حرف اضافه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

برنهشت (حرف اضافه یا برنهاده یا برافزوده) یکی از پاره‌های سخن است که برای بیان رابطه‌ای یا برای ساختِ ساختارهای دستوری به‌کار می‌رود.

برنهشت معنای مستقل ندارد و کاربرد آن در زبان فارسی گاهی در بندها برای نقش‌نماییِ کلمات پیش و پسِ خود است. بسته به موقعیتش، "برنهشت" را می‌توان به دو گونهٔ «پیش‌نهشت» با «پس‌نهشت» (پی‌نهشت) تقسیم کرد. پیش‌نهشت، همان‌گونه که از نامش پیداست، پیش از یک واژه می‌آید و پس‌نهشت برعکس. گونهٔ رایج آن در زبان فارسی پس‌نهشت (پی‌نهشت) است.

پیش‌نهشت[ویرایش]

مهم‌ترین پیش‌نهشت‌های زبان فارسی عبارت‌اند از: به، از، در؛
مهم‌ترین پیش‌نهشت‌های زبان انگلیسی عبارت‌اند از: to ،for ،with؛
پیش‌نهشت می‌تواند از ترکیب چند واژه درست شده‌باشد، مانند: بعد از، in front of.

پس‌نهشت[ویرایش]

برخی زبان‌ها دارای پس‌نهشت هستند. زبان فارسی دارای یک پی‌افزوده به‌عنوان نقش‌نمای مفعول مستقیم است، این پی‌افزوده را است. هر واژه‌ای در جمله که پس از آن بیاید مفعول مستقیم بند است.

زبان پشتو دارای پی‌افزوده‌های زیادی است؛ ازجمله: «لِپاره» به‌معنای «برایِ». مثال:

د حسن لپاره: برایِ حسن.

تقسیم‌‌بندی براساس تعداد واژه‌ها[ویرایش]

برنهشت‌ها به دو گروه ساده و پیچیده تقسیم می‌شود.

  • برنهشت ساده که شامل یک واژه به‌عنوان برنهشت است؛ مانند:

علی را

از خدا

  • برنهشت پیچیده یا برنهشت مرکب که شامل چند واژه است؛ مانند:

پس از باران بعد از انقلاب در مقابلِ تورانیان در برابرِ حمله

برنهشت پیچیده در زبان پشتو حتی شامل ترکیب برنهشت پیشین و پی‌افزوده است؛ مانند:

له حسن سره: همراهِ حسن

په کور کی: در خانه

تر میز لاندی: زیرِ میز

پر میز باندی: روی میز

برنهشت پیچیده در زبان کُردیِ سورانی، شامل ترکیب برنهشت پیشین و پی‌افزوده نیز به‌کار می‌رود؛ مانند:

له ساڵ دا: در سال (در هر سال)

به ده‌ستم ـه‌وه (به ده‌ستمه‌وه): در دستم

له ده‌ستم ـه‌وه (له ده‌ستمه‌وه): از دستم

در فارسیِ کهن نیز برنهشت پیچیده شامل ترکیب برنهشت پیشین و پی‌افزوده وجود داشته و به‌مرور از میان رفته‌است؛ مانند:

به دریا در: در دریا

در خانه اندر: در خانه

جستارهای وابسته[ویرایش]