رونویسی (ژنتیک)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
از رونویسی تا پروتئین سازی

ساختن RNA پیامبر از روی DNA را رونویسی یا ترانویسی می‌گویند که نخستین گام برای ساخت پروتئین‌ها است.

به عبارت دقیق تر رونویسی فرآیندی است که ضمن آن با دخالت زیمایه‌های اختصاصی (RNA پلی مراز) و مصرف مولکول‌های پرانرژی (ATP) و بکارگیری نوکلئوتیدها، ترکیبهای نوکلئوتیدی موجود در مولکول DNA به ساخت RNAهای گوناگون شامل RNA پیام‌رسان، RNA جابجایی، RNA رناتنی، و … می‌انجامد. رونویسی عمل رونوشت‌برداری از داده‌های نوکلئوتیدی DNA و تبدیل آن به داده‌های نوکلئوتیدی RNA می‌باشد.

رونویسی با کمک زیمایهٔ RNA پلی‌مراز انجام می‌شود.

رونویسی در یوکاریوت‌ها[ویرایش]

در پروکاریوت‌ها یک نوع RNA پلی مراز رونویسی همهٔ گونه‌های RNA را انجام می‌دهد اما در یوکاریوت‌ها علاوه بر RNA پلی‌مراز ویژه‌ای که در دو اندامک کلروپلاست و میتوکندری آن‌ها موجود است، سه گونهٔ دیگری از RNA پلی‌مراز نیز در هستهٔ آن‌ها موجود می‌باشد که آن‌ها را با شماره‌های ۱ و ۲ و ۳ مشخص می‌کنند.

بطور کلی دستگاه رونویسی یوکاریوتی پیچیده‌تر از دستگاه رونویسی پروکاریوتی است. هر یک از آنزیم‌های RNA پلی‌مراز ۱، ۲ و ۳ کمی بزرگتر از آنزیم پروکاریوتی و از بیش از ده زیرسازه تشکیل شده‌اند. همانندی چیدمان نوکلئوتیدها در ژن‌های رمزگردان برخی از زیرسازه‌ها نشان می‌دهد که این زیرسازه‌ها با یکدیگر و حتی با زیرسازه‌های آنزیم پروکاریوتی ریشه تکاملی مشترکی دارند.

مراحل رونویسی[ویرایش]

مرحله آغاز رونویسی (RNAP = آران‌ای-پلی‌مراز)
  • مرحله آغاز: رونویسی با پیوند RNA پلی‌مراز به بخشی از DNA به نام راه انداز آغاز می‌شود.
مرحله ادامه رونویسی
  • مرحله ادامه:RNA پلی‌مراز، دو رشتهٔ DNAرا از یکدیگر باز می‌کند.
مرحله پایان رونویسی
  • مرحله پایان رونویسی: RNA پلی‌مراز هم چون قطاری که روی ریل حرکت می‌کند، در طول نوکلئوتیدهای DNA به حرکت در می‌آید و در مقابل هر یک از دئوکسی ریبوتوکلئوتیدهای DAN، ریبونوکلئیوتید مکمل(RNA) را قرار می‌دهد و همچنین، هر ریبوتوکلئوتید جدید را به ریبونوکلئوتید پیشین پیوند (پیوند فسفو دی استر) می‌دهد. در رونویسی نیز از همان قوانین جفت شدن بازها که در همانندسازی DNA به کار می‌رود، استفاده می‌شود. تنها تفاوت این است که در مقابل دئوکسی نوکلئوتید [تیمین|تیمین دار]] در DNA، ریبونوکلئوتید یوراسیل‌دار، در RNA جای می‌گیرد.

RNAپلی‌مراز، DNA و RNAپیک تازه‌ای ساخته می‌شود و پس از رونویسی جایگاه‌پایان‌رونویسی، از یکدیگر جدا می‌شوند و مولکول RNA پیک برای مرحلهٔ بعدی یعنی رمزخوانی، آزاد می‌شود.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • آلبرت لنینگر، مایکل کاکس، دیویدلی نلسون. اصول بیوشیمی لنینجر. ترجمهٔ رضا محمدی. آییژ، ۱۳۸۵. شابک ‎۹۶۴-۸۳۹۷-۰۵-۸. 
  • Berg J, Tymoczko JL, Stryer L (2006). Biochemistry (6th ed. ed.). San Francisco: W. H. Freeman. ISBN: 0-7167-8724-5.
  • Robert J. Brooker Genetics: analysis and principles. 2nd edition. (New York: McGraw-Hill 2005) Chapter 12 «Gene transcription and RNA modification" pp. 318-325.
  • Mohamed Ouhammouch, Robert E. Dewhurst, Winfried Hausner, Michael Thomm, and E. Peter Geiduschek (2003). «Activation of archaeal transcription by recruitment of the TATA-binding protein". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 100 (9): 5097. doi:10.1073/pnas.0837150100. PMID 12692306.
  • «Chemistry 2006». Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2006/. Retrieved on 2007-03-29.