دوزیستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از دوزیست)
پرش به: ناوبری، جستجو
دوزیستان
سن: اواخر دوونین تا امروز
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
زیرشاخه: مهره‌داران
فروشاخه: آرواره‌داران
بالارده: چهاراندامان

دوزیستان یک رده از مهره‌داران هستند که شامل ۲۵۰ جنس و ۲۵۰۰ گونه هستند.

دوزیستان جانورانی هستند خون‌سرد که دو دوره زندگی دارند. دوران نوزادی در آب زندگی می‌کنند و دوران بلوغ را در خشکی و آب زندگی می‌کنند. دوزیستان در دورهٔ نوزادی دارای باله هستند و در آب شنا می‌کنند و مانند ماهی‌ها با آب‌شش تنفس می‌کنند اما وقتی بزرگ شدند دارای دست و پا می‌شوند و به وسیلهٔ شش تنفس می‌کنند دوزیستان هم مانند ماهی‌ها تخم‌گذار هستند. قورباغه، وزغ، سمندر جزء دوزیستان هستند.

دوزیستان دارای نیش و چنگال نیستند ولی دارای سیستم دفاعی دقیقی بوده که بخوبی فعال می‌باشد. آنها دارای بدنی کوچک و لغزنده بوده و طبیعتی آرام دارند. بیشتر گونه خودشان را در روز نشان نمی‌دهند. دوزیستان جهت بقاء خود از ترفندهای دیگر نظیر همرنگ شدن با محیط استفاده می‌کنند.[۱]

پیشینه تکامل[ویرایش]

بسیاری از دودمان‌های دوزیستان اولیه کالبدهای نسبتاً بزرگی را تکوین دادند و به مکان‌های مسکونی موجود دست یافتند و تبدیل به گیاهخواران و شکارچیان بسیاری از اقلام غذایی محیط‌های آبی، نیمه‌آبی و زمینی گردیدند. گرچه آنها باید کاملاً پرطاقت بوده و شاید در این جنبه با خزندگان برابری کرده باشند، ولی هنوز برای تولید مثل، نظیر قورباغه‌ها و سمندرهای امروزی، به آب وابسته بوده‌اند.[۲]

دوزیستان جدید کاملاً متفاوت از دوزیستانی هستند که حدود ۷۵ میلیون سال بر قلمرو زمین فرمان راندند. نیاکان دوزیستان امروزی احتمالاً طی اواخر دوران دیرین‌زیستی به‌وجود آمده‌اند: بدن آنها کوچک بود و با مناطق زیستی حاشیه‌ای سازگاری یافتند و از منابعی استفاده می‌کردند که مورد استفادهٔ خویشاوندان بزرگشان واقع نمی‌شد. شاید بدین‌طریق آن‌ها از رقابت با مهره‌داران بعدی گریخته باشند.[۲]

خزندگان از یک دودمان دوزیستی ابتدایی پدید آمدند که درنتیجهٔ تکامل تخمی که می‌توانست در محیط خشکی رشد کند، از وابستگی به آب آزاد شده بود. خزندگان بسرعت شاخه-شاخه شدند و در تمام محیط‌هایی که توسط پسر عموهای دوزیستی بزرگشان اشغال شده بود، گسترش یافتند و شکارچیان و رقبای موفقی گردیدند. دوزیستان بزرگ در اواخر دورهٔ تریاس بتدریج از میان رفتند.[۲]

دسته‌بندی دوزیستان[ویرایش]

به‌طور سنتی ردهٔ دوزیستان شامل آن دسته از چهاراندامان می‌شود که در زمره آب‌پرده‌داران قرار نمی‌گیرند یعنی مشیمه ندارند. ردهٔ دوزیستان به سه زیررده بخش می‌شود که دو زیررده از آن منقرض شده‌اند:[۳] (علامت † در زیر).

ویژگی‌ها[ویرایش]

دوزیستی به نام سمندر آتشین
  • پوست برهنه، مرطوب و نرم است با غدد مخاطی زیاد که ترشحات غدد باعث نرم و مرطوب شدن پوست می‌شود. پولک یا فلس روی پوست وجود ندارد.
  • دو جفت اندام حرکتی برای راه رفتن یا شنا کردن دارند. تعداد انگشتان بین ۵–۴ عدد است. بین انگشتان در انواعی پرده شنا دیده می‌شود مانند قورباغه.
  • اسکلت کاملاً استخوانی است و مهره‌ها دنده ندارند.
  • قلب از دو دهلیز جدا و یک بطن مشترک با ۳ جفت سرخرگهای خروجی از بطن است. گردش خون مضاعف و ناقص است.
  • تنفس به‌وسیله آبشش‌ها، شش‌ها، پوست و پوشش داخلی دهان انجام می‌شود.
  • مغز دارای دو نیم‌کره رشد طولی یافته‌است. لوب‌های بویایی رشد متوسط دارند و از مغز ۱۰ جفت اعصاب جمجمه‌ای جدا می‌شود.
  • همانند ماهی‌ها جانوران خونسردی هستند.
  • لقاح در انواعی داخلی و در انواعی خارجی است. اکثراً هم تخم‌گذار هستند.

منابع[ویرایش]

  1. ایرادیتا
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ والنتین، جیمز: تکامل گیاهان و جانوران پرسلولی، مترجم: وحید موحد. در: مجله «هدهد». دی ۱۳۶۰ - شماره ۲۸. (از صفحه ۷۰۰ تا ۷۱۶).
  3. Baird, Donald (May 1965). "Paleozoic lepospondyl amphibians". Integrative and Comparative Biology 5 (2): 287–294. doi:10.1093/icb/5.2.287.