جنگ دارفور
| جنگ دارفور | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| بخشی از جنگ داخلی سودان و دومین جنگ داخلی سودان (تا ۲۰۰۵) | ||||||||
 رزمندگان جنبش عدالت و برابری | ||||||||
| ||||||||
| طرفهای درگیر | ||||||||
|
|
  یونامید (UNAMID) (۲۰۰۷–۲۰۲۰) | ||||||
| فرماندهان و رهبران | ||||||||
|
| |||||||
| واحدهای درگیر | ||||||||
| بدون یگانهای مشخص | |||||||
| قوا | ||||||||
|
 ۱۰۹٬۳۰۰ نامعلوم ۱۷٬۵۰۰جنجوید: کمتر از ۲۵٬۰۰۰ |
۱۵٬۸۴۵ سرباز و ۳٬۴۰۳ افسر پلیس | ||||||
| تلفات و خسارات | ||||||||
| نامعلوم | نامعلوم | ۲۹۵ کشته | ||||||
| ||||||||
|
| ||||||||
جنگ دارفور که گاه به نام جنگ لندکروزر نیز خوانده میشود، یک درگیری مسلحانه بزرگ در منطقه دارفور در غرب سودان بود که از فوریه ۲۰۰۳ (بهمن ۱۳۸۱) آغاز شد. در این جنگ، دو گروه شورشی، یعنی جنبش/ارتش آزادیبخش سودان (SLM/A) و جنبش عدالت و برابری (JEM)، علیه دولت سودان دست به اسلحه بردند و این دولت را به سرکوب جمعیت غیرعرب دارفور متهم ساختند. دولت سودان در پاسخ، دست به پاکسازی قومی گستردهای علیه ساکنان غیرعرب این منطقه زد که به کشته شدن صدها هزار غیرنظامی انجامید و موجب شد رئیسجمهور وقت سودان، عمر البشیر، از سوی دیوان کیفری بینالمللی به جنایات جنگی، جنایت علیه بشریت و نسلکشی متهم شود.
یک سوی این درگیری را ارتش و پلیس سودان و شبهنظامیان جنجوید تشکیل میدادند؛ جنجویدها عمدتاً از میان بومیان عربشده آفریقایی و شمار اندکی از بادیهنشینهای شمالی رقیبات گردآوری میشدند. سوی دیگر درگیری گروههای شورشی، بهویژه SLM/A و JEM، بودند که در درجه نخست از قومهای غیرعرب مسلمان فور، زغاوه و ماسالیت سربازگیری میکردند. اتحادیه آفریقا و سازمان ملل متحد نیز بهصورت مشترک نیروی حافظ صلح یونامید را در این منطقه مستقر ساختند. وزیر امور خارجه آمریکا، کالین پاول، وضعیت دارفور را نسلکشی یا اقدامات نسلکشانه توصیف کرد.
دولت سودان و جنبش عدالت و برابری در فوریه ۲۰۱۰ (بهمن ۱۳۸۸) توافقنامه آتشبس امضا کردند، اما مذاکرات با اتهام نقض آن از سوی ارتش سودان با بحران روبهرو شد. سرانجام، در ۳۱ اوت ۲۰۲۰ (۱۰ شهریور ۱۳۹۹)، توافق صلح جامعی میان مقامات سودانی و چند گروه شورشی برای پایان دادن به خصومتهای مسلحانه امضا شد.
خاستگاههای درگیری
[ویرایش]دارفور در زبان عربی به معنای «خانه فور» است و از دیرباز بخشی از دولتهای سازمانیافته در دره بالایی نیل نبوده، بلکه در سده چهاردهم میلادی بهصورت یک سلطانت مستقل شکل گرفت. در پی مهاجرت قبیله بنیهلال در سده یازدهم میلادی، مردم دره نیل بهشدت عربیزبان شدند، در حالی که سرزمینهای دورافتاده به فرهنگهای بومی سودانی نزدیکتر ماندند. دارفور نخستین بار در ۱۸۷۵ م. به سودان مصری الحاق شد و سپس در ۱۸۸۳ م. توسط فرمانداری به نام رودولف اسلاتین به دولت مهدیه واگذار گردید. پس از پیروزی انگلیسی-مصری در جنگ مهدیه، علی دینار بهعنوان سلطان تحتالحمایه بریتانیا بازگشت، اما در پی حمایت از امپراتوری عثمانی در آستانه جنگ جهانی اول، با یک لشکرکشی نظامی در ۱۹۱۶ از قدرت برکنار شد. از آن پس، دارفور بخشی از سودان مصر و بریتانیا و سپس جمهوری سودان (۱۹۵۶–۱۹۶۹) باقی ماند.[۱]
برای خاستگاههای درگیری که در ۲۰۰۳ آغاز شد توضیحهای گوناگونی وجود دارد. یکی از این توضیحها به اختلافات ارضی میان دامداران نیمهکوچرو و کشاورزان یکجانشین مربوط میشود.[۲] دسترسی به آب نیز بهعنوان یکی از عوامل اصلی درگیری شناخته شدهاست.[۳] بحران دارفور همچنین با جنگ داخلی اول و دومین جنگ داخلی سودان میان دولت با سلطه عرب و جنوبیهای مسیحی و جاندارانگار پیوند دارد. از منظری دیگر، این درگیری را میتوان رویارویی میان دولت ملی اسلامگرا در خارطوم و دو گروه شورشی مستقر در دارفور، یعنی ارتش آزادیبخش سودان (SLA) و جنبش عدالت و برابری، دانست.[۲]
ادعاهای آپارتاید
[ویرایش]در اوایل ۱۹۹۱، غیرعربهای قبیله زغاوه در سودان اعلام کردند که قربانی یک کمپین فزاینده آپارتایدِ عربی هستند که عربها و غیرعربها را از هم جدا میکند.[۴] عربهای سودانی که کنترل دولت را در دست داشتند، بهطور گستردهای متهم به اعمال آپارتاید علیه شهروندان غیرعرب سودان بودند.[۵] اقتصاددان جورج آیتی از دانشگاه امریکن دولت عرب سودان را به اعمال نژادپرستی علیه شهروندان سیاهپوست متهم کرد و آن را «آپارتاید عربی» خواند.[۶]
ریشههای قومی
[ویرایش]منطقه دارفور از اقوام گوناگونی تشکیل شدهاست که میتوان آنها را در سه گروه دستهبندی کرد: گروههای آفریقایی سیاهپوست مانند فور که نزدیک به یکسوم جمعیت دارفور را تشکیل میدهند، ماسالیت در غرب و زغاوه در شمال، و قبایل عرب که از سده سیزدهم میلادی به سودان کنونی سرازیر شدهاند.[۷] همه این اقوام مسلمان سنی هستند. مفاهیم «آفریقایی سیاهپوست» و «عرب» در این زمینه بهجای تمایزهای نژادی، هویتهایی اجتماعی و فرهنگی هستند.[۷]
ریشههای اقتصادی و زیستمحیطی
[ویرایش]دبیرکل سازمان ملل متحد، بان کیمون، در ۲۰۰۷ پیامدهای تغییر آبوهوا را یکی از علل بحران دارفور برشمرد. از دهه ۱۹۸۰ بهاینسو، کاهش زمینهای کشاورزی و چراگاهها در پی گسترش بیابانزایی و فرسایش خاک، گروههای مختلف قومی را به مهاجرت از مناطق خشک شمالی به جنوب پربارشتر دارفور واداشت. این رقابت بر سر آب و زمین، زمینه تشدید درگیریها را فراهم ساخت.[۳] جمعیت منطقه از ۱٫۳ میلیون نفر در ۱۹۷۳ به ۳٫۵ میلیون نفر در ۱۹۸۳ رسید که این رشد جمعیتی فشار بر منابع را دوچندان کرد.
بُعد سیاسی و نظامیشدن
[ویرایش]در دوران نخستوزیری صادق المهدی (۱۹۸۶–۱۹۸۹)، دولت سودان تصمیم گرفت قبایل عرب کوچرو (باقاره) را مسلح کند، بهظاهر برای دفاع در برابر حملات ارتش آزادیبخش مردم سودان (SPLA) از جنوب. این شبهنظامیان عرب سلاحهای خود را علیه جمعیت سیاهپوست آفریقایی دارفور بهکار گرفتند و درگیری ابعاد نژادی آشکاری پیدا کرد. در ۱۹۹۴، دارفور به سه استان شمال، جنوب و غرب تقسیم شد که این تقسیمبندی منجر به تضعیف بیشتر جمعیت بومی شد. با آغاز مذاکرات صلح برای پایان دادن به جنگ داخلی در سودان جنوبی، دارفوریهای غیرعرب احساس حاشیهنشینی بیشتری کردند؛ JEM که از سال ۲۰۰۱ تأسیس شده بود، در فوریه ۲۰۰۳ نخستین حمله را انجام داد.
بُعد بینالمللی
[ویرایش]درگیری دارفور ابعاد منطقهای پیدا کرد و به کشورهای همسایه، بهویژه چاد، کشیده شد. رئیسجمهور چاد، ادریس دبی، که خود در ۱۹۹۰ با پشتیبانی سودان به قدرت رسیده بود، در ابتدا از دولت سودان حمایت کرد. اما بهتدریج، با تبدیل شدن به حامی گروههای شورشی دارفور، رابطه دو کشور به جنگ نیابتی تبدیل شد که در اواخر ژانویه ۲۰۰۸ به رویارویی مستقیم انجامید.[۷]
سیر درگیری
[ویرایش]۲۰۰۳: آغاز جنگ
[ویرایش]در زمستان ۲۰۰۲–۲۰۰۳، مخالفت با رئیسجمهور عمر البشیر در دارفور اوج گرفت. در ژانویه ۲۰۰۳، حملاتی ضد دولتی از سوی SLA انجام شد. در ۲۶ فوریه ۲۰۰۳ (۷ اسفند ۱۳۸۱)، شورشیان شهر گولو در شمال دارفور را تصرف کرده و خواستار توزیع عادلانهتر منابع شدند. دولت خارطوم در پاسخ، به شبهنظامیان عرب (جنجوید) اجازه داد در سراسر دارفور عمل کنند. بمباران هوایی روستاها توسط نیروی هوایی سودان آغاز شد.[۱]
در ۲۵ آوریل ۲۰۰۳ (۵ اردیبهشت ۱۳۸۲)، شورشیان به فرودگاه الفاشر حمله کردند و ۷۰ سرباز ارتش را کشتند. در سپتامبر ۲۰۰۳، سازمان ملل از ۲۵۰٬۰۰۰ آواره سخن گفت. توافقنامه آتشبس چهلوپنجروزهای در اَبشه امضا شد، اما کمی بعد نقض گردید. در دسامبر ۲۰۰۳، سودان وضعیت اضطراری اعلام کرد.[۱]
۲۰۰۴–۲۰۰۵: وخامت بحران
[ویرایش]در اوایل ۲۰۰۴، شمار کشتهشدگان به حدود ۳٬۰۰۰ نفر و آوارگان به ۶۵۰٬۰۰۰ نفر رسیده بود. کالین پاول، وزیر امور خارجه آمریکا، در سپتامبر ۲۰۰۴ وضعیت دارفور را بهصورت رسمی «نسلکشی» توصیف کرد.[۸] دیوان کیفری بینالمللی تحقیقات دربارهٔ وضعیت دارفور را آغاز کرد.[۹]
۲۰۰۶–۲۰۱۰: تداوم درگیری
[ویرایش]در ۲۰۰۶، جبهه انقلابی ملی (که پیش از ۲۰۱۱ به این نام شناخته میشد و بعداً جبهه انقلابی سودان نام گرفت) شکل گرفت. در ژوئیه ۲۰۰۷، شورای امنیت سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامه، استقرار نیروی مشترک یونامید (UNAMID) را تأیید کرد. در مارس ۲۰۰۹، دیوان کیفری بینالمللی حکم دستگیری عمر البشیر را به اتهام جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت صادر کرد.[۹]
در فوریه ۲۰۱۰ (بهمن ۱۳۸۸)، دولت سودان و جنبش عدالت و برابری (JEM) توافقنامه آتشبس امضا کردند.[۱۰] اما این توافق دیری نپایید و JEM مذاکرات را تحریم کرد.[۱۱]
۲۰۱۱–۲۰۲۰: مرحله پایانی
[ویرایش]در ۲۰۱۱، جنبش آزادی و عدالت (LJM) توافقنامه صلح دوحه دارفور را امضا کرد.[۱۲] در آوریل ۲۰۱۹، عمر البشیر در پی انقلاب سودان از قدرت برکنار شد.[۱۳] اعلامیه قانون اساسی اوت ۲۰۱۹ که در جریان انقلاب سودان به امضا رسید، دولت انتقالی را موظف کرد ظرف شش ماه نخست دوره ۳۹ماهه گذار به دموکراسی، فرایند صلح در دارفور و دیگر مناطق درگیر را به پیش ببرد. سرانجام، در ۳۱ اوت ۲۰۲۰ (۱۰ شهریور ۱۳۹۹)، توافق صلح جامعی میان مقامات سودانی و چند گروه شورشی امضا شد و جنگ رسماً پایان یافت.[۱۴]
طرفهای درگیری
[ویرایش]نیروهای دولتی و جنجوید
[ویرایش]نیروهای مسلح سودان به همراه نیروهای دفاع مردمی (PDF) و نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) ستون اصلی نیروهای دولتی را تشکیل میدادند. جنجوید یک گروه شبهنظامی سودانی بود که اعضای آن عمدتاً از بومیان عربیشده آفریقایی و شماری از بادیهنشینان شمالی رقیبات گرد میآمدند. اگرچه دولت سودان بهطور رسمی هرگونه حمایت از جنجوید را رد میکرد، شواهد نشان میداد که دولت به آنها کمک مالی و تسلیحاتی رسانده و در حملات مشترک هماهنگی داشتهاست.[۱۵]
گروههای شورشی
[ویرایش]دو گروه اصلی شورشی در این جنگ حضور داشتند: ارتش/جنبش آزادیبخش سودان (SLA/SLM) و جنبش عدالت و برابری (JEM). JEM با ۳۵٬۰۰۰ رزمنده بزرگترین گروه شورشی در دارفور بود.[۱۶] این گروهها عمدتاً از قومهای غیرعرب مسلمان فور، زغاوه و ماسالیت سربازگیری میکردند.[۱]
مأموریت صلحبانی
[ویرایش]یونامید (UNAMID)، مأموریت مشترک اتحادیه آفریقا و سازمان ملل متحد، از ژوئیه ۲۰۰۷ در دارفور مستقر شد. در اوج فعالیت خود، این نیرو از ۱۵٬۸۴۵ سرباز و ۳٬۴۰۳ افسر پلیس تشکیل میشد. ۲۹۵ نفر از کارکنان این مأموریت در طول فعالیت کشته شدند.[۱۷] دولت سودان موانع بروکراتیک متعددی پیش روی مأموریت قرار داد که کارایی آن را بهشدت کاهش داد.
پیامدهای انسانی
[ویرایش]تلفات و آوارگی
[ویرایش]برآوردها از شمار کشتهشدگان بهطور گستردهای متفاوت است. سازمان ملل متحد شمار کشتهشدگان را حدود ۳۰۰٬۰۰۰ نفر برآورد کردهاست، در حالی که دولت سودان این رقم را تنها ۱۰٬۰۰۰ نفر اعلام میکند.[۱۸] برخی برآوردها تا سال ۲۰۱۹ از مرگ ۴۰۰٬۰۰۰ نفر و آوارگی ۲ تا ۳ میلیون نفر از مجموع ۷٫۲ میلیون نفر جمعیت منطقه سخن میگویند. شمار آوارگان داخلی تا دسامبر ۲۰۱۵ به ۲٫۶۶ میلیون نفر رسید. آوارگی میلیونها نفر و مهاجرت اجباری آنها به اردوگاههای پناهندگی یا فرار به آن سوی مرز، یک بحران انسانی بزرگ پدیدآورد.[۱۹]
نقض حقوق بشر
[ویرایش]نیروهای جنجوید و ارتش سودان مرتکب نقضهای گسترده حقوق بشر شدند که از جمله آنها میتوان به نابودی روستاها، کشتار غیرنظامیان و تجاوز جنسی اشاره کرد. سازمان عفو بینالملل همچنین نیروهای سودانی را بهکارگیری سلاحهای شیمیایی در سال ۲۰۱۶ متهم کرد. دولتهای ایالات متحده آمریکا و کانادا از واژه «نسلکشی» برای توصیف این رویدادها بهره گرفتند.[۸]
پیگرد قضایی بینالمللی
[ویرایش]دیوان کیفری بینالمللی در مارس ۲۰۰۷ حکم احضار دو متهم را صادر کرد: احمد هارون، وزیر دولتی وقت سودان، و علی کشیب، یکی از فرماندهان جنجوید.[۲۰] در مارس ۲۰۰۹، حکم دستگیری عمر البشیر به اتهام جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت صادر و در ۲۰۱۰ اتهام نسلکشی نیز به آن افزوده شد.[۹]
توافق صلح
[ویرایش]اعلامیه قانون اساسی اوت ۲۰۱۹ که در جریان انقلاب سودان به امضا رسید، دولت انتقالی را ملزم کرد طی شش ماه نخست، فرایند صلح در دارفور را آغاز کند. سرانجام در ۳۱ اوت ۲۰۲۰ (۱۰ شهریور ۱۳۹۹)، توافق صلح جامعی در جوبا، پایتخت سودان جنوبی، میان دولت سودان و چند گروه شورشی از جمله جبهه انقلابی سودان امضا شد.[۱۴] با این حال، ارتش آزادیبخش سودان به رهبری عبدالواحد النور از پیوستن به این توافق خودداری کرد.
منابع
[ویرایش]- 1 2 3 4 «Q&A: Sudan's Darfur conflict». BBC News. ۸ فوریه ۲۰۱۰. بایگانیشده از اصلی در ۱۴ آوریل ۲۰۰۹. دریافتشده در ۲۴ مارس ۲۰۱۰.
- 1 2 Straus، Scott (ژانویه–فوریه ۲۰۰۵). «Darfur and the Genocide Debate». Foreign Affairs. ۸۴ (۱): ۱۲۳–۱۳۳. doi:10.2307/20034212. جیاستور ۲۰۰۳۴۲۱۲. شاپا 0015-7120.
- 1 2 Richard Wachman (۸ دسامبر ۲۰۰۷). «Water becomes the new oil as world runs dry». The Guardian. بایگانیشده از اصلی در ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافتشده در ۱۳ دسامبر ۲۰۱۶.
- ↑ Johnson، Hilde F. (۲۰۱۱). Waging Peace in Sudan: The Inside Story of the Negotiations that Ended Africa's Longest Civil War. Sussex Academic Press. ص. ۳۸. شابک ۹۷۸-۱-۸۴۵۱۹-۴۵۳-۶. بایگانیشده از اصلی در ۲۹ ژوئن ۲۰۱۶. دریافتشده در ۱۹ مارس ۲۰۱۶.
- ↑ Vukoni Lupa Lasaga, "The slow, violent death of apartheid in Sudan," 19 September 2006, Norwegian Council for Africa.
- ↑ George Ayittey, Africa and China, اکونومیست، 19 February 2010
- 1 2 3 de Waal, Alex (۲۵ ژوئیه ۲۰۰۴). «Darfur's Deep Grievances Defy All Hopes for An Easy Solution». The Observer. London. بایگانیشده از اصلی در ۲۸ اوت ۲۰۱۳. دریافتشده در ۱۳ ژانویه ۲۰۱۱.
- 1 2 Adam Jones (۲۷ سپتامبر ۲۰۰۶). Genocide: A Comprehensive Introduction. Routledge. ص. ۳۷۳. شابک ۹۷۸-۱-۱۳۴-۲۵۹۸۰-۹. بایگانیشده از اصلی در ۱۹ مارس ۲۰۱۵. دریافتشده در ۱۹ مارس ۲۰۱۶.
- 1 2 3 «The Prosecutor v. Omar Hassan Ahmad Al Bashir». International Criminal Court. بایگانیشده از اصلی در ۸ مه ۲۰۱۶. دریافتشده در ۲۴ آوریل ۲۰۱۶.
- ↑ «Will peace return to Darfur?». BBC News. ۲۳ فوریه ۲۰۱۰. بایگانیشده از اصلی در ۸ ژوئیه ۲۰۱۰. دریافتشده در ۱۱ ژوئیه ۲۰۱۰.
- ↑ «Jem Darfur rebels snub Sudan peace talks over 'attacks'». BBC News. ۴ مه ۲۰۱۰. بایگانیشده از اصلی در ۸ ژوئیه ۲۰۱۰. دریافتشده در ۱۱ ژوئیه ۲۰۱۰.
- ↑ «Darfur Peace Agreement – Doha draft» (PDF). Sudan Tribune. بایگانیشده از اصلی (PDF) در ۲۲ دسامبر ۲۰۱۵. دریافتشده در ۱۰ دسامبر ۲۰۱۵.
- ↑ «Sudan's Bashir Forced to Step Down». رویترز. ۱۱ آوریل ۲۰۱۹. بایگانیشده از اصلی در ۱۹ دسامبر ۲۰۱۹. دریافتشده در ۱۱ آوریل ۲۰۱۹.
- 1 2 «Sudan signs peace agreement with Darfur rebel groups». Al Jazeera. ۳۱ اوت ۲۰۲۰. دریافتشده در ۱ سپتامبر ۲۰۲۰.
- ↑ «Rights Group Says Sudan's Government Aided Militias». واشینگتن پست. ۲۰ ژوئیه ۲۰۰۴. بایگانیشده از اصلی در ۴ ژانویه ۲۰۰۶. دریافتشده در ۱۴ ژانویه ۲۰۰۷.
- ↑ «Who are Sudan's Jem rebels?». Al Jazeera. بایگانیشده از اصلی در ۱۸ مارس ۲۰۱۵. دریافتشده در ۲۸ فوریه ۲۰۱۵.
- ↑ «Fatalities».
- ↑ «Darfur Conflict». Thomson Reuters Foundation. بایگانیشده از اصلی در ۲۴ مه ۲۰۱۵. دریافتشده در ۵ ژوئن ۲۰۱۵.
- ↑ «Sudan». United to End Genocide. بایگانیشده از اصلی در ۱۳ ژوئیه ۲۰۱۵. دریافتشده در ۱۲ ژوئیه ۲۰۱۵.
- ↑ «Sudan: Application for summonses for two war crimes suspects a small but significant step towards justice in Darfur». Amnesty International. ۲۷ فوریه ۲۰۰۷. بایگانیشده از اصلی در ۹ اوت ۲۰۰۹. دریافتشده در ۲۴ مارس ۲۰۱۰.
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «War in Darfur». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۹ مه ۲۰۲۶.
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Darfur-Konflikt». در دانشنامهٔ ویکیپدیای آلمانی ، بازبینیشده در ۹ مه ۲۰۲۶.
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Guerre du Darfour». در دانشنامهٔ ویکیپدیای فرانسوی، بازبینیشده در ۹ مه ۲۰۲۶.