طوفان نوح

«سیل» (۱۸۶۵) پیش‌نگاره‌ای برای نسخه مصور کتاب مقدس اثر گوستاو دوره این تصویر که بر اساس داستان کشتی نوح است، انسان‌ها و یک ببر را نشان می‌دهد که نومیدانه تلاش می‌کنند فرزندان و توله‌های خود را از سیل نجات دهند.

طوفان نوح (فصل‌های ۶ تا ۹ از سفر پیدایش) یک افسانه طوفان عبری است. این روایت از تصمیم یهوه برای بازگرداندن جهان به قبل از روایت آفرینش آبکی عماء (کیهان) و بازسازی آن از طریق جهان صغیر کشتی نوح می‌گوید. کتاب پیدایش احتمالاً در حدود قرن پنجم پیش از میلاد نوشته شده است؛ اگرچه برخی از محققان معتقدند که تاریخ نخستین (فصل‌های ۱ تا ۱۱)، از جمله روایت سیل، ممکن است در اواخر قرن سوم پیش از میلاد نوشته و اضافه شده باشد. این کتاب از دو منبع به نام‌های منبع پی و غیر کاهنی یا منبع جی استفاده می‌کند. و اگرچه بسیاری از جزئیات آن متناقض است، داستان یک کل واحد را تشکیل می‌دهد.

سیل جهانی که در این افسانه توصیف شده است با یافته‌های فیزیکی زمین‌شناسی، باستان‌شناسی، دیرین‌شناسی و جهانی پراکندگی گونه سازگار نیست.

شاخه‌ای از آفرینش‌گرایی که به نام زمین‌شناسی طوفان شناخته می‌شود، یک شبه‌علم است که در تلاش برای استدلال است اینکه چنین سیل جهانی واقعاً رخ داده است. برخی از مسیحیان ترجیح داده‌اند که این روایت را به جای یک رویداد جهانی، به عنوان توصیف یک سیل محلی تفسیر کنند. با این حال، برخی دیگر از مسیحیان ترجیح می‌دهند تفسیرهای تمثیلی از سفر پیدایش به جای تاریخی را در نظر بگیرند.

خلاصه

طوفان نوح و همراهانش (حدود ۱۹۱۱) اثر لئون کومره

داستان سیل در فصل‌های ۶ تا ۹ کتاب پیدایش، اولین کتاب کتاب مقدس، آمده است. ده نسل پس از خلقت آدم، خدا دید که زمین فاسد و پر از خشونت است و تصمیم گرفت آنچه را که آفریده بود نابود کند. اما خدا یک مرد عادل، نوح، را یافت و نیت خود را به او آشکار کرد: «من در شرف به وجود آوردن سیل هستم… تا هر جسمی را که در آن روح حیات است، در همه جا نابود کنم…». بنابراین خداوند به او دستور داد که کشتی نوح (به زبان عبری، صندوق یا جعبه) بسازد، و نوح در ششصدمین سال [زندگی] خود وارد کشتی شد، و در هفدهمین روز از دومین ماه آن سال «چشمه‌های ژرفای بزرگ شکافته شدند و دریچه‌های آسمان گشوده شدند» و چهل روز و چهل شب باران بارید تا اینکه بلندترین کوه‌ها تا عمق ۱۵ ارش ثانیه پوشیده شدند، و تمام موجودات زنده به جز نوح و کسانی که با او در کشتی بودند، هلاک شدند. پس از ۱۵۰ روز، «خداوند نوح را به یاد آورد … و آب‌ها فروکش کردند» تا اینکه کشتی بر کوه‌های آرارات قرار گرفت، و در بیست و هفتمین روز از دومین ماه از ششصد و یکمین سال نوح، زمین خشک شد. سپس نوح قربانگاهی ساخت و قربانی کرد، و خدا میثاق (کتاب مقدس) را مقرر داشت که به انسان اجازه داده شود هر موجود زنده‌ای را بخورد، اما خون آن را نخورد، و اینکه خدا دیگر هرگز تمام موجودات زنده را با سیل نابود نخواهد کرد.

اسطوره‌شناسی تطبیقی

طوفان و روایت آفرینش

کشتی نوح - خیرونا بیتوس

حماسهٔ آترا-هاسیس داستان طوفان را در بافتاری مطرح می‌کند که قابل مقایسه با سفر پیدایش است: تاریخ آغازین. داستان طوفان در سفر پیدایش بیشتر از آنکه دربارهٔ مجازات باشد، وسیله‌ای برای رهایی از جهانی آلوده و شروعی دوباره است. به اسرائیل هشدار داده شد که با غرامتِ قتل موافقت نکند، … چرا که دست زدن به چنین کاری سرزمین را ناپاک خواهد کرد. تصنیف‌گر این بخش از سفر پیدایش (باب ۱ تا ۹)، کیهان‌شناسی و تاریخ آغازین انسان را بازتعریف کرده است. او چارچوبی حداقل به قدمت آترا-هاسیس (تاریخ آغازین آفرینش-مشکل-طوفان-راه حل) را به کار گرفته و داستان را دوباره تعریف کرده است تا ایده‌آل‌های کتاب مقدس در مورد قانون و «قداست زندگی انسان» و نیز پیش‌نیاز بودن آنان برای زندگی بشر بر روی زمین را روشن کرده باشد.

به نظر می‌آید باب نهم در سفر پیدایش آگاهانه آترا-هاسیس را رد می‌کند. نخستین سخنان خدا با انسان، تکرار سفر پیدایش ۱:۲۸ است که امر به باروری، تکثیر و پر کردن زمین می‌کند. قرار نیست این امر پس گرفته شود، زیرا مشکل انسان در جای دیگری قرار دارد: در گرایش او به بدی (پیدایش ۸:۲۱). از جنبهٔ ژانر، حماسه گیلگمش و سفر پیدایش باب ۱ تا ۱۱ زمانی بهتر درک می‌شوند که ارتباط آنها با یک فرم ادبی باستانی بررسی شود: داستان حماسی زمان آغازین، از خلقت انسان‌ها تا طوفان. هر دو (حماسه گیلگمش و سفر پیدایش باب ۱ تا ۱۱) هم بسیار مدیون این سنت هستند و هم فاصله خود را با صورت کلاسیک آن حفظ می‌کنند. روایت آفرینش-طوفان، یک ژانر اصلی و بسیار بادوام بود؛ نمونه‌های آن هم در سومری و هم در اکدی دیده می‌شود. ممکن است تمرکز یکی از این حماسه‌ها بر طوفان باشد (حماسه آترا-هاسیس اکدی و داستان طوفان سومری) یا تنها به تاریخ آغازین تا آفرینش انسان پرداخته شود (انوما الیش).

در حماسه‌های آفرینش-طوفان، چهار عنصر بنیادی وجود دارد: آفرینش جهان، آفرینش انسان‌ها، تحول ناگهانی طوفان و استقرار نظم بشری پس از طوفان. نماد این نظم در آترا-هاسیس، برقراری دوبارهٔ مناسک و در انوما الیش ساختن معبد برای مردوک در بابل است. هر چهار عنصر در سفر پیدایش ۱ تا ۱۱ نیز دیده می‌شوند، گرچه تغییرات موضوعی عمده‌ای کرده‌اند. سفر پیدایش ۱ تا ۱۱ به دور از این پارادایم باستانی پیش می‌رود؛ حماسه گیلگمش به سمت آن پیشرفت می‌کند. حماسه در این روند، تأکید منحصر بر مسئله مرگ را کنار می‌گذارد و تفکر گسترده‌تری بر محدودیت‌های فرهنگ می‌شود. به شکلی مشابه، پیدایش ۱ تا ۱۱ از مسئله فناپذیری به سمت درون‌مایهٔ دانش می‌رود.

روندی که حماسه گیلگمش در مقابل این سنت باستانی در پیش می‌گیرد، در ارزیابی ارتباط سفر پیدایش ۱ تا ۱۱ با گذشتهٔ چندخداپرستانهٔ خود به کار می‌آید و نشانگر جدایی و بازتعریفِ خود است. تشخیص حضور پارادایم آفرینش-طوفان در سفر پیدایش ۱ تا ۱۱ منجر به درک بهتر صورتِ درون‌مایه‌ای آن می‌شود. این حضور، با توجه به تمرکز سنت مسیحی بر باغ عدن کم‌شناخته باقی ماند. مرکزیت داستان طوفان، نتیجهٔ مهمی در درک کلیت پیدایش ۲ تا ۱۱ دربردارد. تفاوتهای سبکی، ساختاری و درون‌مایه‌ای پیدایش ۱ تا ۱۱ با آترا-هاسیس نتیجهٔ تغییر در روایتِ برخواسته از یکتاپرستی است. به عقیده دامراش، در پیدایش ۲ تا ۱۱، حماسهٔ قدیمی آفرینش-طوفان بازتولید می‌شود تا یک ضدحماسه ایجاد شود. در این ضدحماسه دستاوردهای مردمان گذشته به زیر سؤال می‌رود.

موضوعی که هم در انوما الیش و هم در آترا-هاسیس دیده می‌شود آن است که وظیفه اصلی بشریت و دلیلی که برای آن انسان خلق شده، خدمتکاری خدایان، اجرای آیین‌های قربانی برای آنها است. در آغاز هر دو اسطوره، آفرینش انسان با استقرار پیشین نظم جهانی از طریق نظام دادن به نیروهای آسمانیِ ناسازگار، پیوند داده می‌شود. داستان آدم و حوا پر از بن‌مایه‌هایی است که از داستان طوفان به آن منتقل شده‌اند تا زمینه‌ای بر روی زمین برای مسئله بدی فراهم کنند که پیش از آن در انوما الیش و آترا-هاسیس به آن پرداخته شده بود.

جستارهای وابسته

• نوح (پاراشا)

کتاب‌شناسی

• Alter, Robert (2008). The Five Books of Moses. W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-07024-8.
• Arnold, Bill T. (2009). Genesis. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-00067-3.
• Baden, Joel S. (2012). The Composition of the Pentateuch. Yale University Press. ISBN 978-0-300-15264-7.
• Bandstra, Barry L. (2008). Reading the Old Testament: an introduction to the Hebrew Bible. Wadsworth/ Cengage Learning. ISBN 978-0-495-39105-0.
• Barr, James (28 March 2013). Bible and Interpretation: The Collected Essays of James Barr. Volume II: Biblical Studies. Oxford: Oxford University Press. p. 380. ISBN 978-0-19-969289-7.
• Berman, Joshua A. (2017). Inconsistency in the Torah: Ancient Literary Convention and the Limits of Source Criticism. انتشارات دانشگاه آکسفورد. ISBN 978-0-19-065882-3.
• Blenkinsopp, Joseph (2011). Creation, Un-creation, Re-creation: A discursive commentary on Genesis 1–11. Bloomsbury T&T Clark. ISBN 978-0-567-37287-1.
• Bridge, Steven L. (2009). Getting the Old Testament. Baker. ISBN 978-1-4412-3277-9.
• Burton, Keith A. (2019). Symbolic numbers. Eerdmans. ISBN 978-1-4674-6046-0.
• Carr, David M. (2021). Genesis 1–11. Kohlhammer Verlag. ISBN 978-0-567-13439-4.
• Bodner, Keith (2016). An Ark on the Nile: The Beginning of the Book of Exodus. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-878407-4.
• Browne, Janet (1983), The Secular Ark: Studies in the History of Biogeography, New Haven & London: Yale University Press, p. 276, ISBN 0-300-02460-6
• Chen, Y. S. (2013). The Primeval Flood Catastrophe: Origins and Early Development in Mesopotamian Traditions. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-967620-0.
• Cline, Eric H. (2007). From Eden to Exile. National Geographic. ISBN 978-1-4262-1224-6.
• Cohn, Norman (1999). Noah's Flood: The Genesis Story in Western Thought. Yale University Press. ISBN 978-0-300-07648-6.
• Guillaume, Philippe (2010). Land and Calendar. Bloomsbury. ISBN 978-0-567-40120-5.
• Collins, Matthew A. (2017). "An Ongoing Tradition". In Burnette-Bletsch, Rhonda; Morgan, Jon (eds.). Noah as Antihero. Routledge. ISBN 978-1-351-72070-0.
• Dalley, Stephanie (2008). Myths from Mesopotamia. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-102721-5.
• Dalrymple, G. Brent (1991), The Age of the Earth, Stanford University Press, ISBN 0-8047-2331-1
• Finkel, Irving (2014). The Ark Before Noah. Hachette UK. ISBN 978-1-4447-5707-1.
• Friedman, Richard E. (1996). "Non-Arguments Concerning the Documentary Hypothesis". In Fox, Michael V.; Hurowitz, V. A. (eds.). Texts, Temples and Traditions. Eisenbrauns. ISBN 978-1-57506-003-3.
• Gmirkin, Russell E. (2006). Berossus and Genesis, Manetho and Exodus. Bloomsbury. ISBN 978-0-567-13439-4.
• Isaak, M (1998). "Problems with a Global Flood". TalkOrigins Archive. Retrieved 29 March 2007.
• Isaak, Mark (5 November 2006). "Index to Creationist Claims, Geology". TalkOrigins Archive. Retrieved 2 November 2010.
• Isaak, Mark (2007). The Counter-Creationism Handbook. University of California Press. Archived from the original on 27 May 2010.
• Kaltner, John; McKenzie, Steven L. (2014). The Old Testament: Its Background, Growth, and Content. Wipf and Stock. ISBN 978-1-62564-264-6.
• Keiser, Thomas A. (2013). Genesis 1-11: Its Literary Coherence and Theological Message. Wipf and Stock Publishers. ISBN 978-1-62564-092-5.
• Lamb, Hubert H. (1995). Climate, History, and the Modern World. London: Routledge. ISBN 0-415-12735-1.
• Leeming, David A. (2010). Creation Myths of the World: An Encyclopedia. Vol. 1. ABC-CLIO. ISBN 978-1-59884-174-9.
• Levenson, Jon Douglas (1988). Creation and the persistence of evil: the Jewish drama of divine omnipotence. Harper & Row. ISBN 978-0-06-254845-0. OCLC 568745811.
• Montgomery, David R. (2012). The Rocks Don't Lie: A Geologist Investigates Noah's Flood. Norton. ISBN 978-0-393-08239-5.
• Miano, David (2010). Shadow on the Steps. Society for Biblical Literature. ISBN 978-1-58983-478-1.
• Morton, Glenn (17 February 2001). "The Geologic Column and its Implications for the Flood". TalkOrigins Archive. Retrieved 2 November 2010.
• Oliver, Simon (2017). Creation. Bloomsbury. ISBN 978-0-567-65611-7.
• Sailhamer, John H. (2010). The Meaning of the Pentateuch: Revelation, Composition and Interpretation. InterVarsity Press. ISBN 978-0-8308-7888-8.
• Schule, Andreas (2017). Theology from the Beginning. Mohr Siebeck. ISBN 978-3-16-153997-8.
• Stewart, Melville Y. (2010). Science and religion in dialogue. Malden, MA: Wiley-Blackwell. p. 123. ISBN 978-1-4051-8921-7.
• Young, Davis A. (1995). "Diluvial Cosmogonies and the Beginnings of Geology". The Biblical Flood: A Case Study of the Church's Response to Extrabiblical Evidence. Eerdmans. p. 79. ISBN 978-0-8028-0719-9. Archived from the original on 31 March 2007.
• Young, Davis A.; Stearley, Ralph F. (18 August 2008). The Bible, Rocks and Time: Geological Evidence for the Age of the Earth. InterVarsity Press. p. 45. ISBN 978-0-8308-2876-0.
• VanderKam, James C. (2002). Calendars in the Dead Sea Scrolls. Routledge. ISBN 978-1-134-70963-2.
• Walton, John H.; Longman III, Tremper (2018). The Lost World of the Flood: Mythology, Theology, and the Deluge Debate. InterVarsity Press. ISBN 978-0-8308-8782-8.
• Worthington, Martin (2019). Ea's Duplicity in the Gilgamesh Flood Story. Routledge. ISBN 978-0-8308-7888-8.
• Rendsburg, Gary A. (2004). The Biblical Flood Story in the Light of the Gilgamesh Flood Account.
• Alter, Robert (1981). The Art of Biblical narrative. Basic Books. ISBN 978-0-465-00427-0. Archived from the original on 8 March 2023. Retrieved 11 November 2020.
• Alter, Robert (2004). The Five Books of Moses. W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-33393-0. Archived from the original on 8 March 2023. Retrieved 11 November 2020.
• Alter, Robert; Kermode, Frank (1987). The Literary Guide to the Bible. Cambridge, Massachusetts: The Belknap Press of Harvard University Press. ISBN 0-674-87531-1.
• Alter, Robert (1992). The world of biblical literature. United States: Basic Books. ISBN 0-465-09255-1.
• Damrosch, David (1987). The Narrative Covenant; Transformation of Genre in the Growth of Biblical Literature. United Kingdom: Harper & Row. ISBN 0-06-061693-8.
• Dundes, Alan (1988). The Flood Myth. University of California Press.
• Gordon, Cyrus H.; Rendsburg, Gary A. (1997) [1953], The Bible and the Ancient Near East, New York City, New York and London, England: W. W. Norton & Company, ISBN 978-0-393-31689-6
• Hallo, William W.; Younger Jr., K. Lawson (2003) [1997]. The Context of Scripture, Volume One: Canonical Compositions from the Biblical World. Netherlands: Brill. ISBN 90-04-135677.
• Hallo, William W.; Younger Jr., K. Lawson (2000). The Context of Scripture, Volume Two: Monumental Inscriptions from the Biblical World. Netherlands: Brill. ISBN 90-04-10619-7.
• Hallo, William W.; Younger Jr., K. Lawson (2002). The Context of Scripture, Volume Three: Archival Documents from the Biblical World. Netherlands: Brill. ISBN 90-04-10620-0.
• Younger Jr., K. Lawson (2017). The Context of Scripture, Volume Four: Supplements. Netherlands: Brill.
• Leeming, David A. (2010). Creation Myths of the World: An Encyclopedia. Vol. 1. ABC-CLIO. ISBN 978-1-59884-174-9.
• Leeming, David A. (2004). "Biblical creation". The Oxford Companion to World Mythology. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515669-0. Archived from the original on 8 March 2023. Retrieved 5 May 2010.
• Leeming, David A.; Leeming, Margaret (2004). A Dictionary of Creation Myths. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-510275-8. Archived from the original on 8 March 2023. Retrieved 2 February 2020.
• Moran, William L. (1971). "Atrahasis: The Babylonian Story of the Flood". Biblica. Peeters Publishers. 52 (1): 51–61.
• Rabin, Elliot (2006). Understanding the Hebrew Bible: A Reader's Guide. KTAV Publishing House.
• Rendsburg, Gary A. (1986), The redaction of Genesis, Indiana, United States: Eisenbrauns, ISBN 0-931464-25-0
• Sarna, Nahum M. (1970). Understanding Genesis. Schocken Books.
• Sarna, Nahum M. (1989). "Genesis". The JPS Torah Commentary.
• Smith, Mark S. (Oct 2002). The Early History of God: Yahweh and the Other Deities in Ancient Israel (2nd ed.). William B Eerdmans Publishing Co. ISBN 0-8028-3972-X. Archived from the original on 8 March 2023. Retrieved 11 November 2020.
• Smith, Mark S. (Nov 2001). The Origins of Biblical Monotheism: Israel's Polytheistic Background and the Ugaritic Texts (New ed.). Oxford University Press USA. ISBN 0-19-516768-6. Archived from the original on 8 March 2023. Retrieved 11 November 2020.
• Smith, Mark S. (2010). The Priestly Vision of Genesis 1.
• Smith, Mark S. (2019). The Genesis of Good and Evil - The Fall(out) and Original Sin in the Bible.
• Coogan, Michael D.; Smith, Mark S. (2012), Stories from Ancient Canaan, Second Edition, United Kingdom: Westminster John Knox Press, ISBN 978-1-61164-162-2

برای مطالعه بیشتر

• Heidel, Alexander (1963). Babylonian Genesis (2nd ed.). Chicago University Press. ISBN 0-226-32399-4. Archived from the original on 8 March 2023. Retrieved 11 November 2020.
• Heidel, Alexander (1963). The Gilgamesh Epic and Old Testament Parallels (2nd Revised ed.). Chicago University Press. ISBN 0-226-32398-6. Archived from the original on 8 March 2023. Retrieved 11 November 2020.
• Lambert, W. G. (1965). "A New Look at the Babylonian Background of Genesis". The Journal of Theological Studies. Vol. 16, no. 2. pp. 287–300. JSTOR 23959032.
• Lambert, Wilfred G. (2013). Babylonian Creation Myths. ISBN 978-1-57506-247-1.
• Klamm, Kacie; Winitzer, Abraham (2023). "Mesopotamian Mythology and Genesis 1–11". Biblical Studies. Oxford Bibliographies. doi:10.1093/obo/9780195393361-0321. ISBN 978-0-19-539336-1.