اولمک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نقشه تمدن اولمک.
"کشتی‌گیر، از تندیس‌های روزگار اولمک، ۱۲۰۰ تا ۸۰۰ پیش از میلاد.
نقابی از جنس سنگ قولنج، ۱۰۰ تا ۶۰۰ پیش از میلاد.

تمدن اولمک (Olmec) نخستین تمدن در مکزیک و نخستین تمدن در قاره آمریکا بود. اولمک‌ها در مناطق پست گرمسیری جنوب مرکزی مکزیک، محل ایالت‌های امروزی وراکروز و تاباسکو زندگی می‌کردند.
تمدن اولمک در سان لورنزو تنوختیتلان[۱] از حدود سال ۱۱۵۰ ق. م تا ۹۰۰ ق. م و در سایر جاهای نزدیکتر به ساحل خلیج مکزیک از سال ۸۰۰ ق. م تا ۴۰۰ ق. م شکوفا گردیده و پیش از نابودی بر فرهنگ بخش‌های دیگری از آمریکا مرکزی تأثیر گذاشته‌است.[۲]

آشناترین جنبه تمدن اولمک، هنر این تمدن به‌ویژه آثار متمایز مجسمه‌سازی اولمک در سان لورنزو و مکان‌های دیگر به شکل جمجمه‌های بزرگ انسانی است که در سنگ بازالت کنده‌کاری شده‌اند. این سنگ‌ها از محلی واقع در حدود پنجاه مایلی سان لورنزو به آنجا آورده شده‌است.[۳]

هنر اولمک در پیکرتراشی تاکید بر تجسم بخشیدن به کودکانی چاق با چهره‌های پف کرده و دهانی نیمه باز همراه با نیشخند بود که بر روی هم علایم صورت گربهٔ وحشی را آشکار می‌سازد و در حقیقت چنین پیداست که آن قوم خود را از نسل گربه‌سانان می‌دانستند.[۴]

ناحیه باستانی "لاونتا" در جنوب شرقی مکزیک بزرگ ترین زیستگاه تمدن اولمک به شمار می‌رفت. در این مکان بقایای شهری به شکل یک ردیف ساختمان‌های گلی قرار دارد. در این شهر یک هرم اشکوبه‌ای به طول ۱۳۵، عرض ۷۵ و ارتفاع ۳۵ متر نیز ساخته شده‌است و از قدیمی ترین اهرام نوع خود در امریکای مرکزی بودند. زیستگاه لاونتا در حدود سالهای ۴۰۰ تا ۳۰۰ پیش از میلاد بر اثر تهاجم اقوام بیگانه ویران شده‌است. از دیگر آثار به جامانده از قوم اولمک می‌توان به هشت سر سنگی بزرگ در " سان لورنزو" اشاره کرد که به احتمال فراوان مجسمهٔ نخستین حاکمان اولمک بوده‌اند. با سقوط این دو شهر تمدن اولمک نابود شد، اما فرهنگ و سنت‌های این قوم مانند پرستش جگوار (پلنگ خالدار آمریکایی)، کنده‌کاری بر روی یشم سبز، کشاورزی، دست نوشته‌ها و نظم اجتماعی آن‌ها بعدها در آمریکای مرکزی و جوامع جنوبی ادامه پیدا کرد.[۵]

پیشینه[ویرایش]

در حدود سال ۱۲۵۰ ق. م تمدنی در نقطه‌ای از نواحی مرتفع جنگلی که امروزه سان لورنزو تنوختیتلان نامیده می‌شود و مشرف بر دره رودخانه کوآتزاکوآلکوس[۶] رودخانه‌ای که در سمت شمالی دشت تهوآنتپک[۷] را در خلیج مکزیک آبیاری می‌کند، ایجاد شد. این منطقه نخستین جایی است که در آن قدیمی‌ترین تمدن شناخته شده در آمریکا کشف شده‌است. تمدنی که کاشفان امروزی آن را تمدن اولمک نامیده‌اند.[۸]

تمدن اولمک پیرامون ۱۲۰۰ پیش از میلاد آغاز شد و در ۴۰۰ سال پیش از میلاد مسیح منقرض شد. تا ۲۷۰۰ سال پیش از میلاد مسیح افراد ساکن در قاره آمریکا شروع به کشت و رشد اولین غلات خود، ذرت کردند و شهرهایی را بنا نهادند. در حدود ۱۲۰۰ سال قبل از میلاد مسیح، شهرهای کوچکی به این تمدن داخل شدند و تمدن مشخص و پابرجایی بوجود آمد. مراکز این شهرها ویژگیهای جشن‌ها را با اهرام و میدان‌گاه‌های دارای دیوار بودند. اولین مراکز از این نوع در سان لورنزو بود و یکی دیگر هم در لاونتا قرار داشت. هنرمندان اولمک شکل‌های پلنگ و انسان‌ها را از سفال و سنگ سبز و مجسمه بزرگ سر امپراتور، که در هر شهر مهم نصب شده بود، تراشیده بودند. کاشت و استفاده از ذرت در حدود ۷۵۰۰ سال تا ۱۲۰۰۰ سال پیش آغاز شده‌است. (اصلاح شده برای تغییرات خورشیدی)[۹] سوابق اولیه از کشتزارهای کم ارتفاع و پست بوته‌های ذرت و تاریخ آنها به ۵۱۰۰ سال قبل از میلاد می‌رسد[۱۰] اما با وجود این، خانواده‌های حکومت کننده، حتی احاطه خود را بر سرزمین‌های تابع خود از دست دادند و تمدن اولمک در ۴۰۰ سال پیش از میلاد با تغییر ظاهر و ویرانی سان لورنزو و لاونتا دو شهر مهم این تمدن منقرض شد. این تمدن به عنوان فرهنگ تمدن آمریکایی میانه شناخته شده‌است. تمدن اولمک تمدن مایا را که اولین ساختار آن در حدود ۶۰۰ سال قبل از میلاد مسیح شروع شده و نفوذ آن بر تمدنهای آینده ادامه دارد، توسعه داده‌است.[۱۱]

از آنجا که شمار محدودی از حروف الفبای اولمک‌ها باقی‌مانده‌است، امکان بازآفرینی تمامی حروف میسر نیست، اما بدون تردید، خط اولمک‌ها، سهم بسزایی در پیدایش خط تصویری مایاها (در حدود ۳۰۰ تا ۹۰۰م) داشته‌است. اولمک‌ها احتمالاً نیاکان مایاها بودند. همچنین این فرضیه وجود دارد که قوم چاوین نیز از نوادگان مهاجران اولمک باشند.[۱۲]

آیین اولمک[ویرایش]

در سرزمین اصلی اولمک کشاوزان از کوهستان‌های شمالی تخته سنگ وارد کرده بر رویش کنده‌کاری می‌کردند. سنگ کالایی بود که در سرزمین پر از گل و لجن آنها به سختی به دست می‌آمد. باتلاق‌نشینان دوام و ماندگاری سنگ را ارج می‌نهادند. از سنگ تندیس‌های کوچک و بزرگ می‌ساختند و در آیین‌های مذهبی اولمک و اغلب به عنوان هدیه برای انداختن در چشمه به کار می‌بردند. مراکز آیینی آن‌ها متشکل بود از اهرام، میدان‌ها، گورستان‌ها و یادمان‌ها. مجمسه‌سازی اولمک گویای این بوبد که شمن‌ها ادعا می‌کردند که به شکل جگوار در می‌آیند تا برای آموزش مردمشان در دنیای ارواح فعالیت کنند. مجمسه‌های انسان – جگوار ممکن است معرف آن باشد.

در این فرهنگ برای نخستین بار از گاهشماری ۲۶۰ روزه برای آیین‌های مذهبی استفاده شد. همچنین برخلاف قدیم، شکاف چمشگیری میان مردم عادی و نخبگان حاکم ایجاد گشت ؛ برای مثال، نخبگان می‌توانستند لباس‌های گران قیمت و جواهرات ارزشمند داشته باشند. حتی در خانه‌های آنها نیز فاضلاب و ستون‌های سنگی بزرگی وجود داشت.

نوعی توپ بازی در محوطه‌های رسمی اولمک انجام می‌شد که جزو مراسم عادی بود. تیم‌های رقیب به تقلید برخوردهای اسطوره‌ای مربوط به عالم ارواح می‌پرداختند. این بازی و سایر فعالیت‌های اولمک تا زمان ورود اروپائیان نیز ادامه داشت.

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. San Lorenzo Tenochtitlán
  2. لحمیان، رضا: آب، پیدایش و انتقال تمدن‌ها. در نشریه: اطلاع‌رسانی و کتابداری» کتاب ماه هنر» خرداد و تیر ۱۳۸۲ - شماره ۵۷ و ۵۸. ص۹۷.
  3. لحمیان، رضا: آب، پیدایش
  4. محمدپناه، بهنام: اسرار تمدن مصر باستان. تهران: نشر سبزان. ۱۳۸۶. شابک: ۹۶۴-۸۲۴۹-۳۵-۰
  5. محمدپناه، بهنام: اسرار تمدن مصر باستان. تهران: نشر سبزان. ۱۳۸۶. شابک: ۹۶۴-۸۲۴۹-۳۵-۰
  6. Coatzacoalcos
  7. Tehuantepec
  8. لحمیان، رضا: آب، پیدایش
  9. [۱]
  10. Agriculture's origin may be hidden in 'invisible' clues
  11. [۲]
  12. محمدپناه، بهنام: اسرار تمدن مصر باستان.