مددکاری اجتماعی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مددکاری حرفه‌ای، مبتنی بر علم، هنر، مهارت و هدف تعریف می‌شود که در آن مددکار کمک می‌کند که مددجو (یک فرد یا گروه یا جامعه) مشکل خود را شناخته و به توانایی‌های خود پی ببرد و با استفاده از منابع و امکانات موجود در جهت حل مشکل خود بر آید. در واقع مددکاری اجتماعی عبارت از مجموعه‌ای متشکل از تدابیر و روانشناسی مشاوره و فعالیت‌های حرفه‌ای است که در قالب نهادها، سازمان‌ها و موسسات رفاهی توانبخشی، اجتماعی، فرهنگی و تربیتی عرضه می‌شود تا با ایجاد تغییر و دگرگونی مناسب در شرایط مادی و معنوی افراد و قشرها جامعه زمینه بهزیستی رشد و تعالی آن‌ها را فراهم آورد.

افرادی که در دوره کارشناسی مددکاری را بگذرانند قادر خواهند بود با بهره‌گیری از فعالیت‌های حرفه‌ای- تخصصی در سه زمینه زیر خدمات خود را به جامعه عرضه نمایند.

  • مددکاری فردی:

ارائه خدمات حرفه‌ای به افراد و خانواده‌ها تا روابط اجتماعی سالمتر و مؤثرتری را دارا شده و قادر شوند با بهره‌گیری از استعدادها توانمندیها، امکانات درونی و بیرونی خود و جامعه به حداکثر رشد مادی و تعالی معنوی و رضامندی حاصل از آن دست یافته و به صورت مستقل و خودکفا و با کارایی بیشتر به زندگی خویش ادامه دهند.

  • مددکاری جامعه‌ای:

توسعه و تعمیم خدمات مددکاری اجتماعی در جوامع مختلف به منظور تأمین نیازهای اجتماعی، فرهنگی رفاهی از طریق بسیج نیروها و جلب مشارکتهای عمومی و بهره‌گیری از استعدادها و نیروهای موجود جامعه.

  • مددکاری گروهی:

ارائه خدمات مددکاری گروهی به افراد به منظور رشد استعدادها ظرفیت‌ها و قابلیت‌ها با بهره‌گیری از روابط و فعل و انفعالات گروهی است تا اعضاء قادر شوند بر مسائل و مشکلات خود فائق آمده بنحو مطلوب تری از عهده وظایف و مسئولیت‌های فردی و اجتماعی برآیند.[۱]

آینده شغلی: در حال حاضر فارغ التحصیلان رشته مددکاری شاغل شغل‌های مشاوره و روانشناسی در بیمارستان‌ها، کلینیک‌ها، دادگستری جرایم، سازمان رفاه و بیمه تأمین اجتماعی، بهزیستی‌های کشور، مراکز توانبخشی و… می‌باشند.

مددکاری یک رشته دانشگاهی است و در ایران دانشگاه‌هایی چون دانشگاه یزد، دانشکده‌های علمی کاربردی بهزیستی کشور (تا مقطع کارشناسی)، دانشگاه علامه طباطبایی، و دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی این رشته را ارائه می‌کنند. مادر و مؤسس این رشته خانم سَتّاره فرمانفرماییان(۱۳۰۰ش. ۱۳۹۱ش) است[۲]

در حال حاضر با توجه به تغییر سبک زندگی و افزایش آسیب‌های اجتماعی، نیاز به مددکاری خصوصا مددکاری اجتماعی احساس می‌شود و زنان در این زمینه نقش به سزایی داشتند به طوری که بیشتر از 70 درصد مشاوران مددکاری را زنان تشکیل می‌دهندو فعالیت‌های مختلفی نیز در این زمینه انجام می‌دهند.[۳]

تعریف جهانی مددکاری اجتماعی[ویرایش]

تعریف زیر در نشست عمومی IFSW (فدراسیون بین‌المللی مددکاری اجتماعی) و مجمع عمومی IASSW (انجمن بین‌المللی مدارس مددکاری اجتماعی) در ژوئیه سال ۲۰۱۴ به تصویب رسید.[۴] “مددکاری اجتماعی یک حرفه کاربردی و رشته تحصیلی دانشگاهی است که توسعه و تغییر اجتماعی، انسجام اجتماعی و توانمندسازی و آزادسازی افراد را تسهیل می‌کند. اصول عدالت اجتماعی، حقوق بشر، مسئولیت جمعی و احترام به تفاوت‌ها (diversities) در مددکاری اجتماعی اساسی‌اند. مددکاری اجتماعی، با تکیه بر علوم اجتماعی، علوم انسانی و دانش بومی، افراد و ساختارها را در مقابله با چالش‌های زندگی و ارتقاء رفاه و بهزیستی درگیر می‌کند.[۴]

مدیریت مورد در مددکاری اجتماعی[ویرایش]

مدیریت مورد (Case management) فرآیندی است که دربردارنده برنامه­ ریزی، جستجو، حمایت و نظارت بر خدمات از سوی سازمان­های مختلف اجتماعی و یا سازمان­های مراقبت­های بهداشتی- درمانی به نمایندگی از مددجویان است. این فرآیند مددکاران اجتماعی را قادر می­ سازد در یک سازمان یا سازمان­های مختلف، به منظور هماهنگ کردن تلاش­های خود برای ارائه خدمات به مددجو از طریق کار تیمی حرفه­ ای، گستره وسیعی از خدمات مورد نیاز را ارائه دهند. مدیریت مورد، افزایش مشکلات را از طریق تقسیم خدمات، گردش مالی و هماهنگی کافی میان ارائه دهندگان خدمات، محدود می­ سازد. مدیریت مورد می­تواند در یک سازمان بزرگ، در یک برنامه اجتماعی که خدمات را هماهنگ می­ سازد و یا در خانواده صورت گیرد.[۵][۶][۷]

توجه به سیستم­های زیر در مدیریت مورد در مددکاری اجتماعی حائز اهمیت است:

  • مددجو و سیستم مددجو:

اصطلاح مددجو به شخص یا خانواده­ ای گفته می­شود که دریافت‌کننده خدمات مدیریت مورد است؛ به عبارت دیگر، تمرکز اصلی مدیریت مورد بر اهداف، نیازها و نقاط قوت مددجو و سیستم مددجو است. اصطلاح مددجو اغلب به یک فرداشاره دارد اما گاه خانواده را نیز در برمی­ گیرد. هر سازمانی مددجو را به گونه­ ای تعریف می­کند و معمولاً منابع مالی در این تعریف نقش تعیین‌کننده دارد. در برخی از مُدل­های مدیریت مورد، ممکن است افراد ذی­نفع، مصرف­ کننده، بیمار و یا اصطلاحات دیگر به جای مددجو به کار رود. سیستم مددجو هم شامل مددجو و هم اعضایی است که در شبکه حمایتی مددجو (اعضای خانواده، دوستان، اجتماع مذهبی یا ارائه دهندگان خدمات) قرار دارند.[۵]

  • خانواده و سیستم خانواده

اصطلاح خانواده توسط هر فردی به گونه­ ای متفاوت تعریف می­شود و ممکن است شامل خانواده مبدأ، همسران یا شرکای جنسی، فرزندان، خانواده گسترده، دوستان و یا دیگر افرادی که از مددجو حمایت می­کنند، باشد. خانواده­‌ها ممکن است از یکدیگر در زمینه­‌های مختلف عاطفی، مالی، درمانی، جسمانی، روانی، اجتماعی و معنوی حمایت کنند. آن­ها همچنین ممکن است در رابطه با تصمیم­‌گیری در مورد مراقبت­های بهداشتی، ارائه خدمات، امور مالی یا حقوقی برنامه ­ریزی کنند. چنین حمایت­هایی که افراد و خانواده ­ها ممکن است به عنوان مراقبت شناسایی نمایند و احتمال دارد به صورت پاره ­وقت یا تمام وقت، از فاصله نزدیک یا دور به مددجو ارائه شود در مدیریت مورد مورد توجه قرار می­ گیرد. علاوه بر این برخی از اعضای خانواده ممکن است برای خدمات مراقبت از خرید برنامه­‌هایی که تحت کنترل و هدایت مصرف کنندگان است، استفاده کنند. سیستم خانواده شامل مددجو و خانواده است. با این حال، این سیستم شامل افرادی که رابطه آن­ها بر حسب رابطه مالی یا حرفه­ ای شکل می­گیرد، نیست؛ از طرفی این افراد (متخصصان مراقبت­‌های بهداشتی، کارکنان مراقبت از خانه، وکلا، سرپرستان، مدیران و سایر ارائه دهندگان خدمات) از جمله بخش­های مهم سیستم مددجو به‌شمار می­ آیند.[۵]

  • فرهنگ

فرهنگ (Culture) بر ارزش­ها، ادراکات و اهداف مددکار اجتماعی و مددجو در مدیریت مورد تأثیر می­ گذارد. شناخت فرهنگ ممکن است منوط به نژاد، قومیت و ملیت باشد اما محدود به آن نیست؛ و موارد گسترده­ تری از جمله مهاجرت، طبقه اجتماعی و اقتصادی، سن، جنسیت، هویت جنسی، گرایش جنسی، وضعیت خانوادگی، معنوی، مذهبی، اعتقادات سیاسی، توانایی جسمانی، روانی و شناختی؛ دانش و سلامت باشد.[۵]

  • سلامت و مراقبت­های بهداشتی

سازمان بهداشت جهانی (۱۹۴۶- ۲۰۱۱) سلامت را چنین تعریف کرده‌است: حالت کامل رفاه فیزیکی، روانی، اجتماعی و نه صرفاً فقدان بیماری یا ضعف. اصطلاح سلامت و مراقبت­های بهداشتی نه تنها به مراقبت­های جسمانی و پزشکی مربوط می­شود بلکه سلامت روانی- اجتماعی (Psychosocial) و مراقبت­های رفتاری را نیز در بردارد.[۵]

خودآگاهی در مددکاری اجتماعی[ویرایش]

در مددکاری اجتماعی همیشه به خودآگاهی تأکید شده‌است و این به دلیل نقش ویژه و حساسی است که مددکاری اجتماعی در کار با افرادِ دارای مشکلات سخت و ویژه دارد. یک عنصر مهم در خودآگاهی این است که ما به عنوان مددکار اجتماعی نظام باورهای خود را بشناسیم، اینکه ما زندگی را چگونه می‌بینیم، چقدر بدبین و یا خوش بین به زندگی هستیم. نوع باورهای ما متأثر از دوران کودکی و نوجوانی است، اگر ما در محیطی پرتتش و پراضطراب رشد کرده ایم این مهم ممکن است در تعریف ما از زندگی تأثیرگذار باشد و یا اگر در محیطی ایمن رشد پیدا کرده باشیم ممکن است زندگی را یک «هدیه» در نظر بگیریم. ما مددکاران اجتماعی در برخورد با مراجعین بخشی از فلسفه زندگی خود را به معرض نمایش می‌گذاریم.

برخی زندگی را به مثابه چالش، جنگ، ستیز و تنازع در نظر می‌گیرند و یا به عنوان بار مسئولیتی که به آن‌ها اضافه شده اما برخی زندگی را خوب و به عنوان یک هدیه و ادامه دار در نظر می‌گیرند و مهم است ما به عنوان مددکار اجتماعی در چالش‌های خودآگاهی تعریف خود را از زندگی بدست آوریم و اینکه زندگی را چگونه تصویر می‌کنیم. [۸]

منابع[ویرایش]

  1. «آشنایی با مددکاری اجتماعی». پایگاه جامع.
  2. «مددکاری اجتماعی باید تخصصی شود». سلامت نیوز. ۲۴ تیر ۱۳۸۷. دریافت‌شده در ژوئیه ۱۴, ۲۰۰۸.
  3. باشگاه خبرنگاران جوان 10 بهمن 1395 http://www.yjc.ir/fa/news/5957170/
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ "Global Definition of Social Work". International Federation of Social Workers.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ "NASW standards for socialwork case management". National Association of Social Workers (NASW).
  6. «NASW and CMSA Support Social Work Role in Case Management Standards». National Association of Social Workers.
  7. «Certified Advanced Social Work Case Manager (C-ASWCM)». National Association of Social Workers.
  8. Skills for social work Andy Mantell,2013,Pp 23