زبرجد
| زبرجد (کریزولیت) | |
|---|---|
 زبرجد | |
| اطلاعات کلی | |
| ردهبندی | سیلیکات |
| فرمول شیمیایی (بخش تکراری) | (Mg,Fe) 2SiO 4 |
| ویژگیها | |
| رنگ | سبز روشن، سبز زیتونی، سبز چمنی، زرد تا قهوهای |
| رَخ | ضعیف |
| شکستگی | صدفی |
| سختی موس | ۶٫۵–۷ |
| جلا | شیشهای - صدفی |
| رنگ خاکه | سیاه |
| شفافیت | نیمه کدر |
| وزن مخصوص | ۳٫۲–۴٫۳ |
| ویژگیهای ظاهری | بلوری - آگرگات دانهای - تودهای کمیاب |
| ضریب شکست | ۱٫۶۴–۱٫۷۰ |
| دوشکستی | +۰٫۰۳۶ |
| کنارزایی | سختی - چگالی - لومیناسانسویلمیت - تفروئیت - کریزوبریل - فلوگوپیت - مگنتیت - آپاتیت - دیوپسید - متئوریت |
| توضیح بیشتر | محلول در HNO₃ و مقدار Mg تحت تأثیر اسیدها کم میشود. MgO: 23.41% FeO: 41.71% SiO₂: ۳۴٫۸۸٪ (خالص ۱/۱: Mg/Fe) (سری ایزومورف فورستریت تافایالیت) |
| دلیلنامگذاری | از واژه کووسویی اخذ شده است. |
| خاستگاه | ماگمایی - پگماتیتهای بازیک - دگرگونی مجاورتی - آبرفتها |
زِبَرجَد یا پریدات (به انگلیسی: Peridot) و کریزولیت (به انگلیسی: Chrysolite) گونهای سنگ قیمتی و کانی از مجموعه الیوین است که مرکب از منیزیم، آهن و سیلیسیم اکسیژن میباشد. این کانی با فرمول شیمیایی (Mg,Fe)
2SiO
4 از سیلیکاتها و به رنگ سبز زیتونی است و نوعی جواهر محسوب میشود.
زبرجد به عنوان گرانترین و معروفترین نوع الیوین شناخته میشود. نام این کانی از واژه کووسویی اخذ شده است. این سنگ نوع شفاف و تراشخوردهٔ الیوین است و از عهد باستان اهالی خاورمیانه و خاور نزدیک آن را شناختهاند.
خصوصیات فیزیکی و شیمیایی
[ویرایش | اشتراکگذاری]زبرجد دارای ویژگیهای فیزیکی متعددی است:
رنگ: سبز روشن، سبز زیتونی، سبز چمنی یا متمایل به قهوهای. رنگ ایدئال این کانی سبز چمنی است. سختی موس: ۶٫۵–۷ چگالی: ۳٫۲–۴٫۳ ساختار بلوری: راستلوزی جلا: شیشهای و روغنی شکستگی: صدفی رخ: ضعیف ضریب شکست: ۱٫۶۴–۱٫۷۰ دوشکستی: +۰٫۰۳۶ فلورسانس: ندارد خاصیتمغناطیسی: پارامغناطیس
زبرجد دارای شکست دوگانه قوی است و یکی از راههای تمایز بین این کانی و کانیهای مشابه مانند زیرکن و تورمالین سبز است. در مورد شکستگی دوگانه باید خاطر نشان شد که اگر تصویری از زیر کانی دیده شود دو تصویر مرئی میشود.
از لحاظ شیمیایی، زبرجد محلول در HNO₃ است و مقدار Mg تحت تأثیر اسیدها کم میشود. ترکیب شیمیایی آن به صورت: MgO: 23.41% FeO: 41.71% SiO₂: ۳۴٫۸۸٪ است (خالص ۱/۱: Mg/Fe) و سری ایزومورفی فورستریت تافایالیت را تشکیل میدهد.
رنگ زبرجد
[ویرایش | اشتراکگذاری]رنگ زیتونی زبرجد ناشی از آهن موجود در این کانی است. این سنگ در رنگهای زرد تا سبز زیتونی یا متمایل به قهوهای وجود دارد ولی رنگ ایدئال این کانی سبز چمنی است. رنگ این کانی با حرارت کمرنگتر میشود.
خصوصیات و کاربردهای عملی
[ویرایش | اشتراکگذاری]این سنگ جلای شیشهای و روغنی دارد و در مقابل مواد اسیدی پایدار نیست و در برابر فشار و ضربه شدید ترک میخورد؛ بنابراین گاهی با فلز پوشانده میشود. انواع چشمگربهای و ستارهای پریدوت، کمیاب هستند. این سنگ را هم تراش جواهری میدهند و هم کبوچن و دامله.
معادن زبرجد
[ویرایش | اشتراکگذاری]زبرجد در سرتاسر جهان یافت میشود. یکی از قدیمیترین و مهمترین معادن زبرجد در جزیره آتشفشانی سنت جان در دریای سرخ است. معادن دیگر در میانمار، استرالیا، برزیل، چین، کنیا، مکزیک، پاکستان، سریلانکا، آفریقای جنوبی و مصر میباشد. در پاکستان نمونههای نسبتاً بزرگ و زیبایی با خلوص بالا یافت میشود. امروزه آمریکا بر سر به دست آوردن رتبه بزرگترین تولیدکننده دنیا رقابت سختی با چین و پاکستان دارد.
زبرجد در شهاب سنگها نیز دیده شده است. در سال ۲۰۰۳ دانشمندان سنگ پریدوت را در سیاره مریخ کشف کردند.
کاربرد زبرجد در گذشته
[ویرایش | اشتراکگذاری]زبرجد به وسیله جنگجویان جنگهای صلیبی در قرون وسطی به اروپای مرکزی برده شد و اغلب برای اهداف مذهبی و کلیسا بکار برده میشد و یکی از پر طرفدارترین سنگها در دوران باروک بوده است.
پریدوت گوهر ملی مصر است و از زمان باستان به عنوان جواهر با ارزش بوده است. از آنجا که در زیر روشنایی روز، این گوهر نامرئی و شیشهای است، مصریان قدیم فکر میکردند که نور خورشید را جذب میکند و آن را به عنوان «گوهر خورشید» مورد احترام قرار میدادند.
بزرگترین زبرجد یافت شده
[ویرایش | اشتراکگذاری]سنگهای زبرجد در طبیعت غالباً کوچک هستند. یکی از بزرگترین زبرجدهای تراشیده جهان با وزن ۳۱۱٫۸ قیراط در حال حاضر در واشینگتن نگهداری میشود.
همایند کانیشناسی
[ویرایش | اشتراکگذاری]همایند کانیشناسی (پارانژ) زبرجد شامل: سختی - چگالی - لومیناسانسویلمیت - تفروئیت - کریزوبریل - فلوگوپیت - مگنتیت - آپاتیت - دیوپسید - متئوریت است.
منشأ تشکیل
[ویرایش | اشتراکگذاری]منشأ تشکیل زبرجد ماگمایی - پگماتیتهای بازیک - دگرگونی مجاورتی - آبرفتها است.
نگارخانه
[ویرایش | اشتراکگذاری]
پریدوت با شمولهای شیری
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراکگذاری]پانویس
[ویرایش | اشتراکگذاری]منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- کتاب سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی جهان - والتر شومن
- راهنمای مصور و جامع سنگهای قیمتی - کال هالی
- Wikipedia contributors, "Peridot," Wikipedia, The Free Encyclopedia
| دید کلی |  | |
|---|---|---|
| کانیهای رایج | ||
| مرتبط | ||
 | این یک مقالهٔ خرد کانیشناسی است. میتوانید با گسترش آن به ویکیپدیا کمک کنید. |
| سنگهای جواهراتی |
| ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| سنگهای جواهراتی-صنعتی |
| ||||||||
| سنگهای صنعتی |
| ||||||||
 | این یک مقالهٔ خرد است. میتوانید با گسترش آن به ویکیپدیا کمک کنید. |