پرش به محتوا

دریای اختسک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
دریای اختسک
نقشه دریای اختسک
موقعیتاقیانوس آرام
مختصات۵۵° شمالی ۱۵۰° شرقی / ۵۵°شمالی ۱۵۰°شرقی / 55; 150
گونهدریا
کشورهای حوضهژاپن، روسیه
مساحتِ رو۱٬۵۸۳٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۶۱۱٬۲۰۰ مایل مربع)
میانگین ژرفا۸۵۹ متر (۲٬۸۱۸ فوت)
بیشترین ژرفا۳٬۳۷۲ متر (۱۱٬۰۶۳ فوت)

دریای اُخُتسک (به روسی: Охо́тское мо́ре، تلفظ: آخُتسکایه مُریه) بخشی است از اقیانوس آرام غربی. شبه جزیره کامچاتکا در سمت شرق این دریا، جزایر کوریل در جنوب و جزیره ساخالین در غرب آن قرار دارد. کاوشگران روسی ایوان موسکویتین و واسیلی پویارکوف نخستین اروپاییانی بودند که دریای اختسک را در ربع دوم سده هفده میلادی کشف کردند. نام این دریا از واژهٔ اِوِنی[۱] «окат» - «رود» گرفته شده‌است. نام نخستین آبادی روسی در خاور دور روسیه - اختسک - از نام این دریا گرفته شده‌است.

دریای اختسک [الف] یکی از دریاهای حاشیه‌ای در شمال غربی اقیانوس آرام است.[۲] این دریا میان شبه‌جزیرۀ کامچاتکای روسیه در شرق، جزایر کوریل در جنوب شرقی، جزیرۀ هوکایدوی ژاپن در جنوب، جزیرۀ ساخالین در امتداد غرب، و نواری از سواحل شرقی سیبری در امتداد غرب و شمال جای گرفته است. گوشۀ شمال شرقی آن را خلیج شلیخف تشکیل می‌دهد. نام این دریا از بندر اختسک گرفته شده که خود برگرفته از نام رود اوخوتا است.[۳]

جغرافیا

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
نقشۀ کامل دریای اختسک
فصل‌های زمستان و تابستان در دریای اختسک

دریای اختسک مساحتی برابر با ۱٬۵۸۳٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۶۱۱٬۰۰۰ مایل مربع) را می‌پوشاند، میانگین ژرفای آن ۸۵۹ متر (۲٬۸۱۸ فوت) و بیشترین ژرفای آن ۳٬۳۷۲ متر (۱۱٬۰۶۳ فوت) است.[۴][۵] این دریا از دو سوی ساخالین به دریای ژاپن راه دارد: از غرب از طریق خلیج ساخالین و تنگه تاتار، و از جنوب از راه تنگه سویا.

در زمستان، کشتیرانی در دریای اختسک به دلیل وجود یخ‌پاره با دشواری روبرو می‌شود.[۶] این توده‌های یخ به سبب ورود حجم فراوانی از آب شیرین از رود آمور پدید می‌آیند که میزان شوری لایه‌های سطحی را کاهش داده و دمای انجماد آب در سطح دریا را بالاتر می‌برد. گستردگی و ضخامت توده‌های یخ به عوامل گوناگونی وابسته است: موقعیت جغرافیایی، زمان سال، جریان‌های آبی و دمای آب دریا.[۷]

هوای سرد ورودی از سیبری سبب تشکیل یخ‌های دریایی در بخش شمال غربی دریای اختسک می‌شود.[۸] همگام با یخ‌زدن آب، نمک به لایه‌های ژرف‌تر رانده می‌شود. این آب سنگین و چگال با جریان یافتن به سوی خاور به اقیانوس آرام می‌ریزد و با خود اکسیژن و مواد مغذی می‌برد که مایۀ شکوفایی حیات دریایی می‌شود. دمای آب دریای اختسک در برخی نقاط از دوران پیشاصنعتی تا کنون تا ۳ درجه سلسیوس (۵٫۴ درجه فارنهایت) گرم‌تر شده که سه برابر سریع‌تر از میانگین جهانی است. گرمایش آب مانع تشکیل یخ‌های دریایی شده و زیستگاه جمعیت‌های ماهی را نیز به سوی شمال رانده است؛ چنان‌که صید ماهی آزاد در سواحل شمالی ژاپن در ۱۵ سال گذشته ۷۰ درصد کاهش یافته، در حالی که میزان صید آزادماهی سگی در آب‌های روسیه چهار برابر شده است.[۹]

به استثنای هوکایدو که از جزایر مجمع‌الجزایر ژاپن است، تمامی کرانه‌های این دریا زیر ادارۀ فدراسیون روسیه قرار دارد. بخش جنوبی ساخالین و جزایر کوریل تا سال ۱۹۴۵ در اختیار ژاپن بود. امروزه ژاپن مدعی مالکیت جزایر کوریل جنوبی است و از آن‌ها با عنوان سرزمین‌های شمالی یاد می‌کند.[۱۰]

محدوده

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

سازمان آب‌نگاری بین‌المللی مرزهای دریای اختسک را به شرح زیر تعیین کرده است:[۱۱]

::در جنوب غربی. مرزهای شمال شرقی و شمالی در دریای ژاپن [در تنگه سویا (سویا کایکیو). خطی که دماغه سویا (سونی میساکی) را به نیشی نوتورو میساکی (۴۵°۵۵' شمالی) وصل می‌کند. از دماغه توئیک (۵۱°۴۵' شمالی) تا دماغه سوشچوا].

::در جنوب شرقی. خطی که از نوسیاپو ساکی (دماغه نوشاپ، ۴۳°۲۳' شمالی) در جزیرۀ هوکایدو (یزو) از میان جزایر کوریل یا جزایر چیشیما تا دماغه لوپاتکا (جنوبی‌ترین نقطۀ شبه‌جزیرۀ کامچاتکا) امتداد می‌یابد؛ به گونه‌ای که همۀ آب‌های باریک میان هوکوشو و کامچاتکا در محدودۀ دریای اختسک قرار گیرند.

آب‌وهوا

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

دریای اختسک دارای اقلیم جنب‌شمالگانی دریایی بوده و سردترین دریا در شرق آسیا به شمار می‌رود، چندان که وضعیت زمستانی در بخش‌های شمالی و غربی آن به شرایط شمالگان نزدیک می‌شود.[۱۲] این پهنۀ آبی، جنوبی‌ترین دریای نیم‌کره شمالی است که در فصل سرما دچار یخ‌زدگی فصلی می‌شود.[۱۳] آب‌وهوای منطقه عمدتاً زیر تأثیر موقعیت نسبی و شدت دو سامانۀ فشاری بزرگ جوی است: پرفشار سیبری بر فراز قارۀ آسیا و کم‌فشار آلیوتی بر روی شمال اقیانوس آرام؛ چیدمان این دو سامانه جهت بادهای غالب زمستانی و به دنبال آن گستردگی یخ دریا را مهار می‌کند.[۱۴][۱۵] هنگامی که کم‌فشار آلیوتی در جنوب غربی موقعیت میانگین خود در نزدیکی شبه‌جزیرۀ کامچاتکا قرار می‌گیرد، بادهای خاوری و گرمایش همگانی چیره می‌شوند؛ اما با جابه‌جایی آن به سوی شمال، توده‌های سرد شمالی غالب شده و پوشش یخ دریا گسترده‌تر می‌گردد.[۱۴]

سردترین ماه‌های سال ژانویه و فوریه، و گرم‌ترین آن‌ها ژوئیه و اوت هستند. در بخش شمال شرقی دریا میانگین دمای هوا در فوریه نزدیک به −۲۰ درجه سلسیوس (−۴ درجه فارنهایت) است و در سواحل شمالی و غربی از این نیز کمتر می‌شود، در حالی که بخش‌های جنوبی و جنوب شرقی در پرتو تأثیرات اقیانوسی ملایم‌تر می‌مانند؛ میانگین دمای هوا در ماه اوت در شمال شرقی نزدیک به ۱۲ درجه سلسیوس (۵۴ درجه فارنهایت) است.[۱۶] از ماه اکتبر تا آوریل بخش شمالی دریا به طور گسترده با یخ پوشیده شده و بارندگی اندکی دریافت می‌کند.[۱۲]

دما و شوری آب

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

دریای اختسک ساختار دمایی فصلی و عمودی آشکاری دارد. در زمستان، دمای آب‌های سطحی در بخش بزرگی از دریا تا نزدیکی نقطۀ انجماد، یعنی نزدیک به −۱٫۸ تا ۲ درجه سلسیوس (۲۸٫۸ تا ۳۵٫۶ درجه فارنهایت) افت می‌کند و زمینه‌ساز یخ‌زدگی گسترده می‌شود.[۱۷] در فصل گرما، لایۀ سطحی تا ژرفای حدود ۳۰ تا ۵۰ متر (۹۸ تا ۱۶۴ فوت) گرم می‌شود و دمای سطح دریا در بیشتر بخش‌های دریا به نزدیک ۸ تا ۱۲ درجه سلسیوس (۴۶ تا ۵۴ درجه فارنهایت) می‌رسد (که در برخی گزارش‌ها تا ۱۱ تا ۱۳ درجه سلسیوس (۵۲ تا ۵۵ درجه فارنهایت) نیز ثبت شده است) و در نزدیکی هوکایدو و جنوب ساخالین تا ۱۸ تا ۱۹ درجه سلسیوس (۶۴ تا ۶۶ درجه فارنهایت) بالا می‌رود؛ جایی که تابش خورشید، آمیختگی عمودی آب و ورود جریان‌های گرم‌تر از اقیانوس آرام و دریای ژاپن به یکدیگر می‌پیوندند.[۱۶][۱۵]

یکی از ویژگی‌های بارز این دریا، لایۀ سرمای میانی یا دیکوترمال آن است: نواری بازمانده از آب‌های بسیار سرد که هستۀ آن در حدود دمای −۲ درجه سلسیوس (۲۸ درجه فارنهایت) باقی می‌ماند و می‌تواند در تمام طول فصل گرما در زیر لایۀ گرم‌شدۀ سطحی پایدار بماند و شیب دمایی تندی را میان لایه‌های سطحی و زیرسطحی پدید آورد.[۱۵] میانگین دمای آب‌های ژرف‌تر میان −۱٫۸ تا −۱ درجه سلسیوس (۲۸٫۸ تا ۳۰٫۲ درجه فارنهایت) است. شوری آب‌های سطحی با رقیق شدن در اثر رواناب رود آمور و دیگر رودها نسبتاً پایین و در حدود ۳۲٫۵ در هزار یا کمتر است، در حالی که در آب‌های ژرف‌تر به حدود ۳۴ در هزار می‌رسد.[۱۶] لایۀ میانی دریا در دهه‌های اخیر گرم‌تر شده که با کاهش اکسیژن محلول همراه بوده و نشان از تضعیف روند تشکیل لایۀ سرمای میانی دارد.[۱۵]

یخ دریا

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

یخ دریا معمولاً در اثر هوای سرد سیبری بر فراز فلات قاره‌ای شمال غربی شکل می‌گیرد؛ جایی که کاهش شوری آب‌های سطحی به سبب ریزش آب رودخانه‌ها، نقطۀ انجماد را بالاتر برده و فرایند یخ‌زدن را شتاب می‌بخشد.[۱۳] در یک زمستان عادی، نزدیک به ۵۰ تا ۷۰ درصد از پهنۀ دریا پوشیده از یخ می‌شود و یخ‌ها از حدود ماه دسامبر تا اوایل تابستان باقی می‌مانند.[۱۸] هم‌زمان با شکل‌گیری یخ، نمک با فرایند دفع آب‌نمک به لایه‌های زیرین پس زده می‌شود و آب فلات قاره‌ای چگال و سرشار از اکسیژن را می‌سازد که به ژرفا فرو می‌رود و به سوی اقیانوس آرام روانه می‌شود. این فرایند سبب تهویۀ آب‌های میانی آرام شمالی شده و اکسیژن و مواد مغذی را به گستره‌های وسیع‌تر اقیانوس می‌رساند.[۱۴] مشاهدات درازمدت نشان‌دهندۀ کاهش چشمگیر گسترهٔ یخ‌های زمستانی از اواخر دهۀ ۱۹۸۰ است که با ضعیف شدن گرادیان فشار منطقه‌ای پیوند دارد، و مدل‌سازی‌ها نشان می‌دهند پهنۀ وسیع‌تر آب‌های باز ناشی از این پدیده، موجب افزایش توان امواج بر فراز دریا در فصل زمستان شده است.[۱۹]

جریان‌ها و گردش آب

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

گردش عمومی آب در دریای اختسک به شکل چرخندی (پادساعت‌گرد) است که ناشی از گردش جوی چرخندی غالب و پیچش تنش باد بر فراز منطقه است.[۱۶][۱۴] در چارچوب این الگوی کلی، اقیانوس‌شناسان نزدیک به دوازده جریان مرزی را شناسایی کرده‌اند که سه جریان میان آن‌ها نقشی اساسی دارند: جریان کامچاتکای غربی، جریان ساخالین شرقی، و جریان سویا.[۱۴]

جریان گرم کامچاتکای غربی بر بخش شمال شرقی دریا تسلط دارد و ادامۀ جریان کامچاتکای شرقی (بخشی از چرخند جنب‌شمالگان غربی) است که عمدتاً از تنگه‌های شمالی جزایر کوریل وارد می‌شود.[۱۴] جریان ساخالین شرقی، جریان مرزی غربی این چرخند را می‌سازد و آب‌های سطحی کم‌شوری را که با جریان ورودی از رود آمور و آهن همراه آن تغذیه شده‌اند، در امتداد فلات قاره‌ای شرق ساخالین به سوی جنوب می‌برد؛ این جریان دارای یک شاخۀ ساحلی است که تا هوکایدو می‌رسد و یک شاخۀ بالادست شیب قاره‌ای، و شدت آن در اواخر پاییز و زمستان به اوج می‌رسد.[۱۴][۱۸] جریان گرم و شور سویا نیز از دریای ژاپن و از راه تنگه سویا وارد شده و در امتداد کرانه‌های شمالی هوکایدو حرکت می‌کند؛ این جریان شاخه‌ای از جریان کوروشیو است و بیشترین توان خود را در تابستان دارد که نقش تعیین‌کننده‌ای در وضعیت دمایی بخش جنوبی دریا ایفا می‌کند.[۱۴][۲۰]

در حالی که بخش‌های مرکزی و شمالی دریا گردشی چرخندی دارند، حوضه کوریل در جنوب با گردش پادچرخندی شناخته می‌شود که گردابه‌های میان‌مقیاس فراوانی در آن شکل می‌گیرد؛ جایی که آب سرد و شیرین جریان ساخالین شرقی با آب گرم و شور جریان سویا درمی‌آمیزد و آب میانی دریای اختسک را پدید می‌آورد.[۲۰] شبیه‌سازی‌های عددی نشان می‌دهند که جریان‌ها در زمستان شدت یافته و در تابستان تضعیف می‌شوند و این دریا چهار دورۀ گردشی فصلی را پشت سر می‌گذارد.[۲۱] دامنۀ کشند (جزر و مد) در پیرامون این حوضه تفاوت چشمگیری دارد و از بیشینۀ ۱۲٫۹ متر (۴۲ فوت) در خلیج شلیخف تا کمتر از ۰٫۸ متر (۲٫۶ فوت) در جنوب شرقی ساخالین متغیر است.[۱۶]

جزیره‌ها

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

برخی از جزایر دریای اختسک بسیار بزرگ هستند، از جمله دومین جزیرۀ بزرگ ژاپن یعنی هوکایدو و همچنین بزرگ‌ترین جزیرۀ روسیه یعنی ساخالین. کمابیش همۀ جزایر این دریا یا در آب‌های ساحلی جای دارند (مانند جزایر شانتار) یا به زنجیرۀ جزایر کوریل تعلق دارند. این جزایر یا تحت حاکمیت بی‌مناقشۀ ژاپن و روسیه قرار دارند یا مورد مناقشۀ دو کشور هستند. جزیره ایونی تنها جزیره‌ای است که در آب‌های باز دور از ساحل قرار دارد و بخشی از سرزمین خاباروفسک در روسیه به شمار می‌رود.

بیشتر جزایر این دریا خالی از سکنه‌اند و همین امر آن‌ها را به زیستگاه‌هایی کم‌نظیر برای زادآوری فک‌ها، شیرهای دریایی، پرندگان دریایی و دیگر جانوران جزیره‌ای تبدیل کرده است. کلنی‌های پرشماری از ماهی‌گیرک کوچک تاجدار از دریای اختسک به عنوان محل لانه‌سازی و جوجه‌آوری بهره می‌برند.

پیش از دوران مدرن

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

فرهنگ اختسک و پس از آن قوم آینو، که مردمانی ماهیگیر در کرانه‌ها و شکارچی-گردآورنده بودند، در سرزمین‌های پیرامون دریای اختسک و همچنین در شمال ژاپن می‌زیستند.[۲۲]

کاوش‌ها و سکونت اروپاییان

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

کاوشگران روسی، واسیلی پویارکوف (۱۶۳۹) و ایوان موسکویتین (۱۶۴۵) نخستین اروپاییانی بودند که به دریای اختسک وارد شدند،[۲۳] و احتمالاً در دهۀ ۱۶۴۰ از جزیرۀ ساخالین نیز بازدید کردند.[۲۴] مارتن خریتس فریس، ناخدای هلندی، با کشتی برسکنس در سال ۱۶۴۳ از سمت جنوب شرقی وارد دریای اختسک شد و بخش‌هایی از سواحل ساخالین و جزایر کوریل را نقشه‌برداری کرد، اما متوجه نشد که ساخالین یا هوکایدو جزیره‌اند. در این دوره، این دریا گاه با نام دریای کامچاتکا شناخته می‌شد.[۲۵]

نخستین و مهم‌ترین سکونتگاه روسی در کرانۀ این دریا بندر اختسک بود که در دهۀ ۱۸۴۰ برتری تجاری خود را به آیان واگذار کرد. کمپانی روسی–آمریکایی در نیمۀ نخست سدۀ نوزدهم تقریباً تمام دریانوردی تجاری در این دریا را در انحصار خود داشت.

دومین سفر اکتشافی کامچاتکا به رهبری ویتوس برینگ که از سال ۱۷۳۳ آغاز شد، نقشه‌برداری روشمندی از تمام سواحل این دریا انجام داد. ژان-فرانسوا دی گالوپ، کونت دو لاپیروس و ویلیام رابرت بروتن نخستین دریانوردان اروپایی غیرروسی شناخته‌شده پس از فریس بودند که از این آب‌ها گذشتند. آدام یوهان فون کروسنسترن در سال ۱۸۰۵ کرانه‌های شرقی ساخالین را کاوش کرد. مامیا رینزو و گنادی نولسکوی اثبات کردند که ساخالین جزیره‌ای است که با تنگه‌ای باریک از سرزمین اصلی جدا می‌شود. نخستین گزارش مشروح از آب‌شناسی دریای اختسک را استپان ماکاروف در سال ۱۸۹۴ تدوین و منتشر کرد.

حفره بادام‌زمینی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

«حفرهٔ بادام‌زمینی» (که به دلیل شکل ظاهری‌اش چنین نامیده شده) منطقه‌ای از آب‌های آزاد بین‌المللی در مرکز دریای اختسک است که نزدیک به ۵۵ کیلومتر (۳۰ مایل) پهنا و ۴۸۰ کیلومتر (۳۰۰ مایل) درازا دارد و گرداگرد آن را منطقه انحصاری اقتصادی روسیه فرا گرفته است. از آنجا که حفره بادام‌زمینی در محدودهٔ منطقه انحصاری اقتصادی روسیه قرار نداشت، هر کشوری می‌توانست در آن ماهیگیری کند و از سال ۱۹۹۱ برخی کشورها به صید گسترده در آن روی آوردند؛ چنان‌که در سال ۱۹۹۲ شاید نزدیک به یک میلیون تن زغال‌ماهی در آن صید شد. فدراسیون روسیه این موضوع را خطری برای ذخایر ماهی خود می‌دانست، زیرا ماهی‌ها میان این منطقه و منطقه انحصاری اقتصادی روسیه در رفت‌وآمد بودند.

فدراسیون روسیه با ارائۀ دادخواستی به سازمان ملل متحد، خواستار آن شد که حفره بادام‌زمینی بخشی از فلات قاره روسیه اعلام شود. در نوامبر ۲۰۱۳، یکی از کمیته‌های فرعی سازمان ملل استدلال روسیه را پذیرفت و در مارس ۲۰۱۴ کمیسیون حدود فلات قاره سازمان ملل متحد به سود فدراسیون روسیه رأی داد.

صید نهنگ

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

شکار نهنگ‌های قطبی برای نخستین بار در سال ۱۸۴۷ آغاز شد و از ۱۸۵۲ تا اواخر دهۀ ۱۸۶۰ بخش عمدهٔ صید را تشکیل می‌داد.[۲۶] بین سال‌های ۱۸۵۰ تا ۱۸۵۳ بیشتر ناوگان شکار نهنگ برای صید نهنگ قطبی به منطقۀ تنگه برینگ رفتند، اما رقابت شدید، شرایط نامساعد یخ و کاهش صید، این ناوگان را دوباره به دریای اختسک بازگرداند. از سال ۱۸۵۴ تا ۱۸۵۶، هر ساله به طور میانگین بیش از ۱۶۰ فروند شناور در این دریا به شکار مشغول بودند. با کاهش دوبارهٔ صید میان سال‌های ۱۸۵۸ و ۱۸۶۰، ناوگان شکارچیان بار دیگر به سوی منطقۀ تنگه برینگ بازگشت.[۲۷]

بر اساس گزارش‌ها، برنامۀ روسیه برای پستانداران دریایی نظامی برخی از جانوران مورد نیاز خود را از دریای اختسک تأمین می‌کند.[۲۸]

دوران معاصر

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

بخش جنوبی ساخالین از ۱۹۰۷ تا ۱۹۴۹ با نام استان کارافوتو زیر ادارۀ ژاپن قرار داشت. جزایر کوریل نیز از سال‌های ۱۸۵۵ و ۱۸۷۵ تا پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵ متعلق به ژاپن بودند، اما پس از آن به تصرف اتحاد جماهیر شوروی درآمدند.

در دوران جنگ سرد، دریای اختسک صحنۀ چند عملیات پیروزمندانه از سوی نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا (از جمله عملیات آیوی بلز) برای شنود کابل‌های ارتباطی زیردریایی نیروی دریایی شوروی بود. این عملیات‌ها در کتاب سال ۱۹۹۸ با عنوان بلوف کور: داستان ناگفته جاسوسی زیردریایی‌های آمریکایی ثبت شده است. این دریا و نواحی پیرامون آن همچنین در سال ۱۹۸۳ صحنۀ سرنگونی پرواز شماره ۰۰۷ هواپیمایی کره به دست نیروی پدافند هوایی شوروی بود. ناوگان اقیانوس آرام روسیه از این دریا به عنوان دژ دریایی برای زیردریایی‌های حامل موشک بالستیک خود استفاده می‌کرد،[۲۹] راهبردی که روسیه همچنان به آن ادامه می‌دهد.

با وجود نزدیکی به ژاپن، دریای اختسک ریشه‌شناسی بومی در زبان ژاپنی ندارد و نام آن در این زبان، یعنی Ohōtsuku-kai (オホーツク海)، آوانگاری نام روسی آن است. این موضوع در نام زیرجلگه اختسک در هوکایدو نیز بازتاب یافته که رو به دریای اختسک دارد و با نام منطقه اختسک (オホーツク地方 Ohōtsuku-chihō؟) نیز شناخته می‌شود.

حیات دریایی و شیلات

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

دریای اختسک یکی از پربارترین دریاهای جهان از نظر زیستی است و از منابع شیلاتی غنی از جمله زغال‌ماهی آلاسکا، شاه‌ماهی، کفشک‌ماهی، ماهی آزاد، ماهی مرکب و خرچنگ پشتیبانی می‌کند.[۳۰] شرایط سخت صید خرچنگ در دریای اختسک موضوع نامدارترین رمان نویسندۀ ژاپنی کوبایاشی تاکیجی با نام کشتی کنسرو خرچنگ (۱۹۲۹) است.

باروری زیستی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

باروری استثنایی این دریا ناشی از ترکیبی از آب‌ریزش رودخانه‌های بزرگ، آمیختگی شدید آب‌ها به سبب وجود تنگه‌ها و وزش باد، و فراچاهش آب‌های ژرف و سرشار از مواد مغذی است.[۳۱] رود آمور مواد مغذی، به‌ویژه آهن را تأمین می‌کند که در این دریای جنب‌شمالگانیِ کم‌آهن برای رشد فیتوپلانکتون‌ها حیاتی است؛ این آهن توسط جریان ساخالین شرقی به سمت جنوب برده می‌شود و همچنین از طریق همرفتِ ناشی از دفع آب‌نمک هنگام تشکیل یخ، در آب‌های لایهٔ میانی بازتوزیع می‌گردد و در نهایت بخش غربی جنب‌شمالگان آرام شمالی را نیز بارور می‌سازد.[۱۴] هر بهار پس از ذوب و عقب‌نشینی یخ‌های دریا، شکوفایی بزرگ فیتوپلانکتونی رخ می‌دهد که بالاترین غلظت کلروفیل آن در نزدیکی مصب رود آمور و سواحل شمال شرقی ساخالین دیده می‌شود؛ این شکوفایی معمولاً تا ماه ژوئیه با لایه‌بندی آب سطحی و تهی‌شدن مواد مغذی فروکش می‌کند و به دنبال آن با سرد شدن هوا و آمیختگی آب به دست باد در ماه اکتبر، شکوفایی دومین پدید می‌آید.[۱۴][۳۲] زیست‌تودهٔ ماهیان و ماهی‌های مرکب در پهنۀ فراپلاژیک این دریا نزدیک به ۱۷٫۲ میلیون تن (بیشتر شامل زغال‌ماهی آلاسکا، شاه‌ماهی آرام، خردماهی و گورماهی) و ۱۵٫۰ میلیون تن دیگر در پهنۀ میان‌پلاژیک برآورد شده است.[۳۰]

ماهیان

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

حدود ۳۰۰ گونۀ ماهی در این دریا زندگی می‌کنند که نزدیک به ۴۰ گونۀ آن‌ها بهرۀبرداری تجاری دارند.[۱۲] مهم‌ترین آن‌ها بی‌گمان زغال‌ماهی آلاسکا (Gadus chalcogrammus) است که زیستگاه اصلی تخم‌ریزی آن در فلات قاره‌ای غرب کامچاتکا قرار دارد.[۳۳] دیگر ماهیان دارای اهمیت تجاری شامل شاه‌ماهی آرام (Clupea pallasii)، روغن‌ماهی خاکستری (Gadus macrocephalus)، روغن‌ماهی زعفرانی، خردماهی، بوی‌ماهیان، کفشک‌ماهی‌سانان و لوزی‌ماهی، درازماهیان سبز (از جمله درازماهی سبز عربی) و صخره‌ماهی هستند.[۱۲][۳۱] همۀ گونه‌های سردهٔ کج‌بینی‌ها در این دریا دیده می‌شوند، از جمله گورماهی، آزادماهی سگی، آزادماهی سرخ، آزادماهی نقره‌ای، آزادماهی جویبار و آزادماهی ماسو، که در این میان گورماهی از همه فراوان‌تر است؛ صید ماهی آزاد عمدتاً در نزدیکی ساحل صورت می‌گیرد و میزان صید در خاور دور روسیه به طور میانگین نزدیک به ۲۰۰ هزار تن در سال بوده است.[۱۲][۳۴]

خرچنگ‌ها، ماهی‌های مرکب و دیگر بی‌مهرگان

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

بستر دریا و فلات قاره میزبان سخت‌پوستان بزرگ و ارزشمند تجاری است که برجسته‌ترین آن‌ها شاه‌خرچنگ قرمز (Paralithodes camtschaticus) به‌شمار می‌رود؛ جمعیت شاه‌خرچنگ قرمز در دریای اختسک پرشمارترین جمعیت در سراسر جهان است و در فلات قاره‌ای غرب کامچاتکا تمرکز دارد، جایی که خرچنگ‌ها زمستان را در ژرفای بیش از ۱۰۰ متری می‌گذرانند و در ماه‌های مه و ژوئن در آب‌های کم‌عمق تخم‌ریزی می‌کنند.[۳۵] شاه‌خرچنگ آبی، شاه‌خرچنگ طلایی و خرچنگ برفی (ملکه) (Chionoecetes opilio) نیز صید می‌شوند که ذخایر گونۀ اخیر در شمال دریای اختسک در وضعیت مطلوبی ارزیابی می‌شود.[۳۶] سرپایان نیز اهمیت تجاری بالایی دارند؛ به‌ویژه ماهی مرکب که گونۀ Berryteuthis magister گونۀ غالب آن است، در کنار هشت‌پا؛ و جانوران دیگر شامل میگو، صدف اسکالوپ، توتیای دریایی و خیار دریایی هستند.[۳۴][۱۲]

پستانداران دریایی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

دریای اختسک زیستگاه نزدیک به ۲۲ گونۀ پستاندار دریایی است.[۳۰] فک‌های وابسته به یخ حضور پررنگی دارند، از جمله فک حلقه‌دار، فک نواری، فک خالدار و فک ریشدار، همراه با شیر دریایی اشتلر، فک خزپوش شمالی و سمور دریایی؛ فک‌هایی که روی یخ زادآوری می‌کنند در اواخر سدۀ بیستم به میزان گسترده‌ای صید تجاری می‌شدند.[۱۲][۳۷] آب‌بازسانی که در این دریا ثبت شده‌اند شامل نهنگ خاکستری (که جمعیت در معرض خطر غربی آن از فلات قاره‌ای شمال شرقی ساخالین به عنوان زیستگاه اصلی تغذیه بهره می‌برد) و همچنین نهنگ قطبی، نهنگ صاف آرام شمالی، نهنگ سفید، نهنگ بزرگ‌باله کوچک، نهنگ تیغ‌باله، نهنگ گوژپشت، نهنگ عنبر و گرازماهی پهلوسفید هستند.[۳۰][۳۸] نهنگ قاتل (Orcinus orca) در دو بوم‌ریخت دیده می‌شود: بوم‌ریخت «مقیم» ماهی‌خوار و بوم‌ریخت «بیگز» (مهاجر) پستاندارخوار که این گروه دوم از شیرهای دریایی اشتلر و فک‌های خزپوش شمالی تغذیه می‌کند.[۳۹] در گذشته، شکار بی‌رویهٔ سمور دریایی، فک خزپوش شمالی و نهنگ‌های قطبی و شکارگاه بارها جمعیت این جانوران را تا پیش از وضع محدودیت‌های صید به شدت کاهش داد.[۳۰]

میزان صید

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

زغال‌ماهی مهم‌ترین منبع شیلاتی روسیه است که نزدیک به ۴۰ درصد از کل صید کشور را تشکیل می‌دهد و دریای اختسک خاستگاه اصلی آن به شمار می‌رود.[۴۰] صید زغال‌ماهی که در سال ۲۰۱۳ گواهی استاندارد شورای نظارت دریایی را دریافت کرد و بیشتر با تورهای ترال میان‌آبی انجام می‌شود، سالانه نزدیک به ۸۴۰ هزار تن بازدهی داشته است.[۴۱] ماهیگیران روسی سهمیهٔ خود را در دو فصل صید می‌کنند؛ فصل نخست که از ۱ ژانویه تا اوایل آوریل ادامه دارد حدود ۸۰ درصد صید سالانه را در بر می‌گیرد، و فصل دوم از میانۀ اکتبر آغاز می‌شود.[۴۰] سقف مجاز صید در دریای اختسک برای سال ۲۰۲۴ برابر با ۹۵۱٬۵۰۰ تن تعیین شد و روسیه اعلام کرد در سال ۲۰۲۳ در مجموع هر دو فصل نزدیک به ۸۵۸ هزار تن صید کرده است؛ در فصل نخست سال ۲۰۲۴ نیز شناورها نزدیک به ۸۳۰ هزار تن صید در دریای اختسک به ساحل رساندند که به رسیدن مجموع صید زغال‌ماهی خاور دور روسیه به بیش از یک میلیون تن کمک کرد.[۴۰][۴۲] صید شاه‌خرچنگ قرمز در غرب کامچاتکا که در سال ۲۰۱۳ دوباره مجاز شد، سالانه بین ۵٬۰۰۰ تا ۱۵٬۰۰۰ تن بازده داشته که در سال‌های ۲۰۱۸–۲۰۱۹ نزدیک به ۱۵٬۳۰۰ تن بوده و در سال ۲۰۲۴ به حدود ۱۴٬۰۰۰ تن رسیده است.[۳۵]

اکتشاف نفت و گاز

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

در فلات قاره‌ای دریای اختسک که در امتداد ساحل کشیده شده، بیست و نه پهنه با احتمال انباشت نفت و گاز شناسایی شده است. کل ذخایر نزدیک به ۳٫۵ میلیارد تن سوخت معادل برآورد می‌شود که شامل ۱٫۲ میلیارد تن نفت و ۱٫۵ تریلیون متر مکعب گاز است.[۴۳]

در ۱۸ دسامبر ۲۰۱۱، دکل حفاری نفت روسی کولسکایا[۴۴][۴۵] در حین یدک‌کشی از شبه‌جزیرۀ کامچاتکا در طوفانی در دریای اختسک، در فاصلۀ حدود ۱۲۴ کیلومتر (۷۷ مایل) از جزیرۀ ساخالین واژگون شد و غرق گردید. بر پایهٔ گزارش‌ها، از کار افتادن پمپ‌ها سبب آب‌گرفتگی و غرق شدن آن شد. این سکو ۶۷ سرنشین داشت که ۱۴ تن از آنان توسط یخ‌شکن ماگادان و یدک‌کش نفتوگاز-۵۵ نجات یافتند. این سکو در اجارۀ شرکتی بود که برای غول انرژی روسیه یعنی گازپروم کار می‌کرد.[۴۶][۴۷][۴۸]

بندرهای مهم

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

تاریخچه

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
بیشتر بخش‌های دریای اختسک، که در این نقشه با نام‌های Ocho Tzkisches Meer یا Tungusisches Meer («دریای تونگوز») نام‌گذاری شده، تا سال ۱۷۹۲ به‌جز ساخالین به‌خوبی نقشه‌برداری شده بود.


جستارهای وابسته

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

منابع

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

Wikipedia contributors, "Sea of Okhotsk," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sea_of_Okhotsk&oldid=194385901

پانویس

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
  1. ↑ Even language
  2. ↑ Kon-Kee Liu; Larry Atkinson (June 2009). Carbon and Nutrient Fluxes in Continental Margins: A Global Synthesis. Springer. pp. 331–333. ISBN 978-3-540-92734-1. Retrieved 29 November 2010.
  3. ↑ Everett-Heath, John (2020). "Okhotsk, Sea of (Okhotskoye More)". Concise Oxford Dictionary of World Place Names (6th ed.). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-190563-6.
  4. ↑ "Sea of Okhotsk ecology | EBSCO Research Starters". www.ebsco.com (in English). Retrieved 2025-07-14.
  5. ↑ "Sea of Okhotsk". WorldAtlas (in American English). 2021-03-18. Retrieved 2025-07-14.
  6. ↑ "Sea of Okhotsk - Economic aspects". Encyclopedia Britannica (in English). Retrieved 2019-11-14.
  7. ↑ Watanabe, Tatsuro; Ikeda, Motoyoshi; Wakatsuchi, Masaaki (2004). "Thermohaline effects of the seasonal sea ice cover in the Sea of Okhotsk". Journal of Geophysical Research: Oceans (in English). 109 (C9) 2003JC001905. Bibcode:2004JGRC..109.9S02W. doi:10.1029/2003JC001905. ISSN 2156-2202.
  8. ↑ Nishioka, Jun; Mitsudera, Humio; Yasuda, Ichiro; Liu, Hongbin; Nakatsuka, Takeshi; Volkov, Yuri N. (2014-08-01). "Biogeochemical and physical processes in the Sea of Okhotsk and the linkage to the Pacific Ocean". Progress in Oceanography. Biogeochemical and physical processes in the Sea of Okhotsk and the linkages to the Pacific Ocean. 126: 1–7. Bibcode:2014PrOce.126....1N. doi:10.1016/j.pocean.2014.04.027. ISSN 0079-6611.
  9. ↑ "How climate change is triggering a chain reaction that threatens the heart of the Pacific". Washington Post (in English). Retrieved 2019-11-14.. Print 15nov19, pp A1, A12, A13.
  10. ↑ Bruce A. Elleman, Michael R. Nichols and Matthew J. Ouimet, A Historical Reevaluation of America's Role in the Kuril Islands Dispute, Pacific Affairs, Vol. 71, No. 4 (Winter, 1998–1999), pp. 489–504
  11. ↑ "Limits of Oceans and Seas" (PDF). Nature. 172 (4376) (3rd ed.). سازمان آب‌نگاری بین‌المللی: 32–33. 1953. Bibcode:1953Natur.172R.484.. doi:10.1038/172484b0. S2CID 36029611. Retrieved 15 June 2020.
  12. 1 2 3 4 5 6 7 "Sea of Okhotsk ecology". EBSCO Research Starters. Retrieved 23 June 2026.
  13. 1 2 "Ice Swirls in the Sea of Okhotsk". NASA Earth Observatory. 2023. Retrieved 23 June 2026.
  14. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Kim, Suam (2012). "A review of the Sea of Okhotsk ecosystem response to the climate with special emphasis on fish populations". ICES Journal of Marine Science. 69 (7): 1123. doi:10.1093/icesjms/fss107.
  15. 1 2 3 4 Radchenko, V. I.; et al. (2010). "Status and Trends of the Sea of Okhotsk Region, 2003–2008". Marine Ecosystems of the North Pacific Ocean 2003–2008 (PDF). PICES Special Publication 4. North Pacific Marine Science Organization (PICES).
  16. 1 2 3 4 5 "Sea of Okhotsk". Encyclopædia Britannica. Retrieved 23 June 2026.
  17. ↑ "Sea of Okhotsk and Sakhalin Island, Eastern Russia". NASA Earth Observatory. 12 February 2003. Retrieved 23 June 2026.
  18. 1 2 Prants, Sergey V.; Andreev, Andrey G.; Uleysky, Michael Yu.; Budyansky, Maxim V. (2016). "Mesoscale circulation along the Sakhalin Island eastern coast". Ocean Dynamics. 67 (3–4): 345–356. arXiv:1610.08187. doi:10.1007/s10236-017-1031-x.
  19. ↑ Iwasaki, Shinsuke (2023). "Increase in the wave power caused by decreasing sea ice over the Sea of Okhotsk in winter". Scientific Reports. 13 (1) 2539. Bibcode:2023NatSR..13.2539I. doi:10.1038/s41598-023-29692-9. PMC 9925778. PMID 36781948.
  20. 1 2 Mensah, Vigan; Ohshima, Kay I.; Nakanowatari, Takuya; Riser, Stephen (2019). "Seasonal changes of water mass, circulation and dynamic response in the Kuril Basin of the Sea of Okhotsk". Deep-Sea Research Part I. 144: 115. Bibcode:2019DSRI..144..115M. doi:10.1016/j.dsr.2019.01.012.
  21. ↑ Fayman, P. A.; Prants, S. V.; Budyansky, M. V.; Uleysky, M. Yu. (2020). "New Circulation Features in the Okhotsk Sea from a Numerical Model". Izvestiya, Atmospheric and Oceanic Physics. 56 (6): 618–631. Bibcode:2020IzAOP..56..618F. doi:10.1134/S0001433820060043.
  22. ↑ "ウェブマガジン カムイミンタラ ～北海道の風土・文化誌 ：オホーツク文化人とモヨロ貝塚 網走 流氷とともにやってきた古代民族の謎とロマンに魅せられた父子三代と研究者たち" ["Web Magazine Kamuy Mintara ~Hokkaido's Climate and Culture Magazine: Okhotsk Culture and Moyoro Shell Mounds Abashiri Three generations of fathers and sons and researchers fascinated by the mystery and romance of ancient peoples who came along with the drift ice".]. kamuimintara.net. Retrieved 2019-07-10.
  23. ↑ پاول اوشاکوف [ru], Sea of Okhotsk, In: Морской сборник, Issue 1, 1940, pp.69-92
  24. ↑ Stephan, John J. (1971), Sakhalin: a history, Clarendon Press, p. 11
  25. ↑ "Plate LXXXVII. Fig. 2. World.", Encyclopaedia Britannica, vol. II (1st ed.), Edinburgh: Colin Macfarquhar, 1771.
  26. ↑ Vaughan, R. (1984). "Historical survey of the European whaling industry". In Arctic Whaling: Proceedings of the International Symposium, pp. 121-145. University of Groningen.
  27. ↑ Bockstoce, John (1986). Whales, Ice, & Men: The History of Whaling in the Western Arctic. University of Washington Press. ISBN 0-295-97447-8.
  28. ↑ Jabr, Ferris (2024-01-04). "The Whale Who Went AWOL". New York Times.
  29. ↑ Acharya, Amitav (March 1988). "The United States Versus the USSR in the Pacific: Trends in the Military Balance". Contemporary Southeast Asia. 9 (4). Institute of Southeast Asian Studies: 293. ISSN 1793-284X. JSTOR 25797972.
  30. 1 2 3 4 5 Shuntov, V. P.; Ivanov, O. A.; Dulepova, E. P. (2019). "Biological resources in the Sea of Okhotsk Large Marine Ecosystem: their status and commercial use". Deep-Sea Research Part II. 163: 33. Bibcode:2019DSRII.163...33S. doi:10.1016/j.dsr2.2019.01.006.
  31. 1 2 "Sea of Okhotsk – Fishing, Shipping, Oil". Encyclopædia Britannica. Retrieved 23 June 2026.
  32. ↑ Miyazaki, Yuzo; Wang, Yunhan; Tachibana, Eri; Suzuki, Koji; Yamashita, Youhei; Nishioka, Jun (2025). "Formation of marine atmospheric organic aerosols associated with the spring phytoplankton bloom after sea ice retreat in the Sea of Okhotsk". Atmospheric Chemistry and Physics. 25 (24): 18325. Bibcode:2025ACP....2518325M. doi:10.5194/acp-25-18325-2025.
  33. ↑ "Alaska pollock – North and East Sea of Okhotsk". FishSource. Sustainable Fisheries Partnership. Retrieved 23 June 2026.
  34. 1 2 Johnson, Terry. Fisheries of the Russian Far East (PDF). Alaska Sea Grant, Marine Advisory Bulletin MAB-55. University of Alaska Fairbanks.
  35. 1 2 Dvoretsky, A. G.; Dvoretsky, V. G. (2025). "Symbionts of red king crab from the Sea of Okhotsk: a review of Russian studies". Biology. 14 (2): 148. doi:10.3390/biology14020148. PMC 11851991. PMID 40001916.
  36. ↑ "Queen crab – North Okhotsk". FishSource. Sustainable Fisheries Partnership. Retrieved 23 June 2026.
  37. ↑ Trukhanova, I. S.; Grachev, A. I.; Somov, A. G.; Burkanov, V. N.; Laidre, K. L.; Boveng, P. L. (2017). "The commercial harvest of ice-associated seals in the Sea of Okhotsk, 1972–1994". PLOS ONE. 12 (8) e0182725. Bibcode:2017PLoSO..1282725T. doi:10.1371/journal.pone.0182725. PMC 5552157. PMID 28796843.
  38. ↑ Furumaki, Shiho; Li, Heping; Suzuki, Momoka; Mitani, Yoko (2026). "Spatial and temporal distribution patterns of marine mammals in the southern Sea of Okhotsk around Hokkaido, Japan". Regional Studies in Marine Science. 95 104853. Bibcode:2026RSMS...9504853F. doi:10.1016/j.rsma.2026.104853.
  39. ↑ Shulezhko, T. S.; Permyakov, P. A.; Ryazanov, S. D.; et al. (2018). "Bigg's killer whales (Orcinus orca) in the Kuril Islands" (PDF). Aquatic Mammals. 44 (3): 267. Bibcode:2018AqMam..44..267S. doi:10.1578/AM.44.3.2018.267.
  40. 1 2 3 "Russia aims to catch 5%–6% more Alaska pollock in first part of Okhotsk fishing season". Interfax. 12 January 2024.
  41. ↑ "Russia Sea of Okhotsk pollock". Marine Stewardship Council. Retrieved 23 June 2026.
  42. ↑ "Russia ends successful pollock season, harvests more than 1 million metric tons". SeafoodSource. 2024.
  43. ↑ "Magadan Region". کامرسانت, Russia's Daily Online. Archived from the original on October 25, 2007. Retrieved January 22, 2007.
  44. ↑ Technical details of the rig بایگانی‌شده در ۲۰۱۱-۰۲-۰۲ توسط archive [خطا: نشانی ناشناختهٔ بایگانی] www.amngr.ru
  45. ↑ "Rig Data: Kolskaya". Rigzone. Archived from the original on 2012-01-03. Retrieved 2011-12-19.
  46. ↑ "Russian oil rig sinks, leaving many missing". سی‌ان‌ان. December 18, 2011. Retrieved December 18, 2011.
  47. ↑ "Kolskaya Sinks Offshore Russia". Rigzone. Retrieved August 13, 2012.
  48. ↑ "Blog Archive » Rig Kolskaya Lost". Shipwreck Log. December 18, 2011. Retrieved August 13, 2012.
  1. ↑ روسی: Охотское море، آوانگاری Okhotskoye more؛ IPA: [ɐˈxotskəjə ˈmorʲe]؛ در طول تاریخ به نام‌های Ламутское море، «Lamutskoye more» یا Камчатское море، «Kamchatskoye more» و ژاپنی: オホーツク海، ت. «Ohōtsuku-kai» نیز شناخته شده است.
خطای یادکرد: خطای یادکرد: برچسب <ref> برای گروهی به نام «persian-alpha» وجود دارد، اما برچسب <references group="persian-alpha"/> متناظر پیدا نشد. ().
برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=دریای_اختسک&oldid=44276842»