سروش (ستاره)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: Celestia.png ۰۵h ۱۶m ۴۱٫۳۵۹۱s٬ +۴۵° ۵۹′ ۵۲٫۷۶۸″

سروش
Auriga constellation map.png
سروش درخشان‌ترین ستاره پیکر آسمانی ارابه‌ران است.
اطلاعات رصدی
مبدا J۲۰۰۰      اعتدال J۲۰۰۰
صورت فلکی ارابه‌ران
بعد ۰۵h ۱۶m ۴۱٫۴s
میل +۴۵° ۵۹' ۵۳"
قدر ظاهری (V) +۰٫۰۸
+۰٫۷۱/+۰٫۹۶
مشخصات
رده G8III / G0III
راهنمای رنگ U-B +۰٫۴۵
راهنمای رنگ B-V +۰٫۸۰ / −۰٫۲۵
اخترسنجی
حرکت مخصوص (μ) RA: ۷۵٫۵۲ mas/yr
Dec.: −۴۲۷٫۱۳ mas/yr
اختلاف منظر (π) ۷۷٫۲۹ ± ۰٫۸۹ mas
قدر مطلق (MV) −۰٫۵
+۰٫۱۴/+۰٫۲۹
جزئیات
جرم ۲٫۶۹/۲٫۵۶ M
شعاع ۱۰٫۲/۸٫۵ R
درخشندگی ۷۸٫۵/۷۷٫۶ L
دما ۵۲۷۰/۵۹۰۰ K
فلزات ۴۰٪ Sun
سن ? سال
مدار ستاره دوتایی بصری
همدم Capella Ab
دوره (P) ۰٫۲۸۴۸۰۲ ± ۰٫۰۰۰۰۰۵ yr
نیم‌قطر کوچک (a) ۰٫۰۵۶۴۷ ± ۰٫۰۰۰۰۵"
خروج از مرکز (e) ۰٫۰۰۰۰ ± ۰٫۰۰۰۲
انحراف (i) ۱۳۷٫۱۸ ± ۰٫۰۵°
طول گره (Ω) ۴۰٫۸ ± ۰٫۱°
دور حضیض (T) ۱۹۸۹٫۰۰۳۲۹ ± ۰٫۰۰۰۰۵
نام‌گذاری‌های دیگر
Alhajoth, α Aurigae, ۱۳ Aurigae, HR ۱۷۰۸, HD ۳۴۰۲۹, Gl ۱۹۴, BD+۴۵°۱۰۷۷, FK۵ ۱۹۳, HIP ۲۴۶۰۸, SAO ۴۰۱۸۶, GC ۶۴۲۷, ADS ۳۸۴۱, CCDM J۰۵۱۶۸+۴۵۵۹
منابع
سیمباد Capella A اطلاعات
منابع
سیمباد Capella B اطلاعات

سُروش[۱][۲] یا بُزبان[۳] یا عَیّوق (آلفا ارابه‌ران \alpha Aurigae) (به انگلیسی: Capella) نام یکی از ستاره‌های پرنور است.

سروش درخشان‌ترین ستاره صورت فلکی ارابه‌ران (ممسک‌الاعنه) و ششمین ستاره درخشان در آسمان است. با اینکه بزبان در شب با چشم غیر مسلح همچون نقطه‌ای روشن در آسمان دیده می‌شود ولی در اصل یک جفت‌ستاره روشن در کنار یک جفت‌ستاره کم‌فروغ‌تر است.

سروش ستاره‌ای زرد است و نشانگر شانه چپ رانندهٔ ارابه در صورت فلکی ارابه‌ران است. گاهی نیز در میان بزی که ارابه‌ران بر دوش دارد دیده می‌شود.

نام عربی آن یعنی عیوق از ریشه عوق گرفته‌شده و به معنی نگهبان و بازدارنده‌است. در قدیم این ستاره را نگهبان خوشه پروین می‌انگاشتند. سه ستاره روشن که در پی سروش می‌آیند را در قدیم «دیگ‌پایه» (یا اقلام) می‌نامیدند.

نظامی گنجوی از سروش با نام «دیگپایه‌کردار» یاد کرده و در بیتی می‌نویسد: «و آن کوکب دیگپایه‌کردار / در دیگ فلک فشانده افزار.»[۴]

ستاره الماعز کمی پایین‌تر از سروش قرار گرفته‌است. نام الماعز از عربی و به معنای بز است و سروش را به این خاطر که در بالای الماعز قرار دارد بزبان هم نامیده‌اند.[۵]


در ادبیات فارسی[ویرایش]

سروش یا بُزبان با نام عربی عیوق در ادبیات فارسی کنایه از ستاره به‌رنگ سرخ روشن و همچنین کنایه از دوری مسافت است.

نمونه از ویس و رامین گرگانی:

گواتان بس بود دادار داور سروش و ماه و مهر و چرخ و اختر

نمونه از سعدی:

چون شبنم اوفتاده بدم پیش آفتاب مهرم به جان رسید و به عیوق برشدم

نمونه از ناصر خسرو:

شعری چو سیم خرد شده باشد عیوق چون عقیق یمان احمر

زآن کشتگان هنوز به عیوق می‌رسد فریاد العطش ز بیابان کربلا. شعر از محتشم کاشانی ظاهراً کنایه محتشم از یک افسانه‌است که هرکس نگاهش به این ستاره بیفتد تشنگی او برطرف می‌شود ولی برخی هم گفته‌اند کنایه از افسانه ایست دایر بر سرنوشت محتوم کسی که این ستاره در بخت او باشد و او از تشنگی هلاک می‌شود. به هر حال شعر محتشم کنایه از یک افسانه‌است که ارتباط این ستاره را با تشنگی نشان می‌دهد حال چه در توجیه اول یا دوم.

منابع[ویرایش]

  • Wikipedia contributors, «Capella (star),» Wikipedia, The Free Encyclopedia,
  • لغتنامه دهخدا، سرواژه‌های عیوق و بزبان.
  1. اذکایی، پرویز: چامه ستاره‌شناسی (یا) اخترچامه (فخر گرگانی). در: مجله «کلک». آبان ۱۳۶۹ - شماره ۸. (از صفحه ۱۹۰ تا ۲۰۲).
  2. رصدخانه دانشگاه کاشان.، بازدید: ژانویه ۲۰۱۲.
  3. برابر فارسی از: دهخدا
  4. لغتنامه دهخدا: مدخل دیگپایه‌کردار.
  5. Almaaz