زالی (اسفراین)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
زالی
دورنمایی از روستای زالی
دورنمایی از روستای زالی
اطلاعات کلی
کشور  ایران
استان خراسان شمالی
شهرستان اسفراین
بخش بخش بام و صفی‌آباد
دهستان بام
نام محلی زالی
نام‌های قدیمی نهامود
زالی بر ایران واقع شده‌است
زالی
۳۷°۰۴′۲۴″ شمالی ۵۷°۳۰′۲۶″ شرقی / ۳۷.۰۷۳۳° شمالی ۵۷.۵۰۷۲° شرقی / 37.0733; 57.5072
مردم
جمعیت ۸۱نفر
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۲۴۹متر
اطلاعات روستایی
پیش‌شمارهٔ تلفن ۰۵۸۵۷۷۳
جملهٔ خوش‌آمد بر تابلوی ورودی روستا به کوچکترین دهکده توریستی ایران خوش آمدید

روستای زالی یکی از روستاهای بخش بام و صفی‌آباد در شهرستان اسفراین استان خراسان شمالی است. این روستا در دهستان بام قرار دارد.[۱]

این روستا در ۵ کیلومتری شرق دهستان بام و در ۳۹ کیلومتری شمال غرب شهر صفی آباد واقع گردیده‌است.[۲] روستای زالی از طرف شمال به کوه شاه جهان و روستای بانی در، از غرب به روستای جهان و چهارمست، از شرق به دهستان بام و روستای کوشکندر و عیسی باغ و از جنوب به روستای اردین و دستجرد محدود است.

تاریخچه روستا[ویرایش]

فریدون وایرج وحید از خاندان معروف ترکان بغایری که در دوران پهلوی بر روستای زالی حاکم بودند

با توجه به تحقیقات باستان شناسی که در زمینه سکونت انجام گرفته قدمت سکونت در این منطقه به حدود ۲۱۰۰ سال پیش برمی گردد که در آن زمان احتمالاً خانواده‌های از پارتیان در قلعه معروف به قلعه کهنه تجری سکونت داشته‌اند. از زمان پیدایش این روستا اطلاعات زیادی وجود ندارد و پیدایش آن را شاید بتوان به پس از تخریب و متروکه شدن روستای نهامود نسبت داد. طبق اسناد موجود نام تاریخی این روستا در گذشته قریه نهامود نام داشته‌است که به دوره تیموری بر می‌گرد و آن زمانی است که حافظ ابرو در سال ۸۳۳ ه. ق از منطقه ارغیان گذر کرده برای جهان ارغیان ۱۲ قریه ذکر کرده که نهامود یکی از این قرای به شمار می‌آمده‌است: «ولایت جهان و ارغیان: قریه روئین و توابع، قریه اردین، و توابع، قریه دستجرد و توابع، قریه کاریزدر، قریه بکر اباد، قریه نهامود، قریه جهان و توابع، قریه بان و توابع، قریه اسفنج و توابع، قریه خرق و توابع، قریه کرد، قریه سی و توابع، بیرون از این قری مزارع بسیار دارد.»[۳]

کوه‌ها[ویرایش]

  • کوه‌های شاه حسن این کوه باارتفاع ۲۶۶۲ متر در فواصله ۵/۸ کیلومتری شمال آبادی واقع گردیده‌است.[۴]
  • کوه گل خانی این کوه باارتفاع ۲۶۶۲ متر در فواصله ۵/۶ کیلومتری شمال آبادی واقع گردیده‌است.[۵]
  • کوه قوزی این کوه با ارتفاع ۲۱۴۷ متر در ۶ کیلومتری شمال غرب آبادی واقع گردیده‌است..[۶] دامنه جنوب غربی این کوه پوشیده از درختان بادام می‌باشد و تک توک درخت پسته هم به صورت دیم قابل مشاهده‌است. از مهمترین کشفیات جدید باستان شناسی در دامنه این کوه می‌توان به قریه نهامود اشاره کرد.
  • کوه قرمزی این کوه با ارتفاع ۱۷۷۰ متر در ۳ کیلومتری غرب روستای زالی.[۷] و در کلاته تجری سفلی واقع شده‌است. این کوه به دلیل ساختار خاک رسی متمایل به قرمز به این نام کوه قرمز یا تل قرمز معروف می‌باشد و پوشش گیاهی آن شامل کنگر، خشکر، شلغمک هندی و... است. ساختار داخلی این کوه به گونه‌ای است که باجذب آب در زمستان و پس دادن آن به صورت چشمه در دامنه جنوبی است که امروزه این چشمه معروف به چشمه عباس است که در فصل بهار به مدت دوماه دارای آب بوده وبه همین دلیل در اردیبهشت ماه منظره جالبی از گل و گیاه در پیرامون این چشمه دیده می‌شود.

آب‌های سطحی و زیرزمینی[ویرایش]

رودخانه‌ها[ویرایش]

رودخانه کال نهاجرد، دارای رژیم سیلابی است و حوزه آن ۶۲ کیلومتر مربع، جریان عادی این رودخانه ۵٪ مترمکعب در ثانیه برآورد گردیده‌است. این رودخانه از کوههای شاه حسن سرچشمه گرفته و پس از عبور از روستای بانی در و زالی در روستای دستجرد به کال ولایت می‌پیوندد نام اصلی این رودخانه درگذشته نهامود بوده که به مرور زمان به نهاجرد تغییر نام داده‌است و امروزه در روستاهای اطراف به نام کال داشخانه نیز شناخته می‌شود.[۸]

رودخانه کال تجری از کوه‌های شاه حسن سرچشمه گرفته و پس از عبور از کلاته تجری علیا و سفلی در محدوده معروف به کالدابردی (واژه ترکی یعنی جایی که دو رودخانه به هم می‌رسند) به هم می‌پیوندد و پس از گذشت چند کیلومتر در شمال شرق روستای دستجردبه کال ولایت می‌پیوندد. مهمترین محل‌های سکونت که درگذشته در حاشیه این رودخانه صورت گرفته می‌توان به تپه قلعه کهنه تجری اشاره کرد که در تجری علیا واقع گردیده‌است که اقوام ساکن در آن مربوط به اشکانیان می‌باشد [۹]

قنات‌ها[ویرایش]

زالی قناتی است که در روستای زالی از توابع بخش بام و صفی آباد، شهرستان اسفراین در استان خراسان شمالی قرار دارد. طول این قنات ۱۰۰۰ متر است و تعداد ۱۵ میله چاه دارد. عمق مادرچاه این قنات، ۷ متر و فاصله‌ی مظهر تا محل آن ۱۰ متر می‌باشد. دبی این قنات ۱۵ لیتر بر ثانیه است.تعداد مالکان این قنات ۳۰ نفر می‌باشد و زمین‌های زیر کشت این قنات ۲۰ هکتار می‌باشد.[۱۰]

پوشش گیاهی روستا[ویرایش]

پوشش گیاهی بخش کوهستانی شمال روستای زالی، ۱۳۹
پوشش گیاهی بخش کوهستانی شمال روستای زالی، ۱۳۹۰
درختچه ورک از پوشش گیاهی روستای زالی،۱۳۸۶
درختچه زرشک از پوشش گیاهی روستای زالی،۱۳۸۸

پوشش گیاهی این روستا رامی‌توان با توجه به موقعیت جغرافیایی آن به دو قسمت کوهستانی و دشتی طبقه بندی کرد:

پوشش گیاهی بخش کوهستانی[ویرایش]

این عکس مربوط به گون از پوشش گیاهی روستای زالی است
این عکس مربوط به پوشش روستای زالی به نام قوق می باشد و ساکنین این روستا از این گیاه برای حفاظت از خانه ها و باغ ها روی دیواری را پرچین می کنند

به غیر از درختان ارس که در بلندیهای شاه جهان، و کوه شاه حسن و بطور پراکنده قابل مشاهده می‌باشد، اغلب از درختان پسته، انار، زبان گنجشک، زرشک، ارغوان و انجیر وحشی، بومادران، استاقدوس، قسنی، کتیرا، گون ،قوق ،سیقر قوروقو ، ورگ و غیره... تشکیل شده‌است.

پوشش گیاهی بخش دشتی[ویرایش]
.گیاهی است از خانواده اسفناجیان(chenopodiaceae) و یكساله با ساقه های ایستا و انشعابات فراوان كه غالباً دارای خطوط صورتی یا بنفش هستند. از این گیاه ساکنان روستای زالی برای تهیه غذایی به عنوان شوربا استفاده می کنند. .
پوشش گیاهی روستای زالی،۱۳۸۹
نمونه‌ای ازدرختچه بادامچاهی ازپوشش گیاهی روستای زالی

این بخش به دلیل قرار گرفتن در شرایط آب و هوایی گرم و داشتن زمین‌های رسی دارای گیاهانی چون پیاز کوهی، درمنه، خارشتر، بارهنگ، اسپند، قارچ، پونه، تلخه، سلمه ، تشنگ ، قیزآلاق، هاجار ، سیقر دیلی ، سودلوگن ، کنگر ، قوزو قولاق ، قیزگولو ، بایرام بیو ، یل قودو ، یاپوش قان ، قوق تشکیل می‌دهد.

آب و هوا[ویرایش]

درخت آلو قرمز واقع در روستای زالی

آب و هوای روستای زالی مرطوب با تابستان‌های گرم و زمستان‌های سرد و نسبتاً مرطوب است. درجه حرارت هوا در گرمترین موقع سال در ماه‌های مرداد (برج اسد) و شهریور (برج سنبله) تا ۳۵درجه سانتیگراد می‌رسد و بارش باران بصورت پراکنده از ماه اردیبهشت (برج ثور) تا دی ماه (برج جدی) است.

کشاورزی[ویرایش]

کشت زعفران در روستای زالی توسط فرزاد وحیدی

شغل اصلی مردم روستا کشاورزی می‌باشد و در کنار آن به کارهای دیگری از قبیل دآمداری تولید صنایع دستی و کارهای خدماتی می‌پردازند. عمده فراورده‌های کشاورزی روستا عبارتند از: از مهمترین محصولات این روستا می‌توان به 'بادام - گردوانگورزردآلو - هلو اشاره کرد.[۱۱]

مردم‌شناسی[ویرایش]

جمعیت[ویرایش]

این روستا ۱۸ خانوار و ۸۱ نفر جمعیت دارد.[۱۲]

نژاد و زبان[ویرایش]

مردم این روستا از نژاد ترک و تیره بغایری هستند.[۱۳] که در زمان حمله هولاکوخان به ایران از منطقه قراقوم ترکمنستان به این منطقه کوچ داده شدند و زبان آنها ترکی است.[۱۴]

مشاغل[ویرایش]

مشاغل عمده روستا شامل: زراعت، باغداری، دامداری و کارگری است.[۱۵]

جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

آثار باستانی[ویرایش]

جستاروابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «روستای زالی». فرهنگ لغت دهخدا. 
  2. -. جغرافیایی آبادیهای کشور، استان خراسان شمالی، شهر ستان اسفراین،. تهران. انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح۱۳۸۴. صفحهٔ ۱۱۹. 
  3. حافظ ابرو. جغرافیای خراسان در تاریخ حافظ ابرو،. م. تصحیح و تعلیق دکتر غلامرضا ورهام، نشر اطلاعات۱۳۷۰. صفحهٔ ۷۱. 
  4. -. جغرافیایی آبادیهای کشور، استان خراسان شمالی، شهر ستان اسفراین،. تهران. انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح۱۳۸۴. صفحهٔ ۱۱۹. 
  5. -. جغرافیایی آبادیهای کشور، استان خراسان شمالی، شهر ستان اسفراین،. تهران. انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح۱۳۸۴. صفحهٔ ۱۱۹. 
  6. -. جغرافیایی آبادیهای کشور، استان خراسان شمالی، شهر ستان اسفراین،. تهران. انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح۱۳۸۴. صفحهٔ ۱۱۹. 
  7. -. جغرافیایی آبادیهای کشور، استان خراسان شمالی، شهر ستان اسفراین،. تهران. انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح۱۳۸۴. صفحهٔ. 
  8. افشین، یدالله. «رودخانه‌های ایران»، وزارت نیرو، تهران:۱۳۷۳، ص 373
  9. جغرافیای تاریخی ارغیان، |نویسنده = احمد نیک گفتار|شهر=مشهد. انتشارات کیهان اندیشه|صفحه= صفحهٔ ۶۵
  10. «بانک اطلاعاتی قنات‌های کشور». وزارت جهاد کشاورزی ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۴ تیر ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۴ تیر ۱۳۹۱. 
  11. -. جغرافیایی آبادیهای کشور، استان خراسان شمالی، شهرستان اسفراین،. تهران. انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح۱۳۸۴. صفحهٔ ۱۱۹. 
  12. مهدی هوشیار. تحلیل الگوی تقسیمات کشوری شمال خراسان نمونه: شهرستان اسفراین،. تهران. تربیت مدرس. صفحهٔ. 
  13. کلنل ادوارد ییت. [سفرنامه خراسان و سیستان]،. ترجمهٔ قدرت الله روشنی زعفرانلو – مهرداد رهبری،. مشهد. انتشارات یزدان ۱۳۶۵. صفحهٔ ۳۴۴. 
  14. احمد نیک گفتار. جغرافیای تاریخی ارغیان،،. مشهد. انتشارات کیهان اندیشه. صفحهٔ ۶۵. 
  15. -. جغرافیایی آبادیهای کشور، استان خراسان شمالی، شهر ستان اسفراین،. تهران. انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح۱۳۸۴. صفحهٔ ۱۱۹.