حرف ربط

حَرف رَبط یا پیوندواژه واژه‌ای است که دو عبارت یا دو واژه را به یکدیگر پیوند دهد و از جهت ساختار بر دو گونه‌است: مفرد و مرکب.

از دید ساختار

حروف ربط مفرد: نمونه‌ها: و، یا، پس، اگر، نه، چون، چه، تا، اما، باری، پس، خواه، زیرا، که، لیکن، نیز، ولی، هم.

حروف ربط مرکب مجموعه‌ای از دو یا چند واژه‌است که معمولاً یکی از آن‌ها حرف ربط یا حرف اضافه ساده‌است و اغلب علاوه براین که کار حرف ربط را انجام می‌دهند نقش قیدی هم دارند: نمونه‌ها: چون که، چندان که، زیرا که، همین که، همان که، بلکه، چنانچه، چنان که، تا اینکه.، آن‌جا که، آن گاه که، از آن‌جا که، از آن‌که، از این روی، از بس، از بس که، از بهر آن‌که، اکنون که، اگر چه، اگر چنان‌چه، الا این‌که، با این حال، با این‌که، با وجود این، بس که، به شرط آن‌که.

از دید کارکرد

حرف‌های ربط واژه‌هایی هستند که دو واژه یا دو جمله را به‌هم پیوند می‌دهند و آن‌ها را هم‌پایه یکدیگر می‌سازند و یا جمله‌ای را به جمله‌ای دیگر ربط می‌دهند و یکی را وابسته دیگری قرار می‌دهند.

الف - حروف ربط هم‌پایه‌ساز: :اما، و، یا، لیکن و ولی و ...

حرف ربط همپایه‌ساز «و

این حرف ربط در زبان فارسی دو صورت دارد که دارای دو ریشه تاریخی مختلف هستند. یکی از آنها va است که از زبان عربی گرفته شده‌است و دیگری o- است که یک واژه‌بست محسوب می‌شود و سیر تطور آن از فارسی باستان تا کنون به این شکل است: uta> ud> u> o .

ب- حروف ربط وابسته‌ساز: که بر سر جمله پیرو می‌آیند در جملات مرکب: تا نکوشی موفق نمی‌شوی.

انواع دیگر

حروف ربط تضاد

هرگاه بخواهیم دو جمله را که از لحاظ معنایی مخالف و متضاد یکدیگرند در قالب یک جمله با هم ادغام کنیم از پیوندواژه‌های تضاد استفاده می‌کنیم. این حروف ربط بر سه نوع هستند: برای ربط دو جمله‌ای که در آن مفهوم جملهٔ پایه دور از انتظار و غیر منتظره نباشد از پیوندواژه‌هایی مانند «در حالیکه» استفاده می‌شود.

برای ربط دو جمله‌ای که در آن مفهوم جملهٔ پایه دور از انتظار و تا حدی عجیب باشد، از پیوندواژهایی مانند «اگر چه» و «هر چند» و «علیرغم اینکه» استفاده می‌شود.