حبس خانگی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

حبس خانگی (حصر خانگی، بازداشت خانگی) از نگاه حقوقی یعنی حوزه آزادی یک شخص توسط صاحبان قدرت محدود به خانه یا محل سکونت او شود. معمولاً در این شرایط هرگونه سفر، ملاقات با دیگران، ابراز عقیده یا ارتباط با دنیای خارج ممنوع و یا بسیار محدود می‌باشد. بازداشت خانگی به عبارتی جایگزین خفیفی برای بازداشت در زندان است. بازداشت خانگی در شرایطی استفاده می‌شود که مجازات زندان به دلایل مختلف مناسب به نظر نمی‌رسد و اغلب توسط دولت‌های خودکامه و استبدادی علیه مخالفان سیاسی اعمال می‌شود. به طور معمول شخصی که در بازداشت خانگی می‌باشد به ابزار ارتباطی دسترسی ندارد. اگر ارتباطات الکترونیکی مجاز باشد، یقیناً مکالمات و ارتباطات کنترل و شنود می‌شود.

جزئیات[ویرایش]

تنها در برخی موارد استثنایی ممکن است فردی را بدون داشتن وکیل قانونی و بدون هیچگونه حکم قضایی تحت بازداشت خانگی قرار دهند. در برخی از کشورها در پی انتقادات شدید به این مجازات در طی سالیان، بازداشت خانگی به عنوان مصداقی از نقض حقوق بشر شناخته شده‌است. دربسیاری از کشورهای با حکومت استبدادی بازداشت خانگی با انگیزه سیاسی و به عنوان ساده‌ترین راه برای محدود کردن مخالفان شناخته می‌شود.

تاریخچه[ویرایش]

اولین بار بطور رسمی قضات در اوایل قرن بیستم مجازات بازداشت خانگی را به عنوان جایگزین آزادی مشروط اعمال کردند. در آن زمان دستگاه‌های شنود و ردگیری وجود نداشت. از زمانی که دستگاه‌های کنترل و شنود الکترونیکی قادر به کنترل کامل محکوم شدند، این مجازات به عنوان جایگزین مجازات زندان در نظر گرفته شد. اولین حکم رسمی بازداشت خانگی در سال ۱۹۸۳ صادر شد که به دستان محکوم یک دستبند الکترونیکی جهت ردیابی و شنود متصل شده بود.

حبس خانگی در ایران[ویرایش]

در دوره قاجار[ویرایش]

  • طاهره قره العین از رهبران جنبش باب در دوره ناصرا‌لدین شاه بود که در جریان سرکوب بابی‌ها دستگیر شد و حدود ۳ سال در حبس خانگی بود.[۱]

در دوره پهلوی[ویرایش]

  • شیخ خزعل فرمانروای محمره (خرمشهر کنونی) در پایان دوره قاجار بود. پس از قدرت‌گیری سردار سپه شیخ خزعل به مخالفان حکومت پیوست. سردار سپه پس از توافقی ابتدایی با شیخ خزعل او را ملزم کرد که برای پاسخگویی به دولت مرکزی به تهران برود. او تا پایان عمر در تهران در حبس خانگی زندگی کرد.
  • نصرت الدوله فیروز (فرزند فرمانفرما) وزیر مالیه رضاشاه بود که ناگهان مغضوب و به اتهام ارتشاء و سوءاستفاده مالی دستگیر شد. پس از مدتی تحمل زندان، با میانجیگری مستوفی‌الممالک، به خانه منتقل و در آنجا به مدت هفت سال تحت نظر قرار گرفت. او در اواسط سال ۱۳۱۵ دوباره بازداشت و چندماه بعد به سمنان تبعید شد و تا زمان مرگ در حبس خانگی ماند.
  • حسن مدرس از روحانیون مجلس دوم شورای ملی و سپس نماینده مردم تهران در مجلس سوم بود. مدرس پس از به سلطنت رسیدن رضاشاه به خواف و سپس کاشمر تبعید شد. رفت‌و‌آمد و دیدارهای حسن مدرس در دوران زندگی در خواف و کاشمر محدود و او عملا در حبس خانگی بوده است.
  • محمد مصدق نخست وزیر پیشین ایران در دوره پهلوی طی کودتای ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ هجری شمسی با دخالت مستقیم امریکا عزل و پس از پایان دوره زندان (حکم دادگاه) تا پایان عمر در حبس خانگی به سر برد.
  • محمود طالقانی از اعضای جبهه ملی و از رهبران نهضت آزادی بود. او در سال ۱۳۵۰ به مدت حدود یک ماه در خانه خود تحت بازداشت خانگی قرار گرفت و پس از آن نیز به زابل و بافت تبعید شد. در دوران تبعید هم در خانه محل اقامتش با محدودیت رفت‌وآمد روبرو بود.[۱]
  • امیرعباس هویدا٬ نخست وزیر پیشین ایران در دوره پهلوی٬ در واکنش محمدرضا شاه به نارضایتی همه‌گیر سال ۱۳۵۷، تحت تعقیب قضایی قرار گرفت و در خانه‌ امنی در منطقه فرشته تهران در بازداشت بود.

در دوره جمهوری اسلامی[ویرایش]

نمونه‌های حبس خانگی در جهان[ویرایش]

الجزایر

  • احمد بن بلا نخستین رئیس‌جمهور انتخابی الجزایر و رهبر سیاسی جنگ استقلال الجزایر (۱۹۶۲) در سال ۱۹۶۵ توسط همرزم قدیمی خود هواری بومدین که از قدرتمندان نظامی آن دوره شده بود عزل و تا سال ۱۹۸۰ به حبس خانگی و تبعید از کشور محکوم شد.

اندونزی

برمه

  • آنگ سان سو چی برنده جایزه صلح نوبل در سال ۱۹۹۱ و رهبر جنبش دموکراسی خواهی در برمه تحت سلطهٔ حکومت نظامیان در بیست سال اخیر تا نوامبر سال ۲۰۱۰ غالباً در بازداشت خانگی به سر می‌برد.

تونس

پیش از آن محمد الامین شاه پیشین تونس توسط حبیب بورقیبه در سال ۱۹۵۷ عزل و محکوم به حبس خانگی شده بود.

شوروی

کلیسای کاتولیک رم

مصر

  • ابن هیثم از دانشمندان سرشناس ایرانی که در زمینه شناخت نور و قوانین شکست و بازتاب آن تألیفات مهمی دارد از سال ۱۰۱۱ تا ۱۰۲۱ هجری قمری زمان مرگ خلیفه حاکم بأمرالله و به دستور وی در مصر در حبس خانگی قرار داشت.

هند

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]