آندوسکوپی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
آندوسکوپی (درون بینی)
مداخله پزشکی
Flexibles Endoskop.jpg
یک درون‌بین انعطاف‌پذیر
MeSH D004724
OPS-301 code ۱–۴۰...۱–۴۹, ۱–۶۱...۱–۶۹
مدلاین پلاس ۰۰۳۳۳۸

آندوسکوپی یا درون‌بینی[۱] در پزشکی عمل دیدن و مشاهده درون بدن با مقاصد تشخیصی یا گاهی درمانی است که با دستگاهی به نام آندوسکوپ صورت می‌گیرد.[۲]

حفره‌ها و راه‌گاه‌های درون بدن امکان استفاده از دستگاه آندوسکوپ را برای معاینه پزشکی درون بدن فراهم کرده‌است. اصول کار آندوسکوپی استفاده از یک آینه و نور بازتابیده‌است.[۲]

پزشکان برای دیدن پوشش سرخ‌نای (مری) و معده از راه آندوسکوپی لوله ضخیمی را از حلق بیماران عبور می‌دهند که این برای بسیاری از آن‌ها ناراحت‌کننده است.[۳]

امروزه در آندوسکوپی تصاویر گرفته شده از بدن به یک واحد پردازشگر ویدئویی منتقل می‌شوند و در بیشتر اعمال جراحی آندوسکوپی از ویدئو و دوربینهای عکاسی برای دیدن و ثبت عمل استفاده می‌شود. با این روش تصاویر رنگی قابل ضبط و ذخیره شدن به‌دست می‌آید.[۴] به تازگی آزمایش‌هایی نیز با یک دوربین کوچک بلعیدنی برای آندوسکوپی دستگاه گوارش انجام شده‌است.[۳]

امروزه آندوسکوپی کردن، رایج‌ترین و دقیق‌ترین روش معاینه برای دیدن انحرافات و گرفتگی‌های بینی نیز هست.[۵]

آندوسکوپی در عمل جراحی دیسک کمر نیز مورد استفاده دارد. از مهمترین مزیت‌های عمل جراحی دیسک کمر با روش آندوسکوپی، ترخیص سریع بیمار پس از عمل، کاهش درد، طول برش جراحی و محدودیت‌های حرکت و بهبودی سریع است. با این روش برخلاف روش‌های معمول و قدیمی تر عمده بخش‌های زائد مهره‌ها، لیگامانها و عناصر اطراف مهره آسیب نمی‌بیند.[۶]

تاریخچه[ویرایش]

اولین بار آندوسکوپ دارای منبع نور در سال 1894/5 توسط دکتر جان مکاینتایر در بیمارستان گلاسکو سلطنتی اسکاتلند برای بررسی حنجره استفاده شد.[۷]

کاربرد در حوزه ی پزشکی[ویرایش]

برای هر کدام از موارد زیر در پزشکی ممکن است از آندوسکوپی استفاده کنند:

آموزش آندوسکوپی

بررسی علائم مانند علائم سیستم گوارشی از جمله تهوع، استفراغ، درد شکم، مشکل بلع و خونریزی گوارشی. [۸]

تایید تشخیص، اغلب با انجام بیوپسی برای بررسی شرایطی مانند کم خونی، خونریزی، التهاب و سرطان سیستم گوارشی. [۸]

درمان هایی مانند کتتر گذاشتن برای رگ خونریزی شده، گسترش مری باریک، برداشتن یک پولیپ یا از بین بردن یک ضایعه خارجی است. [۸]

سازمان های تخصصی که در مشکلات گوارشی متخصص هستند، توصیه می کنند که بسیاری از بیماران مبتلا به بارت مری اغلب اندوسکوپی را انجام دهند. [۹]همچنین توصیه می کنند که بیماران مبتلا به بارت مری و بدون علائم سرطان پس از دو بیوپسی، بیوپسی را به عنوان نشانه دریافت شده است و اغلب از میزان توصیه شده دریافت نمی کنند. [۱۰] [۱۱]

کاربرد[ویرایش]

ارائه دهندگان خدمات بهداشتی می توانند از اندوسکوپی برای بررسی هر یک از قسمت های بدن که در زیر بیان شده است، استفاده کنند:

دستگاه گوارش:

قسمتی از اندوسکوپ برای جراحی
  •   مری، معده و دوازدهه (esophagogastroduodenoscopy)
  •     روده کوچک (enteroscopy)
  •     روده بزرگ / کولون (کولونوسکوپی، سیگموئیدوسکوپی)
  •     اندوسکوپی مغناطیسی
  •     مجرای صفراوی
  •     آندوسکوپی رتروگراد   cholangiopancreatography (ERCP)، کلانژیوپانکروتسکوپی با کمک دوئودنوسکوپ، cholangioscopy intraoperative
  •     رکتوم (رکتوسکوپی) و آنوس (آنوسکوپی)، هر دو نیز به عنوان (پروکتوسکوپی)

دستگاه تنفسی

  •   بینی (rhinoscopy)
  • پایین دستگاه تنفسی (برونکوسکوپی)

گوش (اتوسکوپ)

سیستم ادراری (سيستوسکوپی)

سیستم تولیدمثل خانم ها (gynoscopy)

نوک آندوسکوپ
  •        گردنه رحم (کولپوسکوپی)
  •        رحم (هیستروسکوپی)
  •        لوله های فالوپ (falloposcopy)

   حفره های بدن که به صورت عادی بسته اند (از طریق برش کوچک):

  •        حفره شکمی یا لگن (لاپاروسکوپی)
  •        داخل مفصل (آرتروسکوپی)
  •        ارگان های قفسه سینه (توراکوسکوپی و مدیاستینوسکوپی)
    آندوسکوپ،پروتوسکوپ ، رکتوسکوپ

آندوسکوپی برای بسیاری از روندهای زیر استفاده می شود:

عمل آندوسکوپی

  در دوران بارداری

  •        آمنیون (آمنیوسکوپی)
  •        جنین (فتوسکوپی)

   جراحی پلاستیک

   پاناندوسکوپی (یا آندوسکوپی سه گانه)

  •      ترکیب  لارنگوسکوپی، esophagoscopy و برونکوسکوپی

   جراحی ارتوپدی

  •        جراحی دست مانند انتشار تونل کارپال اندوسکوپی
  •        جراحی زانو مانند بازسازی رباط صلیبی قدامی
  •        فضای اپیدورال (اپیدوروسکوپی)
  •        براسه (برسکتومی)

 جراحی اندودنتیکس

  •        جراحی سینوس Maxillary
  •        آپیککتومی

جراحی آندوسکوپی اندونازال

جراحی آندوسکوپی ستون فقرات

آندوسکوپی یک روش ساده است که اجازه می دهد تا یک پزشک در داخل بدن انسان با استفاده از یک ابزار به نام آندوسکوپ نگاه کند. ابزار برش را می توان به انتهای اندوسکوپ متصل کرد و سپس می توان از دستگاه برای انجام جراحی استفاده شود. این نوع جراحی کلید سوراخ نامیده می شود، و معمولا فقط جای زخم کوچکی باقی می ماند.

کاربردهای غیرپزشکی[ویرایش]

  • برنامه ریزی و جامعه معماری از اندوسکوپ های معماری برای پیش تجسم مدل های مقیاس شده ی ساختمان های پیشنهادی و شهرها استفاده می کنند.
    Bougie Dilator مری
  •     بازرسی داخل سیستم های پیچیده فنی (برسكوپ)
  •     از آندوسکوپ ها همچنین در بررسی دستگاه های انفجاری دست ساز و خنثی سازی بمب استفاده می شود.
  •     FBI از اندوسکوپ ها برای نظارت از فضاهای تنگ استفاده می کند.

خطرات[ویرایش]

خطرات اصلی عفونت، آرام بخش بیش از حد، ایجاد سوراخ، یا پریشانی معده یا مری و یا خونریزی است. [۱۲]اگرچه نفوذ به طور کلی نیاز به عمل جراحی دارد، موارد خاصی ممکن است با آنتی بیوتیک ها و مایعات داخل وریدی درمان شود. خونریزی ممکن است در محل بیوپسی یا حذف پولیپ رخ دهد. چنین خونریزی به طور معمول جزئی است و ممکن است به سادگی خودش متوقف شود یا با گذاشتن کتتر کنترل شود.به ندرت جراحی ضرورت دارد.ایجاد سوراخ و خونریزی در حین گاستروسکوپی نادر است. سایر خطرات جزئی شامل واکنش های دارویی و عوارض مربوط به بیماری های دیگر است که بیمار ممکن است داشته باشد. در نتیجه، بیماران باید همه اطلاعات حساسیتی و مشکلات پزشکی را به پزشک اطلاع دهد. گاهی اوقات محل تزریق بیهوشی ممکن است برای مدت کوتاهی ملتهب و نازک شود. این مشکل معمولا جدی نیست و فشرده سازی گرم برای چند روز معمولا مفید است. در حالی که هر یک از این عوارض ممکن است رخ دهد، خوب است که به یاد داشته باشید که هر یک از خطرات کاملا نادر است و پزشک می تواند با توجه به عمل گاستروسکوپی ، با بیمار بیشتر در مورد خطرات صحبت کند.

آمادگی‌های قبل از آندوسکوپی[ویرایش]

به‌طور کلی ۴ تا ۶ ساعت قبل از آندوسکوپی نباید هیچ غذایی میل کرد و باد معده کاملاً خالی باشد اما تا ۲ ساعت قبل از آن خوردن آب بلامانع است. امکان دارد پزشک برای شما آرام بخش تجویز کند که در این صورت برای همراهی خود تا منزل بعد از آندوسکپی باید یک همراه با خود داشته باشید[۱۳]

بعد از آندوسکوپی[ویرایش]

پس از عمل، بیمار در یک اتاق آندوسکوپی قرار می گیرد تا زمانی که بخش قابل توجهی از اثرات دارو از بین رود. گاهی اوقات بیمار دچار گلودرد خفیف می شود که ممکن است هفته ها طول بکشد یا اصلا این اتفاق نیفتد. بیمار ممکن است احساس خوبی در نفس کشیدن نداشته باشد که این مشکل زودگذر و سریع هست. هنگامی که بیمار به طور کامل بهبود می یابد، به بیمار برای چندساعت رژیم خاصی داده می شود و بیمار می تواند به خانه برگردد. در صورت استفاده از آرامش بخش ، در اغلب مواقع لازم است که بیمار توسط فرد دیگری به خانه برده شود و در طول روز با ماشین کار نکند. بیمارانی که آندوسکوپی بدون آرامبخش داشته اند می توانند بدون کمک محل را ترک کنند.

آندوسکوپ[ویرایش]

آندوسکوپ یا درون‌بین وسیله‌ای است به قطر حدود ۴ میلیمتر و طول ۲۰ ميليمتر که سر آن حاوی لنزی است که ناحیه مورد بررسی را به وضوح روی نمایشگر تلویزیون نشان می‌دهد. این لنز با زاویه‌های ۰، ۳۰، ۷۰، ۹۰، ۱۲۰ درجه وجود دارد.[۱۴]

آندوسکوپ می تواند شامل موارد زیر باشد:

  •     یک لوله سفت یا انعطاف پذیر.
  •     یک سیستم منبع نور برای روشن کردن ارگان ها. منبع نور به طور عادی خارج از بدن است و نور از طریق یک سیستم فیبر نوری هدایت می شود.
  •     یک سیستم لنز که تصویر را از لنز هدف به بیننده منتقل می کند، معمولا یک سیستم لنز رله برای آندوسکوپ سفت و یا یک بسته فیبر نوری برای فیبروسکوپ است.
  •     یک چشمی . ابزارهای مدرن ممکن است بدون هیچ چشمی ویدیوسکوپ باشند. یک دوربین تصویر را به یک صفحه برای ضبط تصویر منتقل می کند.
  •     یک کانال اضافی برای ورود دستگاه های پزشکی یا دستگیره ها.

اخیراً دانشمندان هنگ کنگی آندوسکوپی به مراتب بهتر برای معاینه، آزاد کردن نانوربات‌های تحویل دارو یا نمونه‌برداری از بافت‌های دستگاه گوارش توسعه داده‌اند. این آندوسکوپ می‌تواند با کم‌ترین میزان درد و ناراحتی برای بیماران، کل روده باریک را در عرض ۳۰ دقیقه معاینه کند و توسط میدان مغناطیسی از خارج بدن کنترل می‌شود.

تاریخچه[ویرایش]

اولین آندوسکوپ در سال 1806 توسط فیلیپ بوزینی در مانزز با معرفی "Lictleiter" (رسانای نور) برای بررسی کانال ها و حفره های بدن انسان توسعه یافت.[۱۵] با این حال، انجمن پزشکی وین این را تایید نکرد. اولین آندوسکوپ استفاده شده در یک عملیات موفقیت آمیز،توسط آنتونیون ژن دسورومو بود که اختراع آن قبل از اختراع برق بود.

تصویر Bozzini's "Lichtleiter"

استفاده از نور الکتریکی یک گام مهم در بهبود اندوسکوپی بود. اولين بار چراغهای خارجي که براي سيستوسکوپي، هيستروسکوپي و سيگموئيدوسکوپي و همچنين بررسي حفره هاي بيني (و بعد از قفسه سينه) در بيماران توسط سر فرانسيس کروز (با استفاده از اندوسکوپ تجاري موجود خود) ) توسط 1865 در بیمارستان Mater Misericordiae در دوبلین، ایرلند [۱۶] استفاده شد. بعدها، لامپ های کوچکتر درست شد که امکان استفاده از نور را در داخل بدن فراهم کرد به عنوان مثال در هیستروسکوپ توسط چارلز دیوید در سال 1908.[۱۷]

Hans Christian Jacobaeus  برای اولین بار اکتشافاتی از آندوسکوپی شکم و قفسه سینه با لاپاراسکوپی (1912) و توراکوسکوپی (1910) منتشرکرد. [۱۸] اگرچه اولین معاینه توروکوسکوپی در انسان توسط کروز بود.[۱۹] لاپاروسکوپی در تشخیص بیماری کبد و کیسه صفرا توسط هاینز کالک در دهه 1930 مورد استفاده قرار گرفت. [۲۰] در سال 1937 از لاپاروسکوپی برای تشخیص حاملگی خارج از رحم استفاده شد.[۲۱] در سال 1944، رائول پالمر بیماران خود را در موقعیت Trendelenburg پس از انسداد گاز از شکم قرار داد و در نتیجه قادر به انجام لاپاراسکوپی gynecologic شد.[۲۲]

Wolf and Storz[ویرایش]

جرج ولف (1938-1873) یک برندساز اندوسکوپهای سفت و سخت است که در سال 1906 تأسیس شد، گاستروسکوپ انعطاف پذیر Sussmann را در سال 1911 تولید کرد (Modlin، Farhadi Journal of Gastroenterology Clinical، 2000). [۲۳] Karl Storz از طریق شرکت خود شروع به تولید ابزار برای متخصصان ENT در سال 1945 کرد.[۲۴]

فیبرهای نوری[ویرایش]

Basil Hirschowitz و Larry Curtiss اولین فیبرنوری آندوسکوپ را در سال 1957 اختراع کردند.[۲۵] Harold Hopkins پیش از این در دهه 1950 "فیبروسکوپ" را طراحی کرده بود که شامل یک مجموعه ای از الیاف شیشه ای انعطاف پذیر بود که می توانست یک تصویر را انتقال دهد. این اثرات مفید هم به لحاظ پزشکی و هم از لحاظ صنعتی، و تحقیقات بعدی منجر به بهبود کیفیت تصویر شد.

در عمل های قبلی یک لامپ رشته ای کوچک بر روی نوک آندوسکوپ قرار می گرفت و خطر سوزاندن بیمار را به همراه داشت. علاوه بر پیشرفت های نوری ،هدایت نوک آندوسکوپ نیز توسعه یافت.

آندوسکوپی Storz

اندوسکوپی لنزهای میله ای شکل[ویرایش]

محدودیت های فیزیکی برای کیفیت تصویر یک فیبروسکوپ وجود دارد. یک بسته از 50،000 الیاف به طور موثر به تنهایی یک تصویر 50،000 پیکسل به همراه می آورد و چون از خم شدن استفاده می کند و الیاف را از بین می برد، به این ترتیب پیکسل ها را از دست می دهد. در نهایت بسیاری از آنها از بین می روند که بسته کامل باید جایگزین شود (هزینه قابل توجهی). Harold Hopkins متوجه شد که هر بهبود نور بیشتر نیاز به یک رویکرد متفاوت دارد.آندوسکوپ های سفت قبلی از انتقال نور کم و کیفیت تصویر ضعیف رنج می برد. راه حلی که Hopkins اختراع کرد، پر کردن فضای هوایی بین لنزهای کوچک با میله های شیشه ای بود.

بازتولید آندوسکوپ

سطح بالای ضدعفونی آندوسكوپ های انعطاف پذیر توسط تمام مركز صدور دستورالعمل ملی مورد نیاز است. سطح بالای ضدعفونی اندوسکوپها در طی یک فرآیند چند مرحله ای به نام بازتولید اتفاق می افتد. بازتولید آندوسکوپ ها شامل بیش از 100 مرحله است.[۲۶] این مراحل را می توان به دسته های گسترده ای مانند از پیش تمیز کردن، تست نشت، تمیزکردن دستی، تایید تمیزی، بازرسی بصری، ضدعفونی سطح بالا، شستشو، خشک کردن و ذخیره سازی تقسیم کرد. عدم انجام تمام این مراحل به درستی می تواند منجر به آلودگی باقی مانده در اندوسکوپ ها شود.

در انگلستان، دستورالعمل های دقیق در مورد ضد عفونی کننده و ضدعفونی اندوسکوپ های انعطاف پذیر وجود دارد، اخیرا CfPP 01-06 در سال 2013 منتشرشد. [۲۷]آندوسکوپی سخت مانند آرتروسکوپ می تواند همانند ابزار جراحی استریل شود، در حالی که آندوسکوپ های انعطاف پذیر نمی توانند استریل شوند.[۲۸]

پیشرفت های اخیر[ویرایش]

با استفاده از سیستم های رباتیک، جراحی می تواند در یک محل بسیار دور از بیمار انجام شود. اولین عمل جراحی transatlantic به عنوان عملیات Lindbergh نامیده می شود.

ابزار اندازه گیری pH برای دستگاه های دستگاه گوارش بی سیم اکنون می تواند به وسیله اندوسکوپ قرار گیرد تا تمایل PH در یک ناحیه از راه دور ثبت شود.

آندوسکوپ USB ضد آب ارزان قیمت برای زمینه های غیر پزشکی استفاده شده است.

شبیه ساز VR آندوسکوپی

شبیه سازهای واقعیت مجازی برای آموزش پزشکان در مهارت های مختلف آندوسکوپی توسعه پیدا می کند.[۲۹]

آندوسکوپی یکبار مصرف

اخیرا آندوسکوپی یکبار مصرف، نوعی جدید از ابزار اندوسکوپی است. توسعه های اخیر [۳۰]اجازه ی ساخت اندوسکوپ های ارزان و تنها برای یک بیمار شده است. اینکار برای رفع آلودگی متقابل و بیماری های درمانی بیمارستان است. یک کنسرسیوم اروپایی SME در حال کار بر روی پروژه DUET (استفاده یکبار مصرف از ابزار آندوسکوپی) برای ساخت یک اندوسکوپ یکبار مصرف است. [۳۱]

کپسول آندوسکوپی

یک تکنولوژی اندوسکوپی جدید از کنترل مغناطیسی کپسول آندوسکوپ (MGCE) برای کنترل بی سیم، نظارت و تصویربرداری استفاده می کند. [۳۲]

واقعیت افزوده

تصویر آندوسکوپی را می توان با منابع تصویر دیگر ترکیب کرد تا اطلاعات اضافی را برای جراح فراهم کرد.به عنوان مثال، موقعیت یک تومور ممکن است در ویدیوی آندوسکوپی نشان داده شود. [۳۳]

اندازه گیری آندوسکوپی

تحقیقات کنونی بر روی مجموعه اندوسکوپی داده های سه بعدی، مانند سه بعدی سازی لیزر انجام می شود. با توجه به استفاده از نور، هندسه درونی می تواند با دقت در حد μm اندازه گیری شود. دیگر تکنولوژی های آندوسکوپ در حال ظهور است که خواص نوری بیشتری مانند پلاریزاسیون نوری، فاز نوری و آندوسکوپی های hyperspectral را که تصاویر را در طول موج های مختلف ثبت می کنند، اندازه گیری می شود.[۳۴]

جستارهای وابسته[ویرایش]

هیستروسکوپی

نگارخانه[ویرایش]

انواع تصاویر درون‌بینانه:

پانویس[ویرایش]

  1. فرهنگ مُعین
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ استنکیویکز، جیمز، جراحی پیشرفته آندوسکوپی سینوس،
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ پاراسات، بازبینی: ۲۴ ژوئیه ۲۰۰۸.
  4. سایت تخصصی مهندی پزشکی، بازبینی: ۲۴ ژوئیه ۲۰۰۸
  5. سلامت‌نیوز، بازبینی: ۲۴ ژوئیه ۲۰۰۸
  6. خبرگزاری ایرنا، پنجشنبه، ۳ مرداد ۱۳۸۷
  7. "The Royal Scottish Museum and the Scottish Society of the History of Medicine". Medical History. 20 (02): 204. 1976-04. doi:10.1017/s0025727300022262. ISSN 0025-7273.  Check date values in: |date= (help)
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ "Reviewers for Mayo Clinic Proceedings (2012)". Mayo Clinic Proceedings. 87 (12): 1233–1235. 2012-12. doi:10.1016/j.mayocp.2012.10.010. ISSN 0025-6196.  Check date values in: |date= (help)
  9. Loder, Elizabeth; Weizenbaum, Emma; Frishberg, Benjamin; Silberstein, Stephen (2013-10-29). "Choosing Wisely in Headache Medicine: The American Headache Society's List of Five Things Physicians and Patients Should Question". Headache: The Journal of Head and Face Pain. 53 (10): 1651–1659. doi:10.1111/head.12233. ISSN 0017-8748. 
  10. Spechler, Stuart J.; Sharma, Prateek; Souza, Rhonda F.; Inadomi, John M.; Shaheen, Nicholas J. (2011-03). "American Gastroenterological Association Technical Review on the Management of Barrett's Esophagus". Gastroenterology. 140 (3): e18–e52. doi:10.1053/j.gastro.2011.01.031. ISSN 0016-5085.  Check date values in: |date= (help)
  11. Wang, Kenneth K.; Sampliner, Richard E. (2008-03). "Updated Guidelines 2008 for the Diagnosis, Surveillance and Therapy of Barrett's Esophagus". The American Journal of Gastroenterology. 103 (3): 788–797. doi:10.1111/j.1572-0241.2008.01835.x. ISSN 0002-9270.  Check date values in: |date= (help)
  12. Ahmad, Hassan; Yadagiri, Manjula; Munikuntla, Venkat; Jahan, Sarwat (2017-06-09). "Laryngeal Transection in a Patient after Hanging". Anesthesiology - Open Journal. 2 (1): 20–23. doi:10.17140/aoj-2-111. ISSN 2474-8919. 
  13. http://www.webmd.com/digestive-disorders/upper-gastrointestinal-endoscopy ترجمه شده در http://familydoctor.ir/fa/page/380
  14. دکتر عامری: جراحی آندوسکوپی سینوس، بازبینی: ۲۴ ژوئیه ۲۰۰۸
  15. Battegay, FACP، Edouard. 24 Veränderungen in Körpergewicht, Körperbau und Körpergröße. Stuttgart: Georg Thieme Verlag، 2017. شابک ‎۹۷۸۳۱۳۳۴۴۸۲۱۵. 
  16. Caniggia, A.; Nuti, R.; Lore, F.; Martini, G.; Turchetti, V.; Righi, G. (1990-04). "Long-term treatment with calcitriol in postmenopausal osteoporosis". Metabolism. 39 (4): 43–49. doi:10.1016/0026-0495(90)90272-e. ISSN 0026-0495.  Check date values in: |date= (help)
  17. Shawki، Osama و Yehia Shawki. Uterine Septum. Cham: Springer International Publishing، 2017-07-27. 89–102. شابک ‎۹۷۸۳۳۱۹۵۷۵۵۸۲. 
  18. INGVAR, SVEN (2009-04-24). "Hans Christian Jacobaeus". Acta Medica Scandinavica. 93 (6): 499–504. doi:10.1111/j.0954-6820.1937.tb17628.x. ISSN 0001-6101. 
  19. Gordon, Samuel (1866-02). "Art. VIII.—Clinical reports of rare cases, occurring in the Whitworth and Hardwicke Hospitals". Dublin Quarterly Journal of Medical Science. 41 (1): 83–99. doi:10.1007/bf02946459. ISSN 0790-2328.  Check date values in: |date= (help)
  20. «Neue deutsche Biographie (NDB)». Lexikon des gesamten Buchwesens Online. بازبینی‌شده در 2018-06-30. 
  21. Balen، Adam H.، Sarah M. Creighton، Melanie C. Davies، Jane MacDougall و Richard Stanhope. Preface. Cambridge: Cambridge University Press. xiii–xiv. شابک ‎۹۷۸۰۵۱۱۵۲۷۰۳۶. 
  22. "Laparoscopy during pregnancy: A survey of the society of laparoendoscopic surgeons". American Journal of Obstetrics and Gynecology. 172 (1): 289. 1995-01. doi:10.1016/0002-9378(95)90786-6. ISSN 0002-9378.  Check date values in: |date= (help)
  23. Wolf، Richard K.. «Mamraj humming mātam melody, March 13, 1999. Recorded by Richard K. Wolf». 2015. بازبینی‌شده در 2018-06-30. 
  24. Nezhat, Camran; Li, Anjie; Abed, Sozdar; Balassiano, Erika; Soliemannjad, Rose; Nezhat, Azadeh; Nezhat, Ceana H.; Nezhat, Farr (2016). "Strong Association Between Endometriosis and Symptomatic Leiomyomas". JSLS : Journal of the Society of Laparoendoscopic Surgeons. 20 (3): e2016.00053. doi:10.4293/jsls.2016.00053. ISSN 1086-8089. 
  25. Edmonson, James M. (1991-03). "History of the instruments for gastrointestinal endoscopy". Gastrointestinal Endoscopy. 37: S27–S56. doi:10.1016/s0016-5107(91)70910-3. ISSN 0016-5107.  Check date values in: |date= (help)
  26. Ofstead, Cori L.; Wetzler, Harry P.; Snyder, Alycea K.; Horton, Rebecca A. (2010). "Endoscope Reprocessing Methods". Gastroenterology Nursing. 33 (4): 304–311. doi:10.1097/sga.0b013e3181e9431a. ISSN 1042-895X. 
  27. Cobbold, A; Lord, S (2014-04). "A Critical Guideline Appraisal Overview: Choice Framework for Local Policy and Procedures (Cfpp) 01–06 Decontamination of Flexible Endoscopes 2013 Part 1: Policy and Management and Part 3: Operational Management Manual". Journal of Perioperative Practice. 24 (4): 79–83. doi:10.1177/175045891602400404. ISSN 1750-4589.  Check date values in: |date= (help)
  28. Sabnis, Ravindra B.; Bhattu, Amit; Mohankumar, Vijaykumar (2014-03). "Sterilization of endoscopic instruments". Current Opinion in Urology. 24 (2): 195–202. doi:10.1097/mou.0000000000000034. ISSN 0963-0643.  Check date values in: |date= (help)
  29. Corenthy, Loc; Otaduy, Miguel A.; Pastor, Luis; Garcia, Marcos (2015-10-01). "Volume Haptics with Topology-Consistent Isosurfaces". IEEE Transactions on Haptics. 8 (4): 480–491. doi:10.1109/toh.2015.2466239. ISSN 1939-1412. 
  30. "Ursache noch nicht gefunden - Mysteriöse Erkrankung in Vietnam". Flugmedizin · Tropenmedizin · Reisemedizin - FTR. 20 (02): 57–57. 2013-04-30. doi:10.1055/s-0033-1345222. ISSN 1864-4538. 
  31. Endoscopy. 43 (07). 2011-06-29. doi:10.1055/s-002-22122. ISSN 0013-726X http://dx.doi.org/10.1055/s-002-22122.  Missing or empty |title= (help)
  32. Simons, Joanne L.; Vintiner, Sue K. (2010-10-19). "Effects of Histological Staining on the Analysis of Human DNA from Archived Slides*". Journal of Forensic Sciences. 56: S223–S228. doi:10.1111/j.1556-4029.2010.01595.x. ISSN 0022-1198. 
  33. Pankratz, Frieder; Klinker, Gudrun (2015-09). "[POSTER] AR4AR: Using Augmented Reality for guidance in Augmented Reality Systems Setup". 2015 IEEE International Symposium on Mixed and Augmented Reality. IEEE. doi:10.1109/ismar.2015.41. ISBN 9781467376600.  Check date values in: |date= (help)
  34. Kester, Robert T.; Bedard, Noah; Gao, Liang; Tkaczyk, Tomasz S. (2011). "Real-time snapshot hyperspectral imaging endoscope". Journal of Biomedical Optics. 16 (5): 056005. doi:10.1117/1.3574756. ISSN 1083-3668. 

منابع[ویرایش]

https://en.wikipedia.org/wiki/Endoscopy

استنکیویکز، جیمز، جراحی پیشرفته آندوسکوپی سینوس، محمدحسین برادران فر (مترجم)، پیمان دبیرمقدم (مترجم)، تهران: نشر طب‌گستر، ۱۳۸۳ خورشیدی، شابک: ۹۶۴-۹۲۷۸۸-۶-۹