه دربارهٔ وضعیت الجزیره در هیچ مذاکره‌ای بحث نخواهد کرد. به نقل از خبرگزاری رسمی قطر، او گفت: «دوحه هرگونه بحث دربارهٔ شبکهٔ الجزیره را رد می‌کند زیرا آن را مسئله‌ای داخلی می‌داند.»[۵۳] او افزود تصمیم‌های مربوط به امور داخلی قطر بخشی از حاکمیت این کشور است و هیچ‌کس نباید در آن دخالت کند.

در ژوئن ۲۰۱۷، ایمیل‌های هک‌شدهٔ یوسف العتیبه، سفیر امارات در ایالات متحده، توسط هاف‌پست «شرم‌آور» توصیف شد زیرا نشان می‌داد میان امارات و اندیشکدهٔ طرفدار اسرائیل در آمریکا، بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، ارتباطاتی وجود داشته است.[۵۴]

در سال ۲۰۱۸، الجزیره در یک مستند جزئیات تازه‌ای دربارهٔ کودتای ۱۹۹۶ قطر منتشر کرد و امارات متحده عربی، عربستان سعودی، بحرین و مصر را به سازمان‌دهی آن متهم نمود.[۵۵] بر اساس این مستند، فرمانده پیشین ارتش فرانسه پل باریل از سوی امارات برای اجرای این کودتا استخدام شده و سلاح دریافت کرده بود.[۵۵] وزیر مشاور در امور خارجی امارات، انور قرقاش، در واکنش به این مستند گفت پل باریل در واقع نگهبان شیخ قطری خلیفه بن حمد آل ثانی بوده که به ابوظبی سفر کرده و هیچ ارتباطی با امارات نداشته است و این مستند تلاشی برای جعل واقعیت و متهم کردن امارات در ماجرای کودتا است.[۵۶]

لابی‌گری امارات متحده عربی (۲۰۱۹)

[ویرایش]

تا ژوئن ۲۰۱۹، امارات متحده عربی در طول سال پیش از آن حدود ۱٫۹ میلیون دلار به شرکت لابی‌گری اکین گامپ استراوس هائور اند فلد پرداخت کرده بود؛ فعالیتی که عمدتاً به رسانه‌های متعلق به دولت قطر مربوط می‌شد. لابی‌گران این شرکت در همان دوره نه بار با کمیسیون ارتباطات فدرال (FCC) و با ۳۰ عضو مجلس نمایندگان و سنا دیدار کردند. سخنگوی رئیس کمیته مالی سنا، چاک گرسلی، گفت این کمیته پیش از آغاز تلاش‌های لابی‌گری امارات نیز «در حال بررسی فعالیت‌های الجزیره» بوده است.[۵۷]

در همین دوره، این شرکت تلاش کرد تا الجزیره بر اساس لایحه ثبت نام عاملان خارجی به‌عنوان «عامل خارجی» طبقه‌بندی شود؛ موضوعی که هم‌زمان به محور یک کارزار در توییتر نیز تبدیل شده بود.[۵۷] در ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۹، توییتر اعلام کرد دو مجموعه از حساب‌های کاربری مرتبط با امارات را که اطلاعات نادرست منتشر می‌کردند—و عمدتاً علیه قطر فعالیت داشتند—مسدود کرده است.[۵۸] به گزارش بلومبرگ، بایگانی توییت‌های این حساب‌ها شامل صدها پیام در حمله به الجزیره بود.[۵۷]

سازمان

[ویرایش]

کانال اصلی الجزیره در ۱ نوامبر ۱۹۹۶ با فرمان امیری و با وامی که عملاً به کمک بلاعوض تبدیل شد—به ارزش تقریبی ۱۳۷ میلیون دلار برای پنج سال نخست فعالیت—از سوی امیر قطر وقت، شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی، راه‌اندازی شد. امیر قطر در سال‌های بعد نیز سالانه بیش از ۱۰۰ میلیون دلار از زیان‌های این شبکه را پوشش می‌داد.[۱۷][۱۸][۱۹]

این کانال در اواخر سال ۱۹۹۶ آغاز به پخش کرد و بسیاری از کارکنان آن از ایستگاه تلویزیونی عربی‌زبان متعلق به سرویس جهانی بی‌بی‌سی که با مشارکت عربستان سعودی اداره می‌شد به آن پیوستند؛ ایستگاهی که پس از دو سال فعالیت، در ۱ آوریل ۱۹۹۶ به‌دلیل درخواست‌های سانسور از سوی دولت عربستان تعطیل شده بود.[۵۹]

نشان‌وارهٔ الجزیره نمایش تزئینی نام شبکه با استفاده از خوشنویسی عربی است. این طرح در یک مسابقهٔ طراحی انتخاب شد و توسط بنیان‌گذار شبکه، امیر قطر شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی، به‌عنوان طرح برنده برگزیده شد.[۶۰]

کارکنان

[ویرایش]
وضاح خنفر، مدیرکل پیشین شبکه رسانه‌ای الجزیره

الجزیره ساختار فعالیت‌های خود را بازسازمان‌دهی کرد تا شبکه‌ای ایجاد کند که همهٔ کانال‌های مختلف آن را دربر گیرد. وضاح خنفر، مدیر وقت کانال عربی، به‌عنوان مدیرکل شبکه رسانه‌ای الجزیره منصوب شد. او هم‌زمان به‌عنوان مدیر اجرایی کانال اصلی عربی نیز فعالیت می‌کرد. خنفر در ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۱ استعفا داد و در مصاحبه‌ای که از الجزیره انگلیسی پخش شد اعلام کرد که به اهداف اولیهٔ خود دست یافته است و هشت سال برای رهبری هر سازمانی زمان کافی محسوب می‌شود. پس از او احمد بن جاسم آل ثانی جایگزین شد و از سپتامبر ۲۰۱۱ تا ژوئن ۲۰۱۳ مدیرکل شبکه بود؛ تا زمانی که به‌عنوان وزیر اقتصاد و تجارت منصوب شد.[۶۱]

رئیس شبکه حمد بن ثامر آل ثانی است. مدیرکل و سردبیر وبگاه عربی الجزیره مصطفی سواع است که جایگزین احمد شیخ در سمت سردبیری شد. این وبگاه بیش از ۱۰۰ عضو تحریریه دارد. مدیر اجرایی الجزیره انگلیسی «ال آنستی» است. محمد ننبهی در سال ۲۰۰۹ به‌عنوان سردبیر وبگاه انگلیسی منصوب شد.[۶۲] سردبیران پیشین این وبگاه شامل «بیت ویتشی» و «راسل مریمن» بوده‌اند.

از چهره‌های شناخته‌شدهٔ روی آنتن می‌توان به فیصل قاسم، مجری برنامهٔ گفت‌وگومحور الاتجاه المعاکس (به معنی «جهت مخالف»)، احمد منصور، مجری برنامهٔ بدون مرز (بی‌لا حدود)، و سامی حداد اشاره کرد.

رئیس پیشین دفتر الجزیره در ایران و بیروت، غسان بن جدو بود. او با برنامهٔ حوار مفتوح («گفت‌وگوی باز») که یکی از پربیننده‌ترین برنامه‌های شبکه بود، به چهره‌ای تأثیرگذار در الجزیره تبدیل شد.[۶۳] او در سال ۲۰۰۷ با سید حسن نصرالله مصاحبه کرد و همچنین مستندی دربارهٔ حزب‌الله لبنان تولید نمود.[۶۳] برخی حتی احتمال می‌دادند که او جانشین وضاح خنفر شود.[۶۳] با این حال بن جدو در پی اختلافات سیاسی با شبکه استعفا داد.[۶۳]

منابع

[ویرایش]
  1. ↑ Habib Toumi (13 July 2011). "Al Jazeera turning into private media organisation". گالف نیوز. Archived from the original on 15 September 2018. Retrieved 14 February 2021.
  2. ↑ Bridges, Scott (2012-10-19). "How Al Jazeera took on the (English-speaking) world". Archived from the original on 24 January 2021. Retrieved 2021-01-13.
  3. ↑ "Researchers confirm al Jazeera viewership". Archived from the original on 5 February 2023. Retrieved 27 October 2023.
  4. ↑ Ruddick, Graham (24 June 2017). "Al-Jazeera: the Qatar broadcaster at centre of diplomatic crisis". گاردین. Archived from the original on 8 Jul 2023. Retrieved 28 Oct 2023.
  5. ↑ Ajaoud, Soukaina; Elmasry, Mohamad Hamas (August 2020). "When news is the crisis: Al Jazeera and Al Arabiya framing of the 2017 Gulf conflict". Global Media and Communication. 16 (2): 227–242. doi:10.1177/1742766520921880.
  6. 1 2 Kessler, Oren (2012-01-01). "The Two Faces of Al Jazeera". Middle East Quarterly. Archived from the original on 31 August 2019. Retrieved 30 October 2023.
  7. 1 2 "Why Al Jazeera is under threat". اکونومیست. 1 July 2017. Archived from the original on 4 March 2022. Retrieved 2023-10-30.
  8. ↑ Jared Malsin / Doha, Qatar. "In the Eye of the Storm: Can Al Jazeera Survive the Gulf Crisis?". TIME. Archived from the original on 14 June 2025. Retrieved 2025-11-02.
  9. ↑ Figenschou, Tine Ustad (2013-10-15). Al Jazeera and the Global Media Landscape: The South is Talking Back. Routledge. ISBN 978-1-135-07870-6.
  10. ↑ "Q&A With Ayman Mohyeldin, Al Jazeera English's Correspondent in Cairo - Slideshow - Daily Intel". 2011-02-11. Archived from the original on 30 Oct 2023. Retrieved 2023-11-14.
  11. ↑ "Al Jazeera suspends journalists for Holocaust denial video". BBC News. 2019-05-20. Archived from the original on 29 October 2021. Retrieved 2023-10-21.
  12. ↑ "Amiri Diwan, State of Qatar". www.diwan.gov.qa. Retrieved 2025-10-13.
  13. 1 2 Miles, Hugh (2005). Al-Jazeera: the inside story of the Arab news channel that is challenging the West. New York: Grove Press. ISBN 978-0-8021-1789-2. He first put forward the idea as early as August 1994, when his father was still on the throne. The initial plan had been to upgrade Qatari state television and begin transmitting it via satellite.
  14. 1 2 Sakr, Naomi (2001). Satellite Realms: Transnational Television, Globalization and the Middle East (به انگلیسی). I.B. Tauris & Company Limited. ISBN 978-0-7556-0456-2. Although the Qatari government eventually staffed Al-Jazeera with BBC-trained professionals rendered jobless by Orbit's April 1996 cancellation of BBC Arabic news, the first news of the channel's creation came with an emiri decree issued on 8 February 1996. Under that decree the state-owned venture was capitalized at QR 500 million ($137 million).
  15. ↑ "AL JAZEERA TV: The History of the Controversial Middle East News Station Arabic News Satellite Channel History of the Controversial Station". Allied-media. Archived from the original on 16 April 2012. Retrieved 12 April 2012.
  16. ↑ Miles, Hugh (2006). Al-Jazeera: How Arab TV News Challenged the World (به انگلیسی). Abacus. ISBN 978-0-349-11925-0. The sudden closure of the Arabic channel left about 250 BBC-trained Arab journalists, broadcasters and media administrators out of a job. They were also out of a dream, for they had shared a vision that the Arabic service was going to make a difference in the Arab world by setting a higher standard than the tawdry and venal reporting of state television news. Offered the opportunity to work on a news channel without the same editorial reservations, 120 of them swiftly signed up with Al-Jazeera, which had just been established. Approximately a quarter of the total number of Al-Jazeera's employees were Qataris, the rest were drawn from all over the Arab world. Many were Palestinians, perhaps because Palestinians tend to be better educated and travel more than other Arabs. Palestinians are well represented among Arabs in other news organizations too, including the BBC.
  17. 1 2 Powers, Shawn (2012). "The Origins of Al Jazeera English". In Philip, Seib (ed.). Al Jazeera English: Global News in A Changing World. پالگریو مک‌میلان. p. 8. In order to help ensure the news channel achieved its mission, Sheikh Hamad pledged a grant of US$137 million to Al Jazeera, enabling it to initially operate without concern for generating significant advertising revenue. Since then, the emir has supported the Network with an annual grant of approximately $100 million, in addition to an estimated $1 billion investment to launch AJE.
  18. 1 2 Samuel-Azran, Tal (September 2013). "Al-Jazeera, Qatar, and New Tactics in State-Sponsored Media Diplomacy". American Behavioral Scientist. 57 (9): 1297. doi:10.1177/0002764213487736.
  19. 1 2 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام {{{1}}} وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  20. 1 2 3 4 Powers, Shawn (December 2009). The Geopolitics of the News: The Case of the Al Jazeera Network (Dissertation thesis). دانشگاه کالیفرنیای جنوبی. Archived from the original on 16 December 2021. Retrieved 2021-01-13.
  21. ↑ "France seeks to soothe Arab anger over porn film". Hürriyet Daily News. Archived from the original on 1 February 2014. Retrieved 17 June 2012.
  22. ↑ Michaelson, Ruth (2017-05-25). "Egypt blocks access to news websites including Al-Jazeera and Mada Masr". The Guardian (به انگلیسی). ISSN 0261-3077. Retrieved 2025-10-27.
  23. ↑ "Government suspends Al Jazeera's activities in Bahrain | RSF". rsf.org (به انگلیسی). 2010-05-20. Retrieved 2025-10-27.
  24. ↑ "Saudi Arabia bans Al Jazeera channels in hotels". Al Jazeera (به انگلیسی). Retrieved 2025-10-27.
  25. ↑ "A decade of growth". Al Jazeera. 1 November 2006. Archived from the original on 21 March 2015. Retrieved 18 November 2012.
  26. ↑ Joel Campagna (October 2001). "Between Two Worlds". Committee to Protect Journalists. Archived from the original on 3 December 2012. Retrieved 18 November 2012.
  27. 1 2 "Al Jazeera America pulls the plug amid energy slump". Deutsche Welle. 2016-01-14. Archived from the original on 14 January 2016. Retrieved 2021-09-20.
  28. ↑ Joe Eskenazi (17 October 2003). "Al-Jazeera not 'all bin Laden, all the time,' D.C. bureau chief says". J. Jweekly. Archived from the original on 27 January 2013. Retrieved 18 November 2012.
  29. ↑ Fouad Ajami (18 November 2001). "What the Muslim World Is Watching". The New York Times. Archived from the original on 16 July 2016. Retrieved 18 November 2012.
  30. ↑ Jason Gay (29 October 2001). "CNN Snaps Back to Action". The New York Observer. Archived from the original on 7 November 2013. Retrieved 18 November 2012.
  31. ↑ Risen, James (12 December 2001). "A nation challenged – Interview With bin Laden Makes the Rounds". The New York Times. New York City; Great Britain; Washington (DC); Afghanistan. Archived from the original on 25 May 2013. Retrieved 20 November 2012.
  32. ↑ Mohammed El-Nawawy, 2003. Al-jazeera: The Story of the Network That Is Rattling Governments and Redefining Modern Journalism. Cambridge, MA: Westview Press, p. 166.
  33. ↑ "Al-Jazeera Kabul offices hit in US raid". BBC News. 13 November 2001. Archived from the original on 26 August 2011. Retrieved 18 November 2012.
  34. ↑ Peter Feuilherade (20 February 2003). "Al-Jazeera competitor launches". BBC News. Archived from the original on 27 January 2013. Retrieved 18 November 2012.
  35. ↑ Seib, P (2012). Al Jazeera English: Global News in a Changing World. Palgrave Macmillian. pp. 15–16. ISBN 978-0-230-34021-3.
  36. ↑ Jonathan Steele (8 April 2003). "Obituary: Tareq Ayyoub". The Guardian. London. Archived from the original on 27 August 2013. Retrieved 18 November 2012.
  37. ↑ "Foreign media suffer Baghdad losses". BBC News. 8 April 2003. Archived from the original on 27 January 2013. Retrieved 18 November 2012.
  38. ↑ Robert Fisk: The Independent, 2 November 2011. Retrieved 5 November 2011
  39. ↑ "Tunisia: A media led revolution?". www.aljazeera.com. Archived from the original on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.
  40. ↑ Miles, Hugh (9 February 2011). "Foreign Policy: The Al-Jazeera Effect". ان‌پی‌آر. Archived from the original on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.
  41. ↑ Wintour, Patrick (23 June 2017). "'Close al-Jazeera': Saudi Arabia gives Qatar 13 demands to end blockade". The Guardian. Archived from the original on 11 June 2019. Retrieved 23 June 2017.
  42. ↑ Ali, Abid (23 June 2017). "Amid Gulf blockade of Qatar, attempts to muzzle Al-Jazeera are likely to fail". سی‌ان‌بی‌سی. Archived from the original on 11 October 2017. Retrieved 8 September 2017.
  43. ↑ "Arab states issue 13 demands to end Qatar-Gulf crisis". Al Jazeera. Archived from the original on 24 May 2019. Retrieved 12 July 2017.
  44. ↑ "Unacceptable call for Al Jazeera's closure in Gulf crisis". 28 June 2017. Archived from the original on 23 April 2019. Retrieved 28 June 2017.
  45. 1 2 Kottasová, Ivana (3 July 2017). "Al Jazeera journalists: Don't treat us like 'criminals'". CNN Business. Archived from the original on 24 September 2021. Retrieved 13 May 2022.
  46. ↑ "The Guardian view on al-Jazeera: muzzling journalism". 23 June 2017. Archived from the original on 22 July 2017. Retrieved 23 July 2017.
  47. ↑ "Misguided Attacks on Al Jazeera". The New York Times. 21 June 2017. Archived from the original on 8 July 2017. Retrieved 23 July 2017.
  48. ↑ Alkhalisi, Zahraa. "Al Jazeera blocked by Saudi Arabia, Qatar blames fake news". CNN. Archived from the original on 24 May 2017. Retrieved 24 May 2017.
  49. ↑ Cockburn, Patrick (12 March 2014). "Saudi Arabia closes local al Jazeera office over Qatar's backing for the Muslim Brotherhood". Archived from the original on 11 October 2017. Retrieved 23 July 2017.
  50. ↑ "Jordan revokes Al-Jazeera license amid Qatar tensions". CPJ. 6 June 2017. Archived from the original on 10 July 2017. Retrieved 23 July 2017.
  51. ↑ "Saudi Arabia bans Al Jazeera channels in hotels". Al Jazeera. 9 June 2017. Archived from the original on 23 July 2017. Retrieved 23 July 2017.
  52. ↑ Tamkin, Emily (8 June 2017). "Al Jazeera Media Network Hit by Massive Hack". Foreign Policy. Archived from the original on 13 July 2017. Retrieved 23 July 2017.
  53. ↑ "Al Jazeera off the table in any Gulf crisis talks: FM". Al Jazeera. 13 June 2017. Archived from the original on 22 July 2017. Retrieved 23 July 2017.
  54. ↑ Ahmed, Akbar Shahid (3 June 2017). "Someone Is Using These Leaked Emails To Embarrass Washington's Most Powerful Ambassador". HuffPost. Archived from the original on 3 June 2017. Retrieved 5 June 2017.
  55. 1 2 "Qatar 1996 coup plot: New details reveal Saudi-UAE backing". Al Jazeera. 17 December 2018. Archived from the original on 31 August 2020. Retrieved 3 February 2019.
  56. ↑ "قرقاش یکذّب "مرتزقا" فرنسیا ربط الإمارات بمحاولة انقلاب 1996 بقطر". CNN. 17 December 2018. Archived from the original on 21 October 2020. Retrieved 3 February 2019.
  57. 1 2 3 Light, Joe (10 October 2019). "Al Jazeera Target of U.A.E. Campaign in U.S. to Hobble Network". Bloomberg. Archived from the original on 13 October 2019. Retrieved 13 October 2019.
  58. ↑ Twitter Safety (20 September 2019). "Disclosing new data to our archive of information operations". Archived from the original on 13 October 2019. Retrieved 13 October 2019 – via Twitter.
  59. ↑ "Qatar's Al-Jazeera livens up Arab TV scene". BBC. 7 January 1999. Archived from the original on 9 October 2014. Retrieved 12 August 2014.
  60. ↑ "Arabic in Graphic Design: Al Jazeera's Cartouche". Fight.Boredom. Cloudjammer Creative Network. 18 February 2008. Archived from the original on 20 December 2008. Retrieved 5 November 2008.
  61. ↑ "Al Jazeera's Director General resigns 'to serve my country'". Doha News. 26 June 2013. Archived from the original on 15 August 2013. Retrieved 28 June 2013.
  62. ↑ "The Changing Face of Al Jazeera English". WIRED. June 28, 2011. Archived from the original on 28 August 2023. Retrieved August 28, 2023.
  63. 1 2 3 4 "The World's Most Influential Arabs". Arabian Business. 2011. Archived from the original on 23 July 2013. Retrieved 11 June 2012.

برای مطالعهٔ بیشتر

[ویرایش]

پیوند به بیرون

[ویرایش]
برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=الجزیره_عربی&oldid=43687823»