شورش ۱۳۵۷ کردها در ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شورش ۱۳۵۷ کردها در ایران
بخشی از تحکیم انقلاب ایران و جدایی‌خواهی کردها از ایران[۱]
تاریخ مارس ۱۹۷۹–۱۹۸۱[۲]/۱۹۸۳[۳]
مکان بخش‌های کردنشین ایران
نتیجه پیروزی جمهوری اسلامی
  • بسیاری از نیروی جمهوری اسلامی ایران از اواخر سال ۱۹۸۰ به جبهه جنگ ایران و عراق منحرف شد
  • قسمت کوچکی از مقاومت حزب دموکرات کردستان تا سال ۱۹۸۳ باقی می‌ماند[۳]
طرفین درگیر
ایران شورای انقلاب اسلامی ایران (بعد از دولت نخست جمهوری اسلامی ایران) حزب دموکرات کردستان ایران

کومله
اتحادیه میهنی کردستان

فرماندهان و رهبران
ایران سید روح‌الله خمینی

ایران ابوالحسن بنی‌صدر
ایران محسن رضایی
ایران علی صیاد شیرازی
ایران صادق خلخالی
ایران حسین همدانی[۴]
ایران بهمن باقری

عبدالرحمان قاسملو

احمد مفتی‌زاده
فؤاد مصطفی سلطانی  
عبدالله مهتدی
صدیق کمانگر
جعفر شفیعی
جلال طالبانی
نوشیروان مصطفی

قوا
۷٬۰۰۰ (با توجه به حزب دمکرات کردستان ایران)[۲]
تلفات
۳٬۰۰۰+ کشته شده
(ادعای دولت ایران)[۲]
۵٬۰۰۰ کشته شده
(ادعای دولت ایران)[۲]
۱۲۰۰ زندانی سیاسی کرد اعدام شدند[۲]

۱۲ افسر ایرانی به دلیل امتناع از مبارزه اعدام شدند[۲]
جمع: ۳٬۰۰۰[۵]–۱۰٬۰۰۰ کشته شده[۶]

شورش ۱۳۵۷ کردها در ایران در اواخر ماه اسفند سال ۱۳۵۷،[۲] حدود دو ماه پس از اتمام انقلاب ایران شروع شد، و بزرگترین قیام در سراسر کشور در ایران علیه رژیم جدید و یکی از شدیدترین شورش کردها در ایران مدرن است. در ابتدا، جنبش‌های کردی در تلاش همراهی با دولت جدید ایران، به دنبال تأکید هویت اسلامی خود و به دنبال زمینه‌های مشترک با شیعه بودند. حزب دمکرات کردستان ایران حتی به طور خلاصه خود را به عنوان سازمان غیر «جدایی طلب» معرفی کرد، و از کسانی که خواهان استقلال هستند انتقاد کرده، اما با این اوصاف خواستار استقلال سیاسی بود.[۷] با این حال به سرعت روابط میان کردها و دولت جدید اسلامی رو به وخامت گذاشته، و هر چند کردهای شیعه و برخی از رهبران قبیله‌ای به سمت دولت اسلامی شیعه جدید گرایش پیدا کرده بودند، چپ گرایان سنی کرد به پروژه ملی در محاصره خود در استان کردستان ادامه دادند.[۱]

در حالی که در ابتدا، شبه نظامیان کرد، در درجه اول از حزب دموکرات کردستان ایران، برخی از دستاوردهای ارضی در منطقه مهاباد را ساخته و نیروهای جمهوری اسلامی را از منطقه بیرون راندند، یک حمله در مقیاس بزرگ در بهار سال ۱۹۸۰ توسط سپاه پاسداران، این دوره از جنگ را معکوس کرد.

پس از شروع جنگ ایران و عراق، در ماه سپتامبر سال ۱۹۸۰، تلاش توسط دولت جمهوری اسلامی برای سرکوب قیام کرد حتی بیشتر شد، که تنها یکی از قیام‌های ۱۹۷۹ بود (شورش‌های عرب، بلوچ، و ترکمن در آن زمان مطیع شده بودند). در اواخر سال ۱۹۸۰، نیروهای منظم جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران انقلاب، کردها را از سنگر خود بیرون راندند، اما گروهی از شبه نظامیان کرد اجرای حملات پراکنده در برابر شبه نظامیان جمهوری اسلامی را نگه داشتند. درگیری در منطقه در اواخر سال ۱۹۸۳ از بین رفت.

حدود ۱۰٬۰۰۰ نفر در این دوره از شورش کردها کشته شدند، با ۱٬۲۰۰ نفر از آنها که زندانی سیاسی کرد بودند، به طرز وحشیانه‌ای در آخرین مرحله از شورش، عمدتاً توسط دولت شیعه در ایران اعدام شدند.[۲] اختلاف کرد و جمهوری اسلامی در سال ۱۹۸۹، طی یک ترور رهبر حزب دمکرات کردستان دوباره خروشان شد.

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ Denise, N. The Kurds And the State: Evolving National Identity in Iraq, Turkey, And Iran:p.145 2005. Siracuse University Press. "Instead of creating a cohesive Kurdish nationalist movement, some Kurdish leaders such as Husayni's brother Shaykh Jalal accepted Iraqi military assistance and formed a Sunni militia opposed to the Iranian government and Kurdish nationalist parties. Qasimlu differentiated his real Kurdish nationalist party from traitors within the KDPI. Others, such as the prominent Ghani Bolourian, tried to negotiate with the central government. After the revolution some Shi'a Kurds from Ilam, Kermanshah and West Azerbaijan turned away from Kurdish nationalists and towards non-Kurdish Shi'a communities. Sunni Kurdish leftists continued to direct the nationalist project in their enclave in Kurdistan Province, having marginal influence over Shi'a Kurds in other regions." [۱]
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ ۲٫۶ ۲٫۷ Ward, R.S. Immortal: A Military History of Iran and its Armed Forces. 2009. pp.231–233. [۲]
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ [۳]
  4. "What Is Iran Doing in Syria?". Foreign Policy. Retrieved 2012-09-23. 
  5. [۴]
  6. [۵] "Sending in Pasdaran (Revolutionary Guard) rather than regular army troops, and dispatching the Ayatollah Sadiq Khalkhali—the "Hanging Judge"—resulted in the deaths of nearly 10,000 Kurds in the 1979–82 period alone, many in mass executions ordered by Khalkhali."
  7. Denise, N. The Kurds And the State: Evolving National Identity in Iraq, Turkey, And Iran: p.144–45. 2005. Siracuse University Press. "Free to discuss its political views, the KDPI came out of thirty years of clandestine existence and made public claims for political autonomy"; "Despite its criticisms of the regime, in its early post-revolutionary public discourses the KDPI called itself an authentically national and Iranian party". [۶]
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «1979 Kurdish rebellion in Iran»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۷ فوریه ۲۰۱۷).