یحیی بن زید

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
نمای بیرونی حرم مطهر حضرت یحیی بن زید بن علی علیه السلام در شهر گنبدکاووس

یحیی بن زید بن علی بن حسین علیهم السلام نوه بلافصل امام زین العابدین علیه السلام و یکی از چهار پسر زید بن علی و بزرگترین آنها از همسر اول زید بن علی است که نسبش با سه واسطه هم پدری و هم مادری به علی بن ابی‌طالب می رسد. بنا به نقل مشهور وی در سال ۱۰۷ هجری قمری در محلهٔ بنی‌هاشم شهر مکه به دنیا آمد.مادرش ریطه دختر ابوهاشم عبدالله بن محمد حنفیه است. یحیی بن زید در سال ۱۲۵ هجری قمری کشته شد. مقبرهٔ وی در شهر گنبدکاووس در جوار شهر قدیمی جرجان در استان گلستان ایران قرار دارد.

زندگی‌نامه[ویرایش]

یحیی بن زید در قیام و خروج پدرش زید بن علی در مقابل هشام خلیفه حکومت اموی حضور داشته و پس از کشته شدن پدرش در سال ۱۲۱ در کوفه و دفن او، اصحاب و یاران زید متفرق شدند و فقط ده نفر از آنان باقی ماندند، یحیی که وضع را اینگونه مشاهده نمود شبانه از کوفه به نینوا و از آنجا به مدائن رفت و چون حاکم عراق در تعقیب او بودند از مدائن به ری و از ری به سرخس رفت.

پس از مدتی از سرخس به جانب بلخ شتافت و در آنجا بماند تا هشام از دنیا رفت و ولید خلیفه شد. یوسف بن عمر ثقفی حاکم عراق برای نصر بن سیار استاندار خراسان نوشت تا یحیی را دستگیر نماید. نصر نیز یحیی و یارانش را دستگیر نموده و در غل و زنجیر محبوس ساخته و گزارش آنرا برای یوسف بن عمر نوشت. یوسف نیز شرح حال را برای ولید خلیفه اموی نگاشت، ولی ولید دستور آزادی یحیی و یارانش را داد و پس از آزادی یحیی به سرخس و سپس به بیهق رفت و با هفتاد نفر به جنگ عمرو بن زراره حاکم ابرشهر و ده هزار لشکر او شتافت و در پایان عمرو بن زراره را کشت و بر لشکر او پیروز شد و از آنجا عازم جرجان شد.

نمای بیرونی حرم مطهر حضرت یحیی بن زید بن علی علیه السلام در شهر گنبدکاووس

سیمای یحیی[ویرایش]

یحیی موهای بلند، ریش‌های زیبا و قامتی رشید داشت. در شجاعت، قوت قلب و مبارزه با پهلوانان مانند پدرش زید بود.

مذهب یحیی[ویرایش]

نمای بیرونی مقبره یحیی بن زید در شهر گنبدکاووس

در رابطه با مذهب یحیی اختلاف است بعضی وی را امامی مذهب و بعضی نیز وی را زیدی مذهب می‌دانند. مامقانی وی را امامی دانسته و علامه امینی درباره وی می‌گوید:

«شیعیان درباره یحیی کلمه تندی نگفته‌اند چه رسد به بدگویی، وی معترف به امامت امام صادق بود، امام در شهادتش گریه گرد و بر او رحمت فرستاد.»

اما آیه الله خویی وی را تابع امام صادق ندانسته و در کار خود مستقل می‌داند.

در حدیثی که وی از پدرش زید نقل می‌کند، زید به ائمه دوازده گانه اعتراف می‌کند و می‌گوید چهار نفر از آنها از گذشتگان و هشت نفر آنان از آیندگانند.

ملاقات با متوکل بن هارون[ویرایش]

پس از کشته شدن زید بن علی هنگامی که یحیی عازم خراسان بود با شخصی به نام متوکل بن هارون برخورد می‌کند. از آنجا که متوکل از سفر حج برمی‌گشته یحیی از اوضاع مدینه و عموزادگان خود از وی جویا می‌شود. همچنین نظر امام صادق در مورد خود و پدرش را از متوکل می‌پرسد، در پایان نسخه‌ای از صحیفه سجادیه که در اختیار داشته به متوکل می‌دهد تا به مدینه برساند.

گفتگوی یحیی با متوکل از آنجا اهمیت دارد که هم قائلین به امامی بودن یحیی[۱۲]و هم مخالفان[۱۳]وی به این گفتگو استناد می‌کنند.

مرگ[ویرایش]

نمای داخلی آرامگاه یحیی بن زید گنبدکاووس
نمای بیرونی آرامگاه یحیی بن زید بن علی در شهر گنبدکاووس

نصر بن سیار حاکم خراسان لشکری را به دفع او روانه جرجان کرد که جنگ درگرفت. یحیی سه روز و سه شب با ایشان جنگ کرد تا همه یارانش کشته شدند و در پایان کار تیری بر پیشانی او رسید و کشته شد. سپاهیان نصر سر یحیی را جدا نموده و برای ولید فرستادند و بدن او را برهنه بر دروازه شهر جرجان آویختند و پیوسته بدن او بر دار بود تا حکومت اموی متزلزل و بنی عباس قدرت یافتند.

بقعه‌های منسوب:

  • میامی مشهد: این بقعه متبرکه در جاده مشهد-سرخس به فاصله ۵۵ کیلومتری از شهر مشهد بر فراز بلندی قرار گرفته و یک کیلومتر با روستای میامی فاصله دارد. اما از کتیبه موجود در بقعه به دست می‌آید که این متعلق به یحیی بن حسین (ذوالدمعه) بن زید یعنی برادرزاده یحیی بن زید است.
  • کلیدر نیشابور: این بقعه به یحیی بن محمد از نوادگان امام سجادتعلق دارد که اخیر به یحیی بن زید منسوب شده‌است.
  • سبزوار: از آنجا که زمانی یحیی بن زید در سبزوار مخفی بوده این بنا به وی منسوب شده‌است.
  • ورامین: ابن بقعه نیز به یحیی بن زید منسوب است، شاید علت آن مسافرت یحیی به ری باشد.

بقعه‌های دیگری نیز در سمنان، همدان و... به یحیی بن زید منسوب است که صحت نداشته و تشابه اسمی باعث این اشتباه شده‌است.

آثار قیام یحیی[ویرایش]

پس از قتل یحیی زید دوستداران اهل بیت در خراسان به تحرک در آمدند و روز به روز این حرکت سریعتر شد و آنان ستم‌های بنی‌امیه و ظلم‌هایی که بر اهل بیت شده بود را برای مردم نقل می‌کردند، تا اینکه شخصی نماند الا اینکه این خبر درمحل وی منتشر شد.ابومسلم بر همین موج سوار شده و بنی امیه را ریشه کن نمود. مردم ری نیز از مرگ یحیی متاثر شده و از نهری به نام سورین استفاده نمی‌کردند چراکه معتقد بودند شمشیری که با آن یحیی کشته شده در این نهر شسته شده است.

قیام ابومسلم[ویرایش]

ابومسلم خراسانی قاتل یحیی و همه کسانی که در قتل او شرکت داشتند به قتل رساند و بدن یحیی را از دار پائین آورده، غسل داد، کفن نموده، برآن نماز خواند و در همان‌جا او را دفن نمود و تا یک هفته عزای یحیی را به پا نمودند و در آن سال هر کودکی که در خراسان متولد شد نامش را یحیی گذاردند و کشته‌شدن یحیی در سال ۱۲۵ هجری واقع شد.


پیوند به بیرون[ویرایش]