ولایت کاپیسا

ولایت کاپیسا
اطلاعات کلی
نام رسمی :	ولایت کاپیسا
کشور :	افغانستان
مردم
جمعیت	۴۰۶٬۲۰۰ نفر
تراکم جمعیت:	۱۹۵ نفر بر کیلومتر مربع
زبان‌های گفتاری:	فارسی
جغرافیای طبیعی
مساحت:	۱۸۴۲ کیلومتر مربع

کاپیسا نام کوچکترین ولایت از ولایت‌های افغانستان است. مساحت این ولایت ۱۸۷۱ کیلومتر مربع است جمعیت این ولایت ۴۰۶٫۲۰۰ نفر است. از این بین ۸۰٪ تاجیک، ۸٪ پشتون و ۱۰٪ پشه‌ای هستند. همچنین در این ولایت ۲٪ جمعیت نیز از هزاره‌ها و نورستانی‌ها هستند.

در این ولایت بتازگی دانشگاهی به نام دانشگاه البیرونی آغاز بکار کرده‌است.

واحدهای اداری

Districts of Kapisa.

این ولایت دارای واحدهای اداری زیر است:

• محمود راقی (مرکز ولایت و شهرداری (شاروالی) کاپیسا)
• ولسوالی کوهستان ۱
• ولسوالی کوهستان ۲
• بخشداری (علاقه داری) کوه‌بند
• شهرستان (ولسوالی) نجراب
• شهرستان (ولسوالی) تگاب
• بخش اله‌سای

پیشینه

پیشینه کاپیسا به دوران کنشکای بزرگ امپراتور کوشانی و همچنان دوران بودایی یونان باختری می‌رسد که کاپیسا در آن زمان به عنوان پایتخت تابستانی کنشکا انتخاب شده بود.
خمزرگر یکی از مرکزهای مهم آیین بودایی بوده و دو تندیس یافت‌شده بودا که از نشانه‌هایش آتش زبانه می‌کشد و از کف پایش آب فوران می‌کند از موری خمزرگر و دومی از سنجن بدست آمده‌است.

بگرام به محل شهر قدیمی در افغانستان اطلاق می‌شود که مورخان چینی آن را کیپیش و جغرافی‌نگاران یونانی کاپیسا یاد کرده‌اند. خرابه‌های آن در شصت کیلومتری جنوب غربی کابل واقع است و بین بستر رودخانه و باریک آب قرار دارد. در جلگه کاپیسا یا کوه دامن و بخصوص در برج عبدالله که آن را قلعه شاهی نامیده‌اند، توسط موسیو فوشه و مسیوها گن فرانسوی حفریاتی شده و آثار زیادی از تمدن بودایی در آن محل بدست آمده‌است. هیوئن تسنگ زائر چینی در خاطرات خود می‌نویسد که کاپیسا رویهمرفته دارای صد معبد و ششهزار شمن (راهب) بودایی بوده‌است.

کورش (۵۳۰ - ۵۸۰ ق م) بنیان‌گذار حکومت هخامنشیان، از طریق گدروزیا به سرزمین هند حمله‌ور شد، اما تنها موفق به تصرف پاروپامیساده که بین هندوکش و رخج قرار داشت شد. پلینی چنین گزارش می‌کند که شهر مشهور کاپیسا (بگرام) در این حملات با خاک یکسان شد.

براساس گفتهٔ تاریخ‌نویسان چینی رئیس قبیله کوشان در سال‌های ۳۹ تا ۲۷ ق. م. کیو-تسیو-کیو نام داشت که پس از پیروزی بر چهار قبیلهٔ دیگر خود را کوشان‌شاه خواند. کیو-تسیو-کیو یا کوجولا کره کردفیزس پس از تصرف همهٔ ایالت بلخ با سپاه خود از هندوکش گذشت و نواحی کابل و کاپیسا را گشود و پس از آن تا کنارهٔ چپ رود سند پیش رفت و این سرزمین‌ها را از دست آخرین پادشاهان سکائی، جانشینان گندفر به درآورد و بنیاد شاهنشاهی کوشانی را در مشرق استوار کرد.

گروه طالبان در ۱۱ مهر ۱۳۷۵ ولایت کاپیسا را بدون مقاومتی تصرف کردند. این ولایت پس از گفت‌وگوهای طالبان با فرماندار کاپیسا سقوط کرد.

جغرافیا

ولسوالی تگاب در ولایت کاپیسا.

از سوی شرق کاپیسا ولایت لغمان در سمت غرب آن ولایت پروان، شمال آن ولایت پنجشیر و بطرف جنوب آن ولایت کابل قرار دارد. دریای (رودخانه) پنجشیر از شمال به سوی جنوب و جنوب شرق در جریان بوده ولایت کاپیسا را از ولایت پروان جدا می‌سازد. کوه‌های سنجن، خمزرگر، ریگ‌روان، بولغین و شیرخان‌خیل در این ولایت قرار گرفته‌اند.

اقلیم کاپیسا سرد و خشک معتدل است. میانگین سالانه بارندگی آن در حدود ۴۰۰ ملی‌متر می‌باشد. حیوانات وحشی مانند: شغال، خرس قهوه‌ای، کفتار خطدار و پلنگ در ارتفاعات کوهبندها و کوه‌های نجراب زیست دارند.
خاک کاپیسا از خاک‌های چمنی و دشتی ترکیب گردیده‌است و منابع معدنی در ولایت کاپیسا عبارت است از ابرک، آهن و بریلیم.

آبیاری در این ولایت به وسیله جوی‌هایی صورت می‌گیرد که از رودخانه پنجشیر، رود شتل و رودخانهٔ غوربند سرچشمه می‌گیرند. نهرهای بزرگ این ولایت که در ولسوالی‌های مرکزی آن قرار دارد عبارت از نهر خواجه، نهر رزاق، نهر ریگروان و نهر افغان می‌باشد.

فرآورده‌های کشاورزی در این ولایت عبارت از گندم، جو، جواری (ذرت)، برنج، پنبه و میوه‌های انگور، انار، توت، زردآلود، خربوزه و تربوز. بیشتر مردم کاپیسا کشاورز و مالدار (دامدار) هستند و حیوانات اهلی از قبیل شتر، گاو، گوسفند، بز، اسب و خر را نگهداری می‌نمایند.

مردم

دبستانی در کاپیسا که در آن پلیس افغانستان در حال آمادگی برای برنامه فعالیت مدنی است.

مردم کاپیسا از اقوام تاجیک، پشتون و پشه‌ای هستند که اکثریت آن را تاجیک‌ها تشکیل می‌دهد و به زبان‌های فارسی (دری)، پشتو، پشه‌ای و پراچی صحبت می‌کنند. منازل مردم این سرزمین بشکل دیوار خشتی، سقف چوبی، دیوار سنگی و سقف چوب‌پوش ساخته می‌شود.

در ولایت کاپیسا شخصیت‌هایی چون: میرمسجدی‌خان غازی، آخوندزاده محمد غلام غلامی مولف «جنگنامه غلامی» و... در دوران جنگ‌های افغان و انگلیس، محمد ربیع گلبهاری ملک الشعرای عصر اکبرشاه در هندوستان، صاحبداد کوهستانی ملک الشعرای عصر امیر عبدالرحمن. همچنان عبدالکریم خان کوهستانی و وزیر عبدالرحیم خان نایب سالار زندگی می‌کردند.

منبع

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ولایت کاپیسا موجود است.

• Afghanistan Information Management Service. 2003. Afghanistan, Kapisa province. [Kabul]: AIMS.

پیوند به بیرون

• ولایت کاپیسا، افغانستان