بعد (ستاره‌شناسی)

برای دیگر کاربردها، بعد (ابهام‌زدایی) را ببینید.

کره سماوی، مکان بعد مشخص شده‌است

بُعد در ستاره‌شناسی (با نماد α)، یکی از مختصات سماوی کره آسمان، ما به ازای طول جغرافیایی کره زمین است.

متداولترین دستگاه مختصات، عبارت است از تصویر طول و عرض جغرافیایی کره زمین بر آسمان. درست در راستای استوای زمین، استوایی آسمانی در فضا تجسم می‌شود که آن را معدل‌النهار نام گذارده‌اند. همچنین درست در بالای قطب‌های زمین قطب‌هایی در آسمان فرض می‌شود به نام قطب‌های آسمانی. با بهره گیری از این مفاهیم کره‌ای به نام کره آسمان در پیرامون زمین پنداشته می‌شود که این مختصات بر روی آن مشخص می‌گردد. در این مختصات به جای طول جغرافیایی اصطلاح بعد و بجای عرض جغرافیایی اصطلاح میل بکار می‌رود. با بهره‌گیری از مختصات آسمانی، هر نقطه از آسمان را می‌توان مشخص کرد. حروف یونانی آلفا و بتا به ترتیب برای نشان دادن بعد و میل بکار می‌روند. بعد کوچک‌ترین زاویه بین دایره ساعت صفر و یک شی آسمانی معین است. بعد مانند زمان بر حسب ساعت و دقیقه از نقطه صفر بُعد نقطه اول حمل یا نقطه برابران بهاری بسمت مشرق است. چنانچه بصورت زاویه ۳۶۰ درجه ترسیم شود از نقطه حمل بصورت معکوس توالی ساعات به سمت چپ یعنی مغرب درجه بندی می شود.

منابع

• هاج، پاول، ساختار ستارگان و کهکشانها، ترجمه توفیق حیدرزاده، تهران: سازمان جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، چاپ دوم، ۱۳۷۲خ، ص۲۹۸.
• دیکسون، رابرت، نجوم دینامیکی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۸۲خ.