اسم مصدر

اسم مصدر علاوه بر مصدر، اسمهایی نیز در فارسی هستند که با اینکه نشانه‌های مصدری ندارند، ولی حاصل معنی و مفهوم مصدر را می‌رسانند؛ مانند دانش، ستایش، دیدار، خنده، آزادی، آزادگی: دانش ← دانستن/ ستایش ← ستودن/ دیدار ← دیدن و...

این گونه واژه‌ها را اسم مصدر یا حاصل مصدر می‌نامند.

اقسام اسم مصدر

معروف ترین اقسام و نشانه‌های اسم مصدر عبارتند از:

• –ِش در آخر بن مضارع:

خواهِش، کاهِش، جوشِش

• –ِشت درآخر بن مضارع:

بُرِشت، کُنِشت، خورشت.

• ـ‌ار در آخر بن مضارع:

رفتار، گفتار، کردار

• ‌های بیان حرکت در آخر بن مضارع:

خنده، گریه، مویه

• ی در آخر صفت و گاهی اسم و به ندرت کلمات دیگر:

نزدیکی، دوری، خوبی

اگر کلمه به‌های بیان حرکت ختم شود به جای ی به آخر آن، گی افزدوه می‌گردد:

تشنه ← تشنگی/ ورزیده ← ورزیدگی

• ان در آخر بن مضارع برخی از فعلهای مرکب و به ندرت در آخر فعل ساده و یا اسم:

آشتی کنان، عقد کنان، راه بندان

• یّت در آخر بعضی از اسم ها و صفت های عربی:

فاعلیّت، اسلامیّت، انسانیّت

• بن ماضی فعل به تنهایی یا همراه کلمه یا جزء دیگر:

ساخت، رسید، عقب‌گرد

• بن مضارع یک فعل یا دو فعل جداگانه:

گریز، ورانداز، گیرودار

• بن ماضی یک فعل با بن مضارع همان فعل یا فعلی دیگر:

جست‌و‌جو (= جستجو)، گفتگوی (=گفت‌و‌گو)،

• بن ماضی یا مضارع فعل به اضافه پسوند ان:

ساختمان، سازمان، زایمان ← بخش فعل (بن ماضی- بن مضارع)

• از تکرار ساخت امر یک فعل یا ترکیب ساخت امر دو فعل جداگانه:

بزن بزن، بُکش بُکش، بده‌بستان

پیوند به بیرون

• زبان فارسی

جستارهای وابسته

• اسم (دستور زبان)
• مصدر
• فعل

منابع

• کتاب «دستور زبان فارسی ۱»، صفحات ۸۰-۸۲، تالیف دکتر حسن احمدی گیوی/ دکتر حسن انوری، ویرایش ۲، تهران: انتشارات فاطمی، ۱۳۷۴