مریم بیگم (شاه صفی)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
مریم بیگم
لقب(ها) شاهدخت صفوی
زادروز حدود ۱۶۴۰ میلادی
درگذشت ۱۷۱۹ میلادی
محل درگذشت اصفهان
همسر نواب میرزا ابوصالح رضوی صدر الممالک (صدر عامه)
دودمان صفویه
پدر شاه صفی
مادر آنا خانم
دین تشیع، اسلام

مریم بیگم، (متولد ۱۶۴۰ - متوفی ۱۷۱۹) سومین دختر شاه صفی بود. او از شاهدخت‌های مشهور دوران صفویه است.

زندگی‌نامه[ویرایش]

مریم بیگم در حدود سال ۱۶۴۰ در کاخ چهل‌ستون اصفهان به دنیا آمد. مادر او آنا خانم شاهدختی گرجی بود. او تنها خواهر تنی شاه عباس دوم بود.[۱] او آموزش‌های خود را در نزد بهترین عالمان آن زمان دید. او به فرمان برادرش با صدرعامه ازدواج کرد و بسیار مورد اذیت و آزار برادرش بود تا اینکه او از دنیا رفت و مقام مریم افزایش یافت، او پس از مرگ همسرش به ساروخان سهندلو دل بست، عشق آن دو در میان درباریان پیچید و به گوش شاه رسید و شاه برای اینکه از این موضوع اطمینان حاصل کند عمه خود را به نزدش خواند و نام چندین شخص برای ازدواج با وی را آورد ولی شاهدخت نپذیرفت سپس شاه سلیمان نام ساروخان را آورد و مریم بیگم با اشتیاق قبول کرد سپس شاه دستور داد تا برای عروسی آماده شود و در همان شب سر بریده سده ساروخان را به عمه اش هدیه کرد و به او تذکر داد و مریم بیگم نیز در رفتار خود دقت کرد و یکی از مشاوران شاه شد[۲]و پس از مرگ او فرزند بزرگ و زودباور او را به نام سلطان حسین به سلطنت رساند و بر عباس میرزا پسر دوم و سلحشور شاه ترجیح داد.

مریم بیگم از پشت صحنه زمام امور سیاسی را در دست گرفت و شاه سلطان حسین صفوی که به ناتوانی و زبونی معروف بود به صورت فردی بی‌اراده در دست او درآمد.[۳] در تمام دوران سلطنت شاه سلطان حسین، مریم بیگم سهم بسیار بزرگی از قدرت داشت، به نحوی که تنها با فشار او شاه برای مقابله با مهاجمین ابدالی اقدام کرد.[۴] و در اکتبر ۱۷۱۷ میلادی؛ که عمانی‌ها بحرین را مورد حمله قرار دادند، وی نه تنها شاه را وادار به تجهیز سپاه نمود، حتی از دارایی خود سپاه آراست.[۵] هنگامی‌که سلطان حسین، برای ارامنه اصفهان بیرون آمدن هنگام باران را ممنوع کرد باعث نجس شدن مسلمانان نشوند، باز دخالت مریم بیگم بود که فرمان را لغو کرد. هنگام تاجگذاری، شاه سلطان حسین به خواست علامه مجلسی می‌گساری را ممنوع کرد. او که نفوذ بسیاری در شاه داشت از وی خواست می‌گساری، جنگ طوایف و دسته‌ها و کبوتربازی را با صدور فرمانی متوقف سازد. شاه پذیرفت و دستور انهدام تمامی مشروب فروشی‌ها را داد. این فرمان‌بر عمه پدر شاه ناگوار گردید و تصمیم گرفت با به اجرا گذاشتن نقشه‌ای با این فرمان به مقابله برخیزد. از این جهت قرار بر این شد مریم بیگم تمارض کند و به شاه اطلاع داده شود تنها راه نجاتش بر حسب تجویز اطبای معالج، نوشیدن کمی باده است.[۶] نصیحت‌های مریم بیگم هم شاه را نسبت به امور کشوری هوشیار نکرد و زمینه‌های سقوط دولت صفویه فراهم گشت.[۷][۸]سرانجام مریم بیگم در سال ۱۷۱۹ در سن ۷۸ سالگی از دنیا رفت و در مشهد دفن شد.[۹]

موقوفات[ویرایش]

از اقدامات وی در اصفهان تأسیس مدرسه مریم بیگم در محله حسن‌آباد (سال ۱۷۰۳ م)[۱۰]و مسجد مریم بیگم جنب دروازه دولت (خیابان طالقانی، کوچه مقابل مسجدباب الرحمه) می‌باشد. این بانو علاوه بر موارد فوق موقوفات بسیاری برای آبادانی شهر و رفاه طلاب حوزه‌های علمیه معین کرد. شیخ رضی الدین محمد بن بهاء الدین محمد بن حسنعلی بن ملا عبدالله ششتری (شوشتری) اصفهانی کتاب شرح ادعیة السّر را به جهت او تألیف کرده‌است.[۱۱]

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • خوشنودی، عفت (۱۳۹۰). «وقف نامه مدرسه مریم بیگم». وقف میراث جاویدان (۷۴): ۱۱۱ تا ۱۳۲.
  • گلی زواره، غلامرضا. «زنان و زمامداران صفوی». ماهنامه پیام زن (۵ (پیاپی ۱۶۱)): ۳۸ تا ۴۶. از پارامتر ناشناخته |ماه= صرف‌نظر شد (کمک)
  • Rudi Matthee (2015). "SOLAYMĀN I". [[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]]. online edition. Retrieved 26 August 2015. URL–wikilink conflict (help)
  • روضاتی، سیدمحمدعلی (۱۳۸۹). فهرست کتب خطی اصفهان: دو هزار نسخه عربی و فارسی جلد اول. قم: مؤسسه فرهنگی مطالعاتی الزهراء (س). صص. ۴۰۱. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۲۹۸۵-۰۵-۰.
  • ابوالفضل حسن‌آبادی (مهر ۱۳۴۳). «نگاهی به جایگاه سادات رضوی در مشهد در دوره صفویه (نشریه الکترونیکی شمسه)». آستان قدس رضوی. دریافت‌شده در ٦ تیر ۱۳۹٦.
  • "روایت وقف مدرسه علمیه نواب توسط نوه شاه‌عباس صفوی". خبرگزاری فارس. 2014-01-08. Retrieved 2017-06-27.
  • R. Matthee (2008). "SAFAVID DYNASTY". [[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]]. online edition. Retrieved 27 June 2017. URL–wikilink conflict (help)
  • Matthee (2015). "SOLṬĀN ḤOSAYN". [[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]]. online edition. Retrieved 26 June 2015. URL–wikilink conflict (help)
  • Masashi Haneda and Rudi Matthee (2006). "ISFAHAN vii. SAFAVID PERIOD". [[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]]. online edition. Retrieved March 30, 2012. URL–wikilink conflict (help)