گوهرشناسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

گوهرشناسی (به انگلیسی: Gemology یا Gemmology) دانشی است که به جواهرات و سنگ‌های قیمتی طبیعی و مصنوعی می‌پردازد. این دانش در زمرهٔ علوم زمین قرار می‌گیرد و شاخه‌ای از کانی‌شناسی به شمار می‌آید. برخی از جواهرسازان به طور آکادمیک آموزش گوهرشناسی دیده‌اند و صلاحیت این را دارند که گوهرها را شناسایی و ارزیابی کنند.

اولین آزمایشگاه گوهر شناسی ارائه کننده ی تجارت جواهر در سال 1925 در لندن تاسیس شد با نفوذ و تاثیر "مروارید پرورده" ی توسعه یافته جدید و پیشرفت هایی در سنتز یاقوت سرخ و یاقوت کبود آغاز به فعالیت نمود. اکنون آزمایشگاه های بیشماری در سراسر دنیا وجود دارد که حتی به تجهیزات و تجربیات بسیار زیادی نیاز دارند تا چالش های جدیدی نظیر بهسازی گوهرها، سنتتیک های جدید و سایر موارد را شناسایی کنند.

آزمایشگاه مسافرتی

اغلب دشوار است تا قضاوتی کارشناسانه از آزمایشگاه های معمولی به دست آید. تجزیه و تحلیل و برآورد در تجارت گوهر سنگ ها معمولا به موقعیت بستگی دارد. گوهرشناسان ماهر و خریداران گوهر سنگ، لابراتوارهای سیار استفاده می کنند، که در حالت سفر تمامی ملزومات ضروری را یک جا دارا می باشند. چنین آزمایشکاه های مسافرتی تجهیزات سیال خود را دارا می باشند، که آنها را مستقل می نماید. آن ها همچنین مناسب برای سفر گوهرشناسان می باشند.

گوهر سنگ ها در واقع بر اساس ساختار کریستالی خود، وزن مخصوص، ضریب شکست، و دیگر خواص نوری، مانند پلئوکروزیم ( پدیده ی چند رنگی ) دسته بندی می شوند. ویژگی فیزیکی سختی، توسط مقیاس غیر خطی سختی موس برای سختی کانی ها تعیین می شود.

گوهرشناسان این فاکتورها را در حال ارزشیابی و تخمین برش و جلای گوهر سنگ ها مطالعه می نمایند. مطالعه ی میکروسکوپی گوهرشناسی ساختار درونی، برای تعیین این مورد به کار می رود که کجا یک گوهر سنتتیک است یا طبیعی. این کار با ظاهر ساختن ناخالصی های سیال طبیعی یا تا اندازه ای بخش بیرونی کریستال هایی که مدرکی از بهسازی حرارتی به منظور افزایش رنگ دارند انجام می شود.

تجزیه و تحلیل طیفی برش گوهر سنگ ها نیز اجازه می دهد تا گوهرشناس به درک ساختار اتمی و تعیین منشاء آن که فاکتور مهمی در ارزش گذاری گوهر سنگ می باشد نائل گردد. به عنوان مثال، یک یاقوت سرخ برمه نسبت به یک نوع تایلندی واریانس فعالیت داخلی و بصری را آشکار خواهد ساخت.

زمانی که گوهر سنگ ها به حالت راف یا تراش نخورده هستند، گوهر شناس ساختار بیرونی را مطالعه می کند؛ سنگ میزبان و تجمع کانی؛ و رنگ طبیعی و جلاء. در ابتدا، سنگ به وسیله ی رنگ آن، ضریب شکست، خاصیت بصری، وزن مخصوص، شاخص انکسار نور و آزمایش ویژگی های درونی تحت بزرگنمایی شناسایی می شود.

شناسایی عمومی سنگ ها[ویرایش]

شناسایی گوهر اساسا یک فرآیند حذف یا کنار گذاشتن است. گوهر سنگ های با رنگ مشابه دستخوش آزمایش بصری غیر مخرب می شوند تا اینکه تنها یک امکان شناسایی باقی بماند. هر آزمایش تنها، یک دلالت کننده است. به عنوان مثال، وزن مخصوص یاقوت 4.00 ، شیشه 3.15-4.20 و کوبیک زیرکون 5.6-5.9 می باشد. بنابراین به راحتی می توان تفاوت میان کوبیک زیرکون و دو مورد مذکور را گفت، اگر چه همپوشانی بین شیشه و یاقوت وجود دارد.

و با تمامی مواد طبیعی موجود در آن ها، هیچ یک از دو گوهر یکسان نمی باشند. پیرامون زمین شناسی که آن ها تحت تاثیر کلی بوجود آمده اند به طوری که با اصول اولیه می توانند شناسایی شوند، حضور ناخالصی شیمیایی، و جایگزینی در امتداد آن و عیوب ساختاری "خاص ها" را بوجود می آورند.

شناسایی از طریق ضریب شکست[ویرایش]

یک رفراکتومتر دستی سنتی

یک آزمون برای تعیین هویت گوهر اندازه گیری انکسار نور در گوهر می باشد. هر ماده دارای یک زاویه ی حساس می باشد که بالای آن نقطه نور به داخل منعکس می گردد. این را می توان اندازه گیری کرده و برای تعیین هویت گوهر استفاده نمود. به طور کلی این به وسیله ی رفراکتومتر اندازه گیری می شود، همچنین می توان از یک میکروسکوپ برای اندازه گیری استفاده کرد.

شناسایی از طریق وزن مخصوص[ویرایش]

وزن مخصوص به عنوان تراکم نسبی شناخته می شود، بسته به ترکیبات شیمیایی و نوع ساختار کریستالی تغییر می کند. مایعات سنگین با وزن مخصوص معین برای تست گوهر سنگ ها استفاده می شود.

وزن مخصوص با مقایسه ی وزن گوهر در هوا با وزن گوهر معلق در آب اندازه گیری می شود.

شناسایی از طریق طیف نما[ویرایش]

این روش یک اصل مشابهی را برای چگونگی کار یک منشور در جداسازی نور سفید به طیف های رنگی آن استفاده می کند. طیف نمای گوهرشناسی برای تجزیه ی جذب انتخابی نور در ماده ی گوهر بکار گرفته می شود. اساسا، زمانی که نور از محیطی به محیط دیگر عبور می کند، خم می شود. نور آبی بیشتر از نور قرمز خم می شود. میزان انحراف نور بسته به ماده ی گوهر است. عواملل رنگ یا کروموفورها خم ها را در طیف نما یا اسپکتروسکوپ نشان می دهند و عنصری را که در رنگ گوهر دخیل است را مشخص می کنند.

گوهرشناسی در ایران(گذشته)[ویرایش]

تاریخ دقیق گوهرشناسی در ایران مشخص نیست . ولی از آنجایی که ایران خواستگاه سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی خاصی مثل فیروزه نیشابور و یا عقیق خراسانی بوده و همچنین در دوران هایی سازندگان رکاب اتگشتر با سبک خاص آن دوره فعالیت داشته اند ، میتوان گفت که ایران یکی از کشور های با قدمت و با سابقه طولانی در زمینه گوهرشناسی می باشد.

گوهرشناسی در ایران پس از اسلام[ویرایش]

در روایات و احادیث بسیاری در مورد خواص سنگ های قیمتی مانند عقیق ، یاقوت ، زمرد ، فیروزه و ... صحبت شده است. در ایران پس از اسلام نیز توجه به این سنگ ها بیشتر شده و با توجه به وجود معادن فیروزه و عقیق در ایران ،این دو سنگ در ایران بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. از آنجایی که در زمان های گذشته امکان ساخت سنگ های قیمتی مصنوعی (سنتاتیک)

وجود نداشته ، گوهرشناسی در گذشته فقط به صورت نامگذاری بر روی گوهر های جدید که اکثرا از خانواده عقیق بودند انجام میگرفت . بعنوان مثال عقیق شجر ، عقیق سلیمانی ، عقیق بابا قوری و ... .

گوهرشناسی در ایران (حال)[ویرایش]

در زمان حاضر که امکان تولید سنگ های قیمتی به صورت مصنوعی و آزمایشگاهی وجود دارد نیاز به علم گوهرشناسی نیز یبشتر از گذشته می باشد. در حال حاضر در آزمایشگاه سنگ های خاص مانند الماس نیز تولید میگردد (مویزانایت ، الماس روسی) و یا به وسیله روش های مختلف سنگ ها را فراوری میکنند. روش هایی مانند رنگ کردن - heat و ... . شناسایی گوهر هایی که اصل و یا فرآوری نشده باشند بشدت سخت است ، به طوری که حتی با چشم و بدون ابزار دیگر نمیتوان گوهر های صنعتی و اصلی را از هم تشخصی داد. لذا همسو با دیگر کشور ها ، در ایران نیز موسسات گوهرشناسی زیادی شروع به فعالیت کردند. اکثر این موسسات بر پایه علم تجربی فعالیت میکنند که این مسئله مورد تایید نمی باشد. روش های آزمایشی سنتی مثل داغ کردن الماس نیز در بعضی از این موسسات انجام می شود که هیچ نتیجه علمی نمیتوان از آن دریافت کرد. در حال حاضر تعداد موسساتی که به صورت علمی (دارای مدرک معتبر از موسسات خارجی مانند GIA آمریکا) بسیار اندک و انگشت شمار می باشد. در ایران تنها 4 موسسه با آزمایشگاه مورد تایید اداره استاندارد فعالیت دارند که ارائه دهنده شناسنامه معتبر می باشند و مابقی موسسات به صورت غیرمجاز اقدام به ارائه شناسنامه گوهرسنگ میکنند. یکی از این موسسات معتبر در زمینه کارشناسی و صدور گواهینامه گوهر "انستیتو گوهرشناسی گوهر ایرانیان" می باشد که مستقیما زیر نظر اداره استاندارد فعالیت داشته و همچنین یکی از منابع اداره کل فنی و حرفه ای در زمینه گوهرشناسی نیز این موسسه می باشد.

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]