سنگ‌نگاره‌های تیمره

صفحه نیمه‌حفاظت‌شده
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

نگاره‌ای از سنگ‌نگاره‌های تیمره
Teimareh Petroglyphs 13961023 14.jpg
نامنگاره‌ای از سنگ‌نگاره‌های تیمره
کشورایران
استانمرکزی و اصفهان
بخشخمین و گلپایگان
اطلاعات ثبتی
تاریخ ثبت ملیبله
اطلاعات بازدید
امکان بازدیدبله

سنگ‌نگاره‌های تِیمَرِه، نشان از تاریخ کهن و هنر کهن منطقهٔ تیمره در استان‌های مرکزی[۱][۲] و اصفهان[۳] است و سیر آثار زندگی انسان طی هزاره‌ها را به نمایش می‌گذارد. مناطق کوهستانی و دره‌های فراوان اطراف خمین و گلپایگان زیستگاه‌های کهن ایران را به نشان می‌گذارند. تیمره نام قدیمی منطقه‌ای میان سه استان مرکزی، اصفهان و لرستان ایران است که مهم‌ترین و بیشترین آن‌ها در شهرستان خمین در استان مرکزی و شهرستان گلپایگان در استان اصفهان قرارگرفته است.[۲][۳] قدمت برخی از آن‌ها به ۷٬۰۰۰ سال پیش می‌رسد. کهن‌ترین کتیبه‌های خطی ایران، سیر تطور خط، هنرهای صخره‌ای کهن تطبیقی، نقاشی‌های کهن گونه‌های جانوری منقرض شده و جاذبه‌های مهیج گردشگری ملی و جهانی متعلق به این سرزمین است که در دسترس و بازدید علاقه‌مندان داخلی و خارجی می‌باشند. لازم است ذکر شود که تیمره، سالیانه هزاران بازدیدکنندهٔ داخلی و خارجی دارد.

بیشتر سنگ‌نگاره‌ها، گویای پیام‌ها و رخدادهایی است که در زندگی برای نگارگران یا دیده‌های آن‌ها بوده‌است. بشر با ابزارهای سادهٔ شکار (سنگ‌های تیزچخماق) و پس از آن رام کردن جانوران و ادامهٔ آن، کشاورزی و کاشت گیاهان در سیر زندگی نگارگران، از منظر سنگ نگاره‌های کهن تیمره قابل مشاهده است.

محتوا و مضمون سنگ‌نگاره‌ها

در یکی از سنگ‌نگاره‌ها در منطقهٔ تیمره، مردی دست فرزند خود را گرفته و با شکار یک مار به او آموزش می‌دهد. در یکی دیگر از این سنگ‌نگاره‌ها، مردانی سوار بر اسب به شکار بزکوهی پرداخته‌اند که نشان می‌دهد این منطقه در دوره‌های مختلف پیش از تاریخ، محل سکونت انسان بوده‌است.

در سنگ‌نگاره‌های جدید، نشانه‌هایی از زبان‌های باستانی دیده می‌شود که بر پایهٔ نمادنگاری و ایده‌نگاری است. همچنین برخی از حروف‌نگاری‌ها در آثار به‌دست‌آمده مشاهده شده است که تاکنون کارشناسان معنی آن‌ها را درنیافته‌اند.

این سنگ‌نگاره‌ها از لحاظ قدمت و تنوع نقوش، در دوره‌های تاریخی ایران به‌راستی بی‌نظیر هستند و سیر تکاملی خط مانند خط سطری، هندسی، پهلوی، عربی، فارسی و عبری در این سنگ‌نگاره‌ها دیده می‌شود.

کناره‌های رودخانهٔ اناربار نقوش صخره‌ای بسیاری شمارش شده و نقش‌های مختلفی بر سنگ‌های مزبور جلب نظر می‌کند.

روی سنگ‌نگاره‌ها تیمره تصاویری چون بزکوهی، قوچ کوهی، آهو، انسان (در حالات گوناگون و با ابزارهای متفاوت)، اسب، گرگ، شیر، شتر یک کوهان و دو کوهان، پلنگ، گراز، گوزن (مرال، شوکا، زرد ایرانییوزپلنگ، گور، مار، لاک‌پشت و بسیاری از جانوران ناشناخته دیگر مشاهده می‌شود که از این میان حدود ۷۵ درصد نقوش به بز کوهی و قوچ اختصاص دارد که نماد سرزندگی، آبادانی و برکت است.

بزرگ‌ترین نقش بر روی سنگ‌نگاره‌ها بزکوهی‌ای است که ۱۱۲ سانتی‌متر ارتفاع و ۹۰ سانتی‌متر عرض دارد و در تیمره قرار دارد.

سنگ‌نوشته‌ها با خطوط تصویری، ایده‌نگار، سطری، ایلامی (هندسی)، پهلوی، کوفی، کلیمی و عربی و خط فارسی، سیر تکاملی خط را نشان می‌دهد.

سنگ‌نگاره‌ها در جاهای دیگر ایران

آثار بسیار متنوع و فوق‌العاده جالبی از این هنرها در سراسر ایران شناسایی شده‌اند. برای مثال:

استان هرمزگان: بستک و دهتل

منابع

  • فرهادی، مرتضی، موزه‌هایی در باد


پانویس

  1. 1029 (۲۰۲۰-۰۴-۰۸). «پایگاه پژوهش سنگ نگاره‌ در تیمره خمین ایجاد می‌شود». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۱۰.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «سنگ نگاره‌های تیمره خمین، روایت اسرار ۴۰هزار ساله تاریخ». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۶-۰۳-۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۱۰.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «سنگ‌ نگاره‌های تیمره تنگه غرقاب گلپایگان - نمایش محتوای تولیدات ویژه - صدا و سیمای اصفهان». isfahan.irib.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۱۰.