سنگ‌نگاره‌های تیمره

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سنگ‌نگاره‌های تیمره گلپایگان
Teimareh Petroglyphs 13961023 14.jpg
نام سنگ‌نگاره‌های تیمره گلپایگان
کشور  ایران
اطلاعات بازدید
امکان بازدید بله

تَیمُرَه گلپایگان نام قدیمی منطقه‌ای میان سه استان اصفهان، مرکزی و لرستان در ایران است. سنگ‌نگاره‌های بی‌شماری در منطقهٔ تَیمُرَه گلپایگان یافت شده‌است. سنگ‌نگاره‌های تَیمُرَه پیشینهٔ وجود تمدن در این منطقه را نشان می‌دهند.

بیشترین و مهمترین سنگ‌نگاره‌های تیمره در شهرستان گلپایگان قرار دارد و گلپایگان پایتخت سنگ‌نگاره‌های تیمره است. بیشتر این سنگ‌نگاره‌ها گویای دورانی است که بشر به ابزار نخستین شکار (سنگ‌های تیز) و رام کردن حیوانات و پس از آن، کشاورزی و کاشت گیاهان روی آورد.[۱]

محتوا و مضمون سنگ‌نگاره‌ها[ویرایش]

در یکی از سنگ‌نگاره‌ها در منطقهٔ تیمره گلپایگان، مردی دست فرزند خود را گرفته و با شکار یک مار به او آموزش می‌دهد. در یکی دیگر از این سنگ‌نگاره‌ها، مردانی سوار بر اسب به شکار قوچ‌ها پرداخته‌اند که نشان می‌دهد این منطقه در دوره‌های مختلف پیش از تاریخ، محل سکونت انسان بوده‌است.[۲]

در سنگ‌نگاره‌های جدید، نشانه‌هایی از زبانهای باستانی دیده می‌شود که بر پایهٔ نمادنگاری و ایده‌نگاری است. همچنین برخی از حروف نگاریها در آثار به‌دست‌آمده مشاهده شده‌است که تاکنون کارشناسان معنی آن‌ها را درنیافته‌اند.[۲]

این سنگ‌نگاره‌ها از لحاظ قدمت و تنوع نقوش، در دوره‌های تاریخی ایران براستی بی‌نظیر اند و سیر تکاملی خط مانند خط سطری، هندسی، پهلوی، عربی، فارسی و عبری در این سنگ‌نگاره‌ها دیده می‌شود.

کناره‌های رودخانه اناربار گلپایگان در غرقاب ، نقوش صخره‌ای بسیاری شمارش شده و نقوش مختلفی بر سنگهای مزبور جلب نظر می‌کند.[۳]

روی سنگ‌نگاره‌ها تیمره گلپایگان تصاویری چون بزکوهی، قوچ کوهی، آهو، انسان (در حالات گوناگون و با ابزارهای متفاوت)، اسب، گرگ، شیر، شتر یک کوهان و دو کوهان، پلنگ، گراز، گوزن (مرال، شوکا، زرد ایرانی)، یوز پلنگ، گور، مار، لاک‌پشت و بسیاری از حیوانات ناشناخته دیگر مشاهده می‌شود که از این میان حدود ۷۵ درصد نقوش به بز کوهی و قوچ اختصاص دارد که نماد سرزندگی، آبادانی و برکت است.[۲]

بزرگ‌ترین نقش بر روی سنگ‌نگاره‌ها بزکوهی‌ای است که ۱۱۲ سانتیمتر ارتفاع و ۹۰ سانتیمتر عرض دارد در گلپایگان قرار دارد.

سنگ‌نوشته‌ها با خطوط تصویری، ایده‌نگار، سطری، ایلامی (هندسی)، پهلوی، کوفی، کلیمی و عربی و خط فارسی، سیر تکاملی خط را نشان می‌دهد.[نیازمند منبع]

سنگ‌نگاره‌ها در جاهای دیگر ایران[ویرایش]

آثار بسیار متنوع و فوق‌العاده جالبی از این هنرها در سرتاسر ایران شناسایی شده‌اند. برای مثال:

پانویس[ویرایش]

  1. روش‌های علمی مانند آزمایش موسوم به نیمه‌عمر کربن، پتاسیم-آرگون (potassium argon) و تعیین جهت قطب مغناطیسی (magnetic polarity chronology) یا مقدار اورانیوم توریوم (Uranium Thorium) که برای تعیین تاریخ دوره‌های پارینه سنگی به کار می‌رود، هنوز بر روی آثار به‌دست‌آمده از تیمره انجام نشده‌است، و به همین دلیل نمی‌توان به‌طور دقیق سابقهٔ سکونت در گلپایگان را مشخص کرد.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ «کشف منطقه جدید باستان‌شناسی در گلپایگان/اختصاصی». خبر آنلاین، ۱۵ مرداد ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۲۲ دسامبر ۲۰۱۶. 
  3. بر روی یکی از سنگ‌نگاره‌ها نوشته شده‌است: این سه چیز را همیشه مقدس بشمار: راغ آب، دریای آب و آتش هیزم از سنگ‌نگاره‌های تیمره گلپایگان درمی یابیم که این منطقه یکی از مراکز مهم شکار در دوران ماقبل کشاورزی بوده‌است. سنگواره‌ها و فسیل‌هایی که در اطراف قلعه جمال و حاجی قارا پیدا شده، نشانگر این است که در طول دوران‌های زمین‌شناسی این قسمت در زمان‌هایی زیر آب بوده‌است. پژوهشهای زمین‌شناسی این نکته را تأیید می‌کنند.
  4. "موزه‌های سنگی یا هنر صخره‌ای".

منابع[ویرایش]

  • فرهادی، مرتضی، موزه‌هایی در باد
  • اشراقی، فیروز، گلپایگان در آینهٔ تاریخ
  • افشار، محمود، «گزارش سنگ‌نبشته‌های تنگ غرقاب گلپایگان»، نامواره، جلد نهم، ۱۳۷۵
  • جمالی، محسن، «سنگ نگاره‌های گلپایگان؛ گذرگاه تاریخ»