سلطان‌العلماء آملی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از سلطان العلما)
پرش به: ناوبری، جستجو

سید علاءالدین حسین بن رفیع‌الدین محمد بن شجاع‌الدین محمود الحسینی مرعشی آملی(۱۰۰۱ اصفهان - ۱۰۶۴ مازندران) مشهور به سلطان‌العلماء و خلیفه‌سلطان، یکی از بزرگان خاندان مرعشی و از نوادگان میر قوام‌الدین مرعشی است، که در سال ۱۰۰۰هجری در اصفهان متولد شد. وی وزیر اعظم ایران در روزگار شاه عباس یکم، شاه صفی و شاه عباس دوم و از فقیهان شیعه است.

بخشی از تحصیلات خود را نزد پدرش میرزا رفیع الدین که از علما ودانشمندان آن عصر بود آموخت، همچنین سال‌ها در محضر حاج ملا محمود اصفهانی و به ویژه میرداماد و بهایی به تحصیل علوم معقول و منقول پرداخت، وی در خدمت شیخ بهایی هم درس ملا خلیل قزوینی بود.

وی پس از سال‌ها بهره‌مندی از مکتب بزرگان اصفهان به درجۀ اجتهاد رسید و در زمرۀ علمای طراز اول آن عصر اصفهان بود. پدرش در سلطنت شاه عباس اول مدت دو سال مقام صدارت داشته و به دلیل انتساب با خاندان صفوی فرزندش خلیفه سلطان با یکی از دختران شاه عباس‌یکم به نام آغا بیگم ازدواج کرد.[۱]

سلطان العما در سال ۱۰۳۳هجری به وزارت رسید، از این رو وی با پدرش در یک خانه جلوس می‌کردند و به امور مملکت رسیدگی می‌نمودند. وی تا سال ۱۰۲۴ در این سمت باقی‌بود.

زمانی که شاه صفی به پادشاهی رسید و دستور داد تا شاهزادگان صفوی و منسوبین دربار را کور کنند، عده‌ای از فرزندان وی نیز نابینا شدند. خودش نیز به قم تبعید شد.

شاه صفی پس از مدتی وی را به اصفهان فراخواند. وی پس از مدتی اقامت در اصفهان به سفر حج رفت که در همین مدت شاه صفی درگذشت و شاه عباس دوم پس از قتل میرزا تقی اعتماد الدوله در سال ۱۰۵۵شمسی سلطان العلماء را به نخست وزیری منصوب کرد.

سلطان العلما اواخر دوران وزارت خود را در بهشهر(اشرف) گذراند. وی در مدت کوتاهی که شاه عباس دوم پس از فتح قندهار به اشرف سفر کرده‌بود، بیمار شد و فوت نمود، تاریخ وفاتش برابر ۱۰۶۴هجری شمرده‌اند. پیکرش را نیز در نجف به خاک سپردند.[۲]

صائب تبریزی قصیدۀ بلندی در رثای وی سرود که مطلع آن «آه از دستور عالم وای از سلطان علم» که به حروف ابجد عدد برابر سال ۱۰۶۴، روز در گذشت وی می‌باشد.[نیازمند منبع]

تبار[ویرایش]

اجداد او از علماء و حکام مازندران بوده‌اند.

تحصیلات[ویرایش]

وی از پدر خود و شیخ بهایی علم آموخته‌است. وی داماد شاه عباس یکم بود و به مدت پنج سال وزارت او را به عهده داشت. علامه مجلسی صاحب بحار الأنوار از شاگردان او بوده‌است و «حاشیه بر تهذیب و استبصار» و «دیوان سلطان‌العلماء» از جملهٔ آثار اوست.[۳]

زندگی[ویرایش]

علاءالدین سید حسین بن رفیع‌الدین یکی از سادات و فقهای شهیر عصر شاه عباس اول بود. وی از جانب پدر با ۲۹ واسطه نسب خود را به علی بن حسین می رساند. از جانب مادر از سادات شهرستان بود. اسلاف پدری خلیفه سلطان پیوسته از سادات مازندران بودند امّا پدرش رفیع الدین جزو سادات معروف اصفهان بود. این که نسل چندم از اسلاف وی در اصفهان متوطن گشته و به سادات این شهر معروف گشتند دقیقاً معلوم نیست امّا اسکندر بیک می نویسد: «[میرزا رفیع الدین محمد که پدر خلیفه سلطان است] اباً عن جد در دارالملک صفاهان [صاحب] املاک و رقبات بوده اند.» و در جای دیگر می نویسد: «امیر نظام الدین نامی از اجداد ایشان از حوادث ایام به صفاهان آمده بود. سید حسین معروف به خلیفه سلطان در سال ۱۰۰۱ ه‍.ق. و در شهر اصفهان متولد شد. بسیاری از اسلاف وی از بزرگان مذهبی و سیاسی ِاَزمنه متفاوت بودند; اسلاف متأخر وی پیوسته به سادات خلیفه مشهور بودند. جدّ او از علمای متبحّر زمان خود بود و پدرش رفیع الدین "الحق به وفور فضل و کمال موصوف و ذات ملک صفاتش به سلامت نفس و حقانیت و خیراندیشی معروف" بود. وی سیدی فاضل، سلیم‌النفس، ملکْ خصال و از علوم معقول و منقول بهره ور وآگاه بود. او بعد از فوت قاضی سلطان که منصب صدارت داشت به سال ۱۰۲۶ ه‍.ق. از طرف عباس اول به منصب مزبور منصوب شد.» او در دو دوره وزیر اعظم شاه عباس اول و شاه صفی و در دورۀ هشت سالۀ بعدی وزیر اعظم شاه عباس دوم بود. او در ۱۰۶۴ ه‍.ق. در اشرف (بهشهر) از دنیا رفت و پیکرش را در نجف به خاک سپردند.

اشرف مازندرانی شاعر معاصر او و شاگرد صائب تبریزی، دربارۀ او قصیدۀ مفصلی در ۱۳۱ بیت دارد که در آن به نسب مازندرانی خود افتخار می‌کند (ص ۶۰ تا ۶۸):

گر اصفاهان پدید آمد چو گل طبع کمال خاسته چون سرو موزون اشرف از مازندران

نیز صائب تبریزی قصیده‌ای در مادۀ تاریخ وفات او دارد:

بهره‌ور بودند ذرات جهان از دانشش بود خورشید جهان‌افروز از احسان علم

منابع[ویرایش]

  1. راجر سیوری. ایران عصر صفوی. 
  2. دکتر مصطفی مجد. ظهور و سقوط مرعشیان. ساری: رسانش، ۱۳۹۰. شابک ‎۹۷۸-۶۰۰-۵۱۱۱-۱۵-۹. 
  3. «سلطان‌العلماء حسینی مرعشی (ره)». الشیعه. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۱. 
  • اشرف مازندرانی، محمد سعید (۱۳۷۳)، دیوان اشرف، تهران: بنیاد محمود افشار

پیوند به بیرون[ویرایش]