جلال‌الدین تهرانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
جلال‌الدین تهرانی
Jalal tehrani.jpg
رئیس شورای سلطنت
مشغول به کار
۲۶ دی – بهمن ۱۳۵۷
در زمانِمحمدرضا شاه پهلوی
وزیر پست، تلگراف و تلفن
مشغول به کار
۶ اسفند ۱۳۲۸ – ۴ تیر ۱۳۲۹
نخست‌وزیرمحمد ساعد و علی منصور
پس ازنجومی (سرپرست)
پیش ازامیرقاسم اشراقی (سرپرست)
سناتور
مشغول به کار
۱۴ مهر ۱۳۴۲ – ۱۲ مهر ۱۳۴۶
حوزه انتخاباتیتهران (دورهٔ چهارم)
مشغول به کار
۳ فروردین ۱۳۳۹ – ۱۹ اردیبهشت ۱۳۴۰
حوزه انتخاباتیآذربایجان (دورهٔ سوم)
مشغول به کار
مهر ۱۳۳۷ – ۲۷ اسفند ۱۳۳۸
وزیر مختار ایران در بلژیک
مشغول به کار
بهمن ۱۳۳۲ – ۱۳۳۶
پس ازشمس‌الدین امیرعلایی
پیش ازحسین زمان‌زادهٔ شهریار
استاندار خراسان
مشغول به کار
خرداد ۱۳۳۰ – ۱۳۳۲
پس ازمصطفی قلی رام
پیش ازعلی معتمدی
اطلاعات شخصی
زاده
سید جلال‌الدین تهرانی (شیخ‌الاسلامی)

۱۵ مرداد ۱۲۷۵
تهران، ایران
درگذشته۱۰ مرداد ۱۳۶۶ (۹۰ سال)
شانزه‌لیزه، فرانسه[۱]
ملیت ایران
پیشهسیاستمدار
دیناسلام، شیعه

سید جلال‌الدین تهرانی (زاده ۱۵ مرداد ۱۲۷۵ تهران – درگذشته ۱۰ مرداد ۱۳۶۶ پاریس)[۲][۳] اخترشناس، ریاضی‌دان و سیاستمدار ایرانی در دوران پهلوی بود. او چند بار وزیر و سناتور و تولیت آستان قدس رضوی شد و در آستانه انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ به ریاست شورای سلطنت منصوب شد. استعفای او به عنوان شرط ملاقات با روح‌الله خمینی در نوفل لوشاتو ضربه مهمی به نظام پادشاهی در ایران بود.

زندگینامه[ویرایش]

پدرش سید علی شیخ‌الاسلام مرندی از علما و رجال دینی شهر مرند بود که لقب شیخ‌الاسلام را از مظفرالدین شاه قاجار گرفته بود و پدر بزرگش سید ربیع قاضی‌القضات شیخ الاسلامی نام داشت (سید ربیع معروف به قاضی سازنده حمام (قاضی) تاریخی شهر مرند به تاریخ ۱۲۸۶ قمری است). سید جلال مدتی در مدرسه تربیت در تهران درس خواند، سپس در مدرسه سپهسالار به تحصیل علوم دینی مشغول شد. پس از تحصیلات مقدماتی دینی به نجوم روی آورد. انتشار چند شماره گاهنامه او از نخستین گام‌های عرضه دانش اخترشناسی به عموم در ایران است.

عرصه سیاست[ویرایش]

سید‌جلال تهرانی در سال ۱۳۰۷ در جریان دستگیری سید حسن مدرس همراه او بود و مدتی زندانی شد. در ۱۳۲۶ در کابینه احمد قوام و در ۱۳۲۸ در کابینه محمد ساعد وزیر مشاور بود، سپس وزیر پست و تلگراف و تلفن شد و با تشکیل کابینه علی منصور در فروردین ۱۳۲۹ همین سمت را حفظ کرد. در خرداد ۱۳۳۰ نایب‌التولیه آستان قدس رضوی شد. در بهمن ۱۳۳۲ وزیر مختار ایران در بلژیک و در از مهر ماه ۱۳۳۷ سناتور انتصابی از آذربایجان شد.

وی از مخالفان اصلاحات ارضی در دوران محمدرضا شاه پهلوی بود و پس از سخنرانی علیه این قانون در سالن کشاورزی خراسان، از استانداری خراسان و نیابت تولیت آستان قدس رضوی استعفا کرد. در وقایع خرداد ۱۳۴۲، به لحاظ نزدیکی با روح‌الله خمینی، اقداماتی در راستای نجات وی به عمل آورد. در سنا با نخست‌وزیران انتخابی شاه، یعنی حسنعلی منصور و امیر عباس هویدا به مخالفت برخاست و غالباً به لوایح دولت رأی کبود می‌داد. سید جلال تهرانی تنها سناتوری بود که به لایحه مصونیت مستشاران آمریکایی (کاپیتولاسیون) که بعداً به صورت قانون درآمد، رأی مخالف داد.

پست‌های دولتی[ویرایش]

  • وزیر مشاور در کابینه احمد قوام (۱۳۲۶)
  • وزیر مشاور در کابینه محمد ساعد (۱۳۲۸)
  • وزیر پست و تلگراف و تلفن در کابینه محمد ساعد (۱۳۲۸)
  • وزیر پست و تلگراف و تلفن در کابینه علی منصور (فروردین ۱۳۲۹)
  • نایب تولیت آستان قدس رضوی (خرداد ۱۳۳۰)
  • وزیر مختار ایران در بلژیک (بهمن ۱۳۳۲)
  • سناتور انتصابی از آذربایجان (مهر ۱۳۳۷ تا ۲۷ اسفند ۱۳۳۸)
  • سناتور انتصابی از آذربایجان (۳ فروردین ۱۳۳۹ تا ۱۹ اردیبهشت ۱۳۴۰)
  • سناتور انتصابی از تهران (۱۴ مهر ۱۳۴۲ تا ۱۲ مهر ۱۳۴۶)

انقلاب ۱۳۵۷[ویرایش]

در تاریخ ۲۴ دی ۱۳۵۷ در جلسه شورای سلطنت که در حضور محمدرضا شاه پهلوی تشکیل شد، جلال‌الدین تهرانی به دلیل روابط دوستانه‌ای که با روح‌الله خمینی داشت و با هدف استفاده از او برای مذاکره، به ریاست شورای سلطنت انتخاب شد. [۴] دو روز پس از خروج محمدرضا شاه از ایران، در تاریخ ۲۶ دی، جلال‌الدین تهرانی به پاریس رفت تا با روح‌الله خمینی ملاقات کند. آیت الله خمینی دو شرط برای ملاقات تعیین کرد: استعفا از شورای سلطنت و اعلام غیر قانونی‌ بودن آن. جلال الّدین تهرانی‌ هر دو شرط را پذیرفت و در دوم بهمن، پس از انتشار استعفانامه با روح‌الله خمینی ملاقات کرد. [۵]

متن استعفای سید جلال‌الدین تهرانی:

یکشنبه ۱ بهمن ماه ۱۳۵۷ هجری شمسی مطابق با ۲۲ شهر صفرالمظفر ۱۳۹۹ هجری قمری. قبول ریاست شورای سلطنت از طرف اینجانب فقط برای حفظ مصالح مملکت و امکان تأمین آرامش اجتماعی آن بود ولی شورای سلطنت به سبب مسافرت اینجانب به پاریس که برای نیل به هدف اصلی بود تشکیل نگردید. در این فاصله اوضاع داخلی ایران سریعاً تغییر یافت به طوری که برای احترام به افکار عمومی با توجه به فتوای حضرت آیت‌الله العظمی خمینی دامت برکاته مبنی بر غیرقانونی بودن آن شورا آن را غیرقانونی دانسته کناره‌گیری کردیم. از خداوند و اجداد طاهرین و ارواح مقدسه اولیای اسلامی مسئلت دارم که مملکت و دولت مسلمان ایران را در ظل عنایت حضرت امام عصر عجل الله فرجه از هر گزندی مصون داشته و استقلال وطن عزیز ما را محفوظ فرمایند.

—شرح استعفای سید جلال‌الدین تهرانی، کتاب پشت پرده انقلاب(ص ۱۱۳)

کتابخانه[ویرایش]

سید جلال الدین تهرانی منزلش در سه راه امین حضور تهران و کتابخانه و قسمتی از اشیاء نجوم و تمامی اثاثیه و مجموعه بی نظیری از اجناس عتقیه خود را وقف آستان قدس رضوی کرد. برخی از ابزارآلات اخترشناسی متعلق به خود را نیز به دانشگاه تهران اهدا کرد. از وی حدود ۳۸۰ جلد نسخه خطی به جای مانده که وقف کتابخانه آستان قدس رضوی شده‌است. «جلال الدین تهرانی از علمای علم نجوم ایران که دارای کتابخانه بزرگی می‌باشد، راجع به میرزا جلال الدین محمد حکیم جنابدی[۶] می‌فرماید: «ایشان از دانشمندان و مشاهیر و استوانه‌های علم نجوم بوده‌است.» [۷]

درگذشت[ویرایش]

سید‌جلال تهرانی سرانجام در سن ۹۱ سالگی در سال ۱۳۶۶ شمسی در منزل مسکونی‌اش واقع در شانزه لیزه اقامتگاه وارن فوت کرد. وی در زمان فوتش فرزندی نداشت و همسرش در قید حیات نبود.

محل دفن[ویرایش]

جسد سید جلال الدین تهرانی در سال ۱۳۷۰ (شهریور ماه) به ایران منتقل و در مهر همان سال در کنار مقبره خانوادگی‌اش در حرم امام رضا حد فاصل رواق دارالحفاظ و رواق دارالسیاده به خاک سپرده شد.

آثار[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. زندگینامه: سید جلال الدین تهرانی (۱۲۷۵–۱۳۶۶)
  2. http://wikinoor.ir/%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%8C_%D8%AC%D9%84%D8%A7%D9%84%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86
  3. https://namaname.com/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%D9%8A%D8%AF-%D8%AC%D9%84%D8%A7%D9%84%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%AA%D9%87%D8%B1/
  4. خدایاری، نسرین (۲۰۰۶-۰۱-۲۲). «تیر خلاص بر پیکر رژیم شاهنشاهی». جام‌جم. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۲-۱۴.
  5. «گفتگو با سه تن از شخصیتهای امریکایی». سایت جامع امام خمینی.
  6. «جلال‌الدین حسینی گنابادی». ویکی گفتاورد.
  7. طلایی، زهرا (۱۳۹۶). پژوهشی در احوال و اسناد سیدجلال‌الدین تهرانی. ۱. تهران: علم. ص. ۳۷۲.