دامنه (فریدن)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
دامنه
Damanehcity.jpg
کشور  ایران
استان اصفهان
شهرستان فریدن
بخش مرکزی
نام(های) دیگر دُمِنِهٔ-پرتیکان
سال شهرشدن ۱۳۷۷
مردم
جمعیت ۴٬۵۱۳
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۲۳۰۰ متر از سطح دریا[نیازمند منبع]
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۱۸
میانگین بارش سالانه ۲۵۰ میلی‌متر[نیازمند منبع]
روزهای یخبندان سالانه ۱۰۰ روز[نیازمند منبع]
اطلاعات شهری
شهردار حسین خلیلی[۱]
ره‌آورد سیب زمینی، پیاز[نیازمند منبع]
پیش‌شماره تلفنی ۰۳۱
وبگاه پورتال شهرداری دامنه
شناسهٔ ملی خودرو  ایران43. ب
تابلوی خوش‌آمد به شهر

دامنه یکی از شهرهای استان اصفهان در مرکز ایران واقع در در شهرستان فریدن است. دامنه شهری در میان کوه‌های دالان کوه است و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۴۵۱۳ نفر (۱٬۱۵۶ خانوار) است. ا

دامنه در ۱۲۰ کیلومتری غرب اصفهان در ۵۰ درجه و ۲۵ دقیقه طول شرق و۳۲ درجه و ۵۸ دقیقه عرض شمالی واقع شده است. این شهر در بخش مرکزی شهرستان فریدن قرار دارد. به نوعی دامنه را می‌توان یکی از قدیمی‌ترین شهرهای غرب استان اصفهان نامید.[نیازمند منبع]

تاریخچهٔ شهر دامنه[ویرایش]

شهر دامنه در طول تاریخ چندین بار جابجا شده است، در ابتدا محل تأسیس این شهر در دشت قهیز بوده و در ادامه در کنار امام زادگان عبدالله و ابراهیم که تا محل فعلی شهر دامنه حدود دو کیلومتر فاصله دارد مستقر شده است.

دامنه فعلی از اواخر دوره صفویه و اوایل دوره قاجار شکل گرفته و در دوره‌های مختلف مورد هجوم قرار گرفته است به صورتی که محمود افغان نیز به این سرزمین حمله و خساراتی را به آن وارد کرده است، همچنین در جنگی که بین «علیمردان خان» به پشتیبانی از «ابوتراب میرزا» نوهٔ دختری شاه سلطان حسین صفوی و از طرفی دیگر «ابوالفتح خان بختیاری» که ازجانب «شاهرخ شاه نادری» حاکم اصفهان، درگرفت؛ علیمردان خان مغلوب شد و دوباره تهیه سپاه دید و از کریم خان زند کمک طلبید و کریم خان زند که در یکی از بلوک ملایر سکنی داشت با نیروهای خود در چمن قهیز به علیمردان خان پیوست و از طرف دیگر ابوالفتح خان، سلیمان خان افشار و حسن قلی خان افشار و فتح علی خان افشار و سی چهل نفر دیگر از خوانین بختیاری با عساکر زیاد وارد اصفهان شده و از آنجا به دفع علی مردان خان به جانب قهیز شتافتند تلاقی فریقین رخ داد و شکست فاحشی از علیمردان خان یافته و به طرف شهر فراری شدند. این جنگ در روز بیستم جمادی‌الاولی سال ۱۳۶۰ هجری قمری رخ داد.[نیازمند منبع]

مناطق دیدنی شهر دامنه[ویرایش]

  • آستانه امامزادگان عبداله و ابراهیم از فرزندان امام موسی بن جعفر (ع) که قطب مذهبی، گردشگری شهرستان فریدن می‌باشد.
  • حمام قدیمی شهر دامنه با قدمتی بیش از ۱۰۰ سال از آثار باستانی به ثبت رسیده می‌باشد و اولین و تنها موزه شهرستان فریدن است.
  • تل‌های باقی‌مانده از دوران قدیم و زاغه‌های دوطبقه باقی‌مانده از وضعیت دامداری در قدیم.
  • آبشار «سیاه دره» و چشمه‌های حوضه شاه.
  • پارک جنگلی پرتیکان.
  • پیست اسکی در ۱۲ کیلومتری شرق دامنه.
  • دالانکوه مرتفع‌ترین کوه که در سمت جنوب شهر دامنه واقع شده که ارتفاع آن حدود ۴۰۰۰ متر می‌باشد.
  • حلقه چاه‌های کشاورزی در فصل بهار و تابستان در منطقه قهیز که با هوای مطبوع و زمین‌های کشاورزی سر سبز.

دالانکوه[ویرایش]

ضلع جنوبی شهردامنه را دومین قلهٔ بزرگ بخش غربی استان یعنی دالانکوه دربرگرفته است. دالانکوه، کودالان یا دارابشاه یک قله در شرق شهرستان فریدن و در مجاورت شهر دامنه است که به علت استفاده‌های فراوان مشهور است. ارتفاع دالانکوه از سطح دریا در حدود ۳۹۱۵ متر است.[۲] دالانکوه از اهمیت فراوانی برخوردار است. مجموعه این کوه‌ها یک زیست‌بوم است. در بهار و تابستان دامنه‌ها و دشت‌های این کوه محل مناسبی برای چرای دام هاست. در اواسط بهار برف‌های باقی‌مانده از فصل زمستان شروع به آب شدن می‌کنند و چشمه‌های کوجک و بزرگ بسیار زیادی را پدیدمی‌آورند که پذیرای گردشگران و مهمانان زیادی هستند. این چشمه‌ها که بزرگترین آن سیاه دره نام دارد علاوه بر جنبهٔ گردشگری و استفاده دام و طیور در مصارف کشاورزی نیز بکار برده می‌شوند.

وجه تسمیه[ویرایش]

  1. قرار گرفتن این شهر در دامنه شیب دار کوه
  2. ختم شدن نی زار دشت قهیز (در زمانهای گذشته) در ابتدای شهر که در اصطلاح به آن «دُمِّ نی» یا آخر نیزار که با مرور زمان به دنبنه و به گویش محلی به (دُمِنه) تبدیل شده است.[نیازمند منبع]

شخصیت های برجسته[ویرایش]

محمدعلی فرزند ملاحسن فرزند ملارمضانعلی کهیزی (قهیزی) متخلص به اورنگ متوفی به سال ۱۳۰۰ هجری شمسی، شاعر و نویسنده ی دو کتاب به نام های مناقب الائمه و نوحه الاحباب.

محمدهادی رفیعی متخلص به هدایت از شاعران این شهر می‌باشد که دربقعه مبارکه امامزاده عبدالله شهر دامنه مدفون می‌باشد.

آب‌ها[ویرایش]

در حال حاضر نیز آب آشامیدنی شهر از طریق دو حلقه چاه تأمین می‌گردد.[نیازمند منبع]

زندگی جانوری[ویرایش]

از حیوانات وحشی در این منطقه خرگوش، روباه، شغال، گرگ، پلنگ، گراز، بز کوهی و از خزندگان لاک پشت، مارمولک، انواع مار دیده می‌شود. مار «کورال» که در این منطقه به مار جعفری مشهور است و نیز ماری زهر دار و دارای لکه‌های قرمز روی پوست خود دارد.[نیازمند منبع] از پرندگان می‌توان به باز، باشه، عقاب، تیهو، کبک، لک لک، کلاغ، زاغ، چلچله، چکاوک، سار و گونه نایاب بلدرچین نام برد.[نیازمند منبع]

دامنه، شهر دو طبقه ایران[ویرایش]

شهر دامنه که به قولی شهر متحرک کشور نیز نام گرفته است از دوران شکل‌گیری با توجه به جنگ‌ها و لشکر کشی‌های مختلف سه بار جابجا شده و قدمت مکان فعلی این شهر به ۵۰۰ سال پیش برمی‌گردد.[نیازمند منبع]

اما پیدا شدن شهری زیر زمینی در دامنه فعلی به گونه‌ای که با توجه به وسعت تخمین زده این شهر می‌توان دامنه را از این پس شهر دو طبقه ایران نامید.[نیازمند منبع]

بازیهای محلی[ویرایش]

بازیهای محلی مردم در قدیم که تا سه دههٔ اخیر نیز رونق داشت؛ شامل: لِک لِکی، اَلیچ بازی، دُرونه بازی، کمربند بازی، زو بازی، کفش پازنی، کُپولی، خَرُم گازگاز، از مَن داری، قائم بازی، پرتاب سنگ، وزنه‌برداری، کوزه برداری، مرده برداری، کوزول، سنگ زنی. این بازی‌ها مخصوص پسران و مردان بوده اما در خصوص بازی‌های دختران غیر از بازی‌هایی مانند خاله بازی و عروسک بازی و تاب بازی، «توتو عباسی» در بین دختران طرفدار فراوان داشت که به شرح آن می‌پردازیم: این بازی نه به وسیلهٔ خاص و نه جای وسیع نیاز داشت. حتی می‌شد در داخل خانه روی گل قالی آن را انجام داده و به این شکل که یک دایره به قطر یک متر یک نفره ایستاده ودر حالی که دست‌ها را به صورت افقی می‌گرفت و با گفتن و تکرار عبارت «توتو عباسی، خدا منو نندازی» شروع به چرخش به دور خود می‌نمود و سپس چندی می‌ایستاد و چرخش را به جهت عکس انجام می‌داد و تا زمانی که پای او از دایره بیرون نمی‌رفت یا بر اثر دَوَران سر، به زمین نمی‌نشست بازی را ادامه می‌داد. در پایان برندهٔ بازی کسی بود که بیشترین چرخش و گردش را انجام داده بود. بازی‌های «دوز بازی» و «ریج جیله بازی» مخصوص کلیة اعضای خانواده بود که همه حتی در کنار یا روی کرسی با هم در آن شرکت می‌کردند و ریگ جیله به این شکل شروع می‌شود: ابتدا هر یک از اعضا سنگ‌های خود را در کف دست قرار می‌داد و پرتاب کردن به بالا با پشت دست آنها را می‌گرفت. هر کس بیشترین سنگ را با پشت دست خود می‌گرفت آغاز کننده بازی بود و به این عمل «یک من، دو من» می‌گفتند. بعد تمام سنگ‌ها را کف دست آغاز کننده قرار می‌دادند و او همان کار اول را انجام داده و با سنگ‌هایی که در پشت دست او می‌ماند می‌توانست آن‌ها را دوباره به بالا پرتاب نموده و بگیرد و همزمان بقیه سنگ‌ها را از زمین برمی‌چیند. در این عمل ظرافت خاصی بود که مثل دانه برچیدن مرغ از زمین انجام می‌شد. برنده یا برنده گان بازی بازندگان را با نیشگون تنبیه می کردن

نمایی از داخل خانه زیر زمینی در شهر دامنه در عمق ۱۵ متری زیر زمین - حفره سمت چپ حوض آب می‌باشد که در داخل دیوار حفاری شده و با ملات ساروج عایق بندی شده است

دست کندهایی شبیه به دوران صفوی[ویرایش]

شهر دامنه در طول تاریخ چندین بار جابجا شده است، در ابتدا محل تأسیس این شهر در دشت قهیز بوده و در ادامه در کنار امام زادگان عبدالله و ابراهیم که تا محل فعلی شهر دامنه حدود دو کیلومتر فاصله دارد مستقر شده است.

دامنه فعلی از اواخر دوره صفویه و اوایل دوره قاجار شکل گرفته و در دوره‌های مختلف مورد هجوم قرار گرفته است به صورتی که محمود افغان نیز به این سرزمین حمله و خساراتی را به آن وارد کرده است. حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ خانه زیر زمینی در این شهر و در زیر خانه‌های فعلی وجود دارد که تا کنون ۲۵ مورد از این خانه‌های زیر زمینی کشف شده و یک نمونه بعد از آماده‌سازی جهت بازدید عمومی باز گشایی شده است و در نوروز ۱۳۹۴ بیش از ۵۰۰۰ بازدید کننده داشته است. تعدادی ازاین خانه‌های زیر زمینی از زیر زمین به هم راه داشته و تعدادی نیز به صورت دو طبقه حفر شده‌اند.

این خانه‌های زیر زمینی شامل یک دالان ورودی، هشتی، محل نگهداری گوسفند، محل نگهداری گاو، دالان ورود به حیاط مرکزی، حیاط مرکزی و تعدادی اتاق می‌باشد. در حیاط مرکزی چاه آب، حوض آب و سکوی نماز وجود دارد.

دالان ورودی به خانه زیرزمینی در شهر زیرزمینی دامنه - طول دالان ورودی ۳۰ متر با شیب که ۱۷ متر اول آن سنگ چین شده و بدون ملات است

صنایع دستی و هنرهای مردم شهر[ویرایش]

از جمله صنایع دستی که از زمان‌های گذشته تا به امروز در این شهر رایج بوده قالی بافی است. قالی‌های دست بافت زنان این شهر در نقش‌های متنوع «صولتی، ماهی، کربلایی بیگم، حوضی، هشت خوانی، شاه عباسی، ترنجی، سفره آردی، بوته سر کج، بادامی، خشتی، سینه ریز، درویشی، جنگلی، لیلی و مجنون، تخت جمشید» و نقش‌های دیگر می‌باشد که در کمال دقت و ظرافت بافته می‌شوند و از شهرت بسزایی برخوردار می‌باشند.

از دیگر صنایع دستی که در گذشته رایج بوده پارچه بافی و گلیم بافی است و از صنایع دستی که در حال حاضر رایج می‌باشد می‌توان به معرق، مشبک، هویه کاری، انواع بافتنی، گل سازی و… اشاره نمود.

کشاورزی[ویرایش]

شهر دامنه باتوجه به دشت حاصلخیز و کم‌نظیر قهیز و همچنین سفره آب‌های زیرزمینی زیاد به یکی از قطب‌های کشاورزی استان اصفهان تبدیل شده است. محصولات دامنه که در حجم و کیفیت بالا تولید شده به تمام مناطق کشور صادر می‌شوند. پیشهٔ اکثر مردم دامنه از سالیان دور کشاورزی بوده وقدمت کشاورزی در این شهر هم پایهٔ قدمتِ خودِ شهر است.

محصولات تولیدی[ویرایش]

از گذشته تا کنون محصولات متعددی در دشت دامنه کاشت می‌شده و در طول زمان با توجه به نیاز مردم این محصولات تغییر می‌کردند. عمده محصولات تولیدی یک دهه اخیر دامنه عبارتند از:

سیب زمینی[ویرایش]

مهم‌ترین محصول تولیدی دامنه سیب زمینی است.[۳]

پیاز[ویرایش]

پس از سیب زمینی، پیاز تولیدی دامنه در حجم بسیار بالا (بین ۵۰ تا ۱۰۰ هزار تن[نیازمند منبع] در سال) کاشته می‌شود.[۴] بخش بسیار بزرگی از حمل و نقل کالایی غرب استان اصفهان در فصل تابستان مربوط به صدور پیاز دامنه است که به بسیار از مناطق کشور از جمله میدان‌های میوه و تره بار مراکز استان‌ها به ویژه تهران منتقل می‌شود.[نیازمند منبع]

چغندرقند[ویرایش]

چغندرقند هم یکی دیگر از محصولاتی است در دشت قهیز دامنه کشت می‌شود. با توجه به باردهی زیاد چغندر و سهولت کاشت این محصول نیز چند سال است که در بین کشاورزان دامنه به محبوبیت رسیده و در مقیاس نسبتاً بالا کشت می‌شود. کاشت چغندر با همکاری کارخانه‌های تولید قند و شکر استان اصفهان انجام شده و این همکاری منجر به صنعتی تر شدن کشاورزی در دامنه شده است. هر سال ده‌ها هزار تن چغندرقند در دامنه برداشت می‌شود که از این نظر دامنه را به یکی از رکورد داران استان اصفهان تبدیل کرده است. البته با توجه به شرایط آب و هوایی فریدن کاشت چغندرقند به اندازهٔ پیاز و سیب زمینی در دامنه رونق ندارد.[۵]

ذرت (یه چندتایی)[ویرایش]

ذرت و دانه‌های روغنی از دیگر محصولاتی است که در چند سال اخیر بسیار مورد استقبال کشاورزن دامنه و فریدن قرار گرفته و در دشت قهیز کشت می‌شود. شرایط آب و هوایی دامنه بسیار برای کشت ذرت مناسب است به همین دلیل از نظر وسعت کشت تقریباً ذرت را می‌توان چهارمین محصول دامنه نامید.

گندم[ویرایش]

گندم به نوعی قدیمی‌ترین محصولی است که در دامنه کشت می‌شده اما در حال حاضر خیلی مورد استقبال کشاورزان دامنه قرار نمی‌گیرد. سیر نزولی سطح کشت گندم و جو در دامنه از ده سال پیش آغاز شد به طوری که امروزه کاشت این محصول تنها به صورت دیم در دامنه رونق دارد.[۶]

منابع[ویرایش]