ایل بوربور

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

ایل بوربور از ایلات لر ایران است که امروزه در سراسر این کشور پراکنده‌شده‌است. از مناطق سکونت بوربورها می‌توان به آذربایجان، ورامین، خراسان شمالی، فارس و کرمان اشاره کرد. بخش هائی از آن به اتحادیه‌های افشار، بهارلو، بختیاری، هداوند، خمسه، قشقایی، ترکمن، شاهسون و احتمالاً دیگر ایل‌ها ملحق شده‌است.[۱][۲][۳][۴]

هنوز برخی از ایلات به صورت کامل شناخته نشده اند. یکی از اینها ایل بسیار قدیمی و بزرگ بوربور است. مطالعات گسترده جدیدی توسط دکتر داریوش بوربور در باره ایل بوربور ظرف چند سال اخیر انجام و در دانشنامه ایرانیکا و نشریات دیگر منتشر شده است:

ایل بوربور، ایل لُر پراکنده شده در سرتاسر ایران، به ویژه در آذربایجان، ورامین، خراسان شمالی، فارس و کرمان؛ بخش هائی از آن به اتحادیه های افشار، بهارلو، بختیاری، هداوند، خمسه، قشقایی، ترکمن و احتمالاً دیگر ایل ها ملحق شده است.

مردم شناسی (anthropology): روند قدیمی یکجا نشینی، همراه با پیوستن تدریجی به تعدادی از اتحادیه های ایلاتی و در نتیجه دو زبانه یا سه زبانه شدن‌ آنها، باعث شده که برخی از پژوهشگران  اظهار نظرهای اشتباهی در مورد تبار اولیه ایل بوربور ارائه دهند. برخی آنها را به تبار ترک منصوب کرده اند (برای مثال، قصابی نژاد)، در حالیکه دیگران پیشنهاد قومیت کرد نموده اند (Chodźko، ص 295، که همچنین به اشتباه آوانویسی نام را به صورت بِربِر(Berber) می نویسد؛ (Hourcade)، 1977، صص 43، 47؛ همان، 1982، ص 73؛ امینی، صص 119، 122).  دلیل گمراهی آنها این بوده، که شاخه درون قشقایی ترک زبان هستند و گروهی که در منطقه ورامین ساکنندکرد زبان میباشند. در صورتی که بوربورها نه ترکند و نه کرد، بلکه لُر (Borbor، در دست).

تبارنام (ethnonym) : «بوربور» را با گونه های متفاوط معانی واژه بور ریشه یابی کرده اند، بور در پهلوی، یا به معنی «اسب (خاص)»، نامی برای رنگ «سرخ مایل به قهوه ای، کهر (اسب)» (دهخدا، صص 4397؛ Mackenzie، ص 19؛ Rossi، ص 474) یا «ده هزار؛ تعداد زیاد؛ بی شمار» (شاهنامه، مسکو، ج 1، ص 44) میباشد. با مد نظر قرار دادن استفاده گسترده ایلات از نامهای عددگرا، چه درگذشته و چه حال و از آنجایی که ایل بوربور بطور سنتی به ایلی پر جمعیت معروف بوده است، لذا  آمیختن ریشه شناسی این نام با «تعداد زیاد، نامتناهی ، بسیار» پذیرفتنی تر میباشد، مقایسه شود با اوستائی بیور (baēvar-) ایرانی میانه غربی(bēwar) «ده هزار، بی شمار» (Mackenzie ، ص 18؛ Durkin-Meisterernst ، ص 122؛ Borbor، 2002، صص 189-192).

گویش: با استناد به زیستگاه اولیه ایل ، زبان اصلی بوربورها متعلق به گروه «پارسی» (Perside) زاگرس جنوبی بوده است. گویش امروزی آنها اکثراً فِیلی میباشد، نام سنتی ای که به گویش لُری شمالی اطلا ق میگردد. همجواری آنها با همسایگان کرد زبان یا ترک زبان و بستگی به موارد جابجایی آنها، افراد ایل بوربور اغلب دوزبانه، فارسی/کردی یا فارسی/ترکی و یا اینکه سه زبانه شده اند.

مذهب: بخش های بسیار پراکنده مهاجر و یا اسکان یافته ایل بوربورهر دو شیعه دوازده امامی میباشند، حتی ] بوربورهای [کُرد زبان (مطالعات محلی نویسنده)، در تضاد با بقیه اکرادکه اکثراً اهل سنت هستند؛ چنین واقعیتی از این لحاظ هائز اهمیت بسیار است که دلالت بر غیر کُرد بودن آنها میکند. نتایج سرشماری مداوم قابل اعتمادی در باره بوربورها، یا به عنوان یک ایل مستقل، یا به عنوان تیره وابسطه به اتحادیه های ایلاتی دیگر و یا مردمان ساکن وجود ندارد.

  • بزای اطلاعات بیشتر، رجو شود به کتاب داریوش بوربور مجموعه مقالات، سخنرانی ها و مصاحبه ها ۱۳۳۳-۱۳۹۷،نشر سحاب، تهران، ۱۳۹۷،صفحات 357-376، 423-442، 448-462.


منابع[ویرایش]

  1. Dariush Borbor, “Notes on the New Iranian Toponomastics (The Element -būr), Iran & the Caucasus, Vol. 6, No. 1/2 (2002), pp. 189-192.
  2. داریوش بوربور، «تحقیق پیرامون مکان نام‌های ایران با عنصر بور»، نامه پژوهشگاه میراث فرهنگی، تهران، ۱۳۷۲، جلد ۲، شماره ۴، سری ۹، ص ۱۱۰–۱۱۲. برخی از بوربورها زیرمجموعه‌ای از ایلات دیگر چون افشار، بهارلو، بختیاری، هداوند، خمسه، قشقایی و ترکمن شده‌اند.
  3. Dariush Borbor, “A Revision of the Diachrony, Synchrony, Etymology and Gloss of the New Persian bōr (بور)”, Proceedings of the Second International Conference on Iranian Languages and Dialects (past and present), Tehran, 2015, pp. 551-566.
  4. Dariush Borbor, “Burbur Tribe”, Encyclopædia Iranica, online edition, 2014, available at http://www.iranicaonline.org/articles/burbur-tribe (accessed on 12 November 2014).