از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

به بومیان قاره آمریکا سُرخپوست گفته می‌شود.ایشان از نژاد زردند ولی پیشتر می‌پنداشتند که یک گروه نژادی جداگانه‌اند. کریستوف کلمب پنداشته بود که اینان هندی اند، از اینرو امروزه در بیشتر زبانهای اروپایی ایشان را هندی می‌خوانند. گاهی در زبان فارسی هم ایشان را هندیهای آمریکا می‌خوانند. غلامحسین مصاحب در دائرةالمعارف فارسی آنان را «هندیشمردگان» (هندی+شمردگان، یعنی کسانی که هندی شمرده شده‌اند) می‌خواند.

فهرست مندرجات ۱ پیشینه ۲ هنر سرخپوستان آمریکا ۳ تمدن و معماری سرخپوستان آمریکا ۴ خط و دبیره ۵ زبان‌های رایج ۵.۱ سرخپوستان آمریکای شمالی ۵.۲ قبیله‌های متفاوت ۵.۳ جستارهای وابسته ۵.۴ منبع

[ویرایش] پیشینه

نوشتار اصلی: تاریخ حوادث ساکنان بومی قاره آمریکا

ورود سرخپوستان به قاره آمریکا را در حدود سی هزار سال پیش برآورد کرده‌اند.این اقوام در هنگام سرما و یخبندان از آسیا و از تنگهٔ برینگ وارد قارهٔ جدید شده‌اند.در سواحل کالیفرنیا بقایای آتش روشن شده‌ای را یافتند که داده‌های باستان شناسی مشخص کرد که در این رویداد به ۲۵۰۰۰ سال پیش باز می‌گردد.زندگی مدرن و شهرنشینی در آمریکای باستان از حدود سالهای برابر با میلاد مسیح آغاز می‌شود و در سال ۸۰۰میلادی تمدن مایا به اوج شکوفایی خود می‌رسد.درسال‌های پس از آن تمدن‌های دیگری مانند اولمک و آزتک در آمریکای شمالی و تمدن اینکاها در آمریکای جنوبی سالهای درخشانی را بویژه در زمینهٔ معماری و هنر تجربه می‌کنند.با ورود اروپاییان در سال ۱۴۹۲ به دنیای جدید به رهبری کریستف کلمب نه تنها از علم و تمدن اروپاییان چیزی به سرخپوستان داده نشد بلکه درپی کشتارهای انجام شده تمدن‌های اینکا و آزتک کم کم رنگ باخت و به نابودی دچارشد.^[۱] سرخپوستان با ورود اروپاییان با بیماری‌های همه‌گیر^{[نیازمند منبع]}، نابودی فرهنگ^[۲] و از دست رفتن خاک^{[نیازمند منبع]} روبرو شدند.

[ویرایش] هنر سرخپوستان آمریکا

هنر در میان سرخپوستان آمریکا مخصوصا در تمدن مکزیک اهمیت بسزایی داشت.دورهٔ هنری در مکزیک از ۱۵۰۰ پیش ازمیلاد آغاز و تا قرن ۱۶ یعنی زمان فتح مکزیک بدست کورتیس اسپانیایی ادامه می‌یابد.که اوج آن در دوره ۳۰۰ تا ۹۰۰ میلادی بوده‌است.هنر اصلی ایشان پیکر تراشی و تندیس سازی بود و امروزه تندیس‌ها و صورتک‌های بسیاری از آن دوره که به‌نظر می‌رسد کاربرد مذهبی داشته‌است بجای مانده.

[ویرایش] تمدن و معماری سرخپوستان آمریکا

در گوشه و کنار قاره آمریکا آثار بایسته‌ای از تمدنهای بشری بچشم می‌خورد که در میان آنها نام تمدن تئوتی هواکان و تمدن قوم مایا بویژه در چیچن ایتسا , تمدن اولمک و تمدن اینکا‌ها و در نهایت آزتک‌ها شهرت بیشتری دارد.بیشتر این شهرت به دلیل معماری‌های شگفت انگیزی ست که از ایشان باقیمانده‌است.وجود بناهای بلند و با شکل هندسی سیار دقیق مانند بنای مونته آلبان در مکزیک که شباهت بی نظیری با زیگورات‌های مشرق زمین دارد و نیز هرم چیچن ایتسا که مانند هرم مصر مخروطی و البته کمی زیباتر است بهمراه رصد خانه کراکول (ساخته شده در ۱۲۵۰ میلادی) که کاملا مشابه رصدخانه‌های امروزی ست شهرت بیشتری دارد.در آمریکای جنوبی نیز ال دورادو یا شهر گمشدهٔ طلا و شهر باستانی کوسکو در پرو از دوره تمدن اینکاها شناخته شده ترند.اکثر این بناها مخصوصا در حوالی مکزیک با سرستون‌ها و زیباییهای شگرفی تزیین شده‌اند..^[۳]

[ویرایش] خط و دبیره

مایاها از اولین اقوامی بودند که در دنیای نو از خط استفاده می‌کردند.نوعی خط هیروگلیفی اندیشه نگار از ایشان بجا مانده‌است که امروزه کشف شده و قابل خواندن است.مایانها همچنین بیش از هزار مجلد کتاب که اکثر آنها تاشوی آکاردئونی بودند را نوشته بودند که شوربختانه امروزه تنها تعداد معدودی از آنها باقیمانده‌است و اکثرا یا در طول زمان ازمیان رفتند یا بدست مردان اسپانیایی مهاجم سوزانده شدند.

[ویرایش] زبان‌های رایج

در آمریکای باستان زبانهای زیادی زواج داشته‌است که همگی از خانواده زبان‌های التصاقی شناخته می‌شوند.اما تا کنون هیچ خویشاوندی نزدیکی میان زبانهای این گروه از اقوام با سایر این دسته زبانها مانند زبان چینی یا کره‌ای و زبانهای آلتایی مشاهده نشده‌است.امروزه شمار گویشوران این زبان در مکزیک به دو میلیون نفر و در آمریکا به نزدیک یک ونیم میلیون نفر می‌رسد.در سایر کشورهایی نظیر گواتمالا,پرو ,بولیوی,پاراگوئه,اکوادور,آلاسکا جمعیت کثیری به یکی از زبانهای بومیان آمریکایی صحبت می‌کنند.این زبانها در آمریکای شمالی شامل ناهواتل (آزتکی نو) در ایالات متحده و مکزیک و زبانهای مایایی در نواحی گواتمالا و پاناما همچنین گوارانی در برزیل و پاراگوئه, آیمارا و کچوا در بولیوی پرو و اکوادور می‌باشد.لازم بذکر است زبان آیمارا در پرو و گوارانی در پاراگوئه حتی زمانی در دو دهه پیش زبان رسمی شدند.گوارانی هم اکنون نیز در پاراگوئه مکانی پایین تر از زبان رسمی ندارد.

برخی قبایل سرخپوستان به مدت دو قرن در بردگی سفیدپوستان بودند^[۴]. سران قبیله‌های سرخ‌پوست در کانادا با فرانسویان و انگلیسی‌ها معاهداتی امضا کردند تا صلح در مناطق سرخپوستی برقرار شود.

[ویرایش] سرخپوستان آمریکای شمالی

نوشتار اصلی: سرخپوستان ایالات متحده آمریکا

، سرخپوستان کانادا

[ویرایش] قبیله‌های متفاوت

• پوئبلو
• اینکا
• قوم مایا
• آزتک
• چیمو
• اولمک
• تولتک
• ناواهو

[ویرایش] جستارهای وابسته

• موزه ملی سرخپوستان ایالات متحده آمریکا
• زبان‌های آتاباسکی

[ویرایش] منبع

‎