از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

پرش به: ناوبری, جستجو

کوچک‌ترین یکای (واحد) زبان که دارای نقش دستوری و معنایی مستقل می‌باشد تکواژ یا علامت^[۱]^[۲] نام دارد. هجاها و طول آنها نمی‌توانند برای بازشناختن تکواژها ابزار سودمندی باشند. معیار و سنجهٔ بنیادین این است که تکواژ را نمی‌توان به یکاهای دستوری کوچک‌تر بخش کرد.

در دانش زبان‌شناسی تکواژها را معمولاً میان دوابرو قرار می‌دهند {کن}، {من} شمار تکواژهای یک زبان خیلی بیشتر از شمار واج‌های آن است. برای فرد دانش‌آموخته توانایی کاربرد پیرامون صد هزار تکواژ همچون یک عدد پذیرفتنی پیشنهاد شده است.

[ویرایش] كوچكترين واحد معنی دار لغوی

در زبان شناسی، morpheme كوچكترين واحد معنی دار و یا سایر واحد زبانی است كه معنا دارد. این اصطلاح به عنوان بخشی از شاخه ای از زبان شناسی به نام مورفولوژی استفاده می شود. يك morpheme از واحدهاي كوچكتر به نام phoneme (واج كه كوچكترين واحد متمایز در صدا ميباشد) در زبان محاوره اي و از grapheme (كه كوچكترين واحد متمایز در زبان نوشتاري ميباشد) در زبان نوشتاري تشكيل شده است. مفهوم کلمه و واحد معنی دار لغوی (morpheme) متفاوت هستند. کوچکترین واحد مي تواند یا نمی تواند به تنهایی استفاده شود. یک یا چند morpheme یک کلمه را تشكيل ميدهند. واحد معنی دار لغوی free (آزاد) است اگر آن را به تنهایی بتوان استفاده كرد. (مثال : "one"، "possible")، و يا bound (مقيد) اگر آن را صرفا در کنار واحد معنی دار لغوی آزاد استفاده كنيم (مثال : "im" در impossible (غیر ممکن)). نماینده واقعي آوایی آن morph (واژک) هست، كه با واژک های مختلف ("-in"، "im-") به نمایندگی از همان morpheme به عنوان allomorphs گروه بندی می شوند.

مثال هاي انگليسي: - كلمه "unbreakable" (غير قابل شكست) داراي 3 morpheme ميباشد: "un-" يك morpheme مقيد است، "break" يك morpheme آزاد و"-able" يك morpheme مقيد."un-" همچنين يك پيشوند، و "-able" يك پسوند ميباشد. "un-" و "-able" هر دو ضميمه ميباشند. - plural-s داراي واژك "-s" (/s/) ميباشد، مثلا در cats، و "-es" (/iz/) در كلمه dishes، و "-s" (/z/) در كلمه dogs. اينها allomorph هستند.

[ویرایش] انواع morpheme ها=

- Morphemeهاي آزاد، مانند town (شهر) و dog(سگ)، می توانند با كلمات دیگر ظاهر شوند (مانند town hall (سالن شهر) یا dog house (خانه سگ)) و یا به تنهایی می توانند استفاده شوند. - morpheme هاي مقيد (bound) مانند "un-" به نظر می رسد كه تنها باmorphemes دیگر به شکل كلمه ظاهر ميشوند. morpheme هاي مقيد به طور کلی تمایل دارند كه پیشوند و پسوند باشند. morpheme هاي غير ضميمه اي وجود دارد که فقط به صورت محدود بكار ميروند مانند morpheme شناخته شده"cran" در کلمه "cranberry" (قره قروط). - morpheme هاي مشتقي (Derivational) می تواند به یک کلمه اضافه شده تا ایجاد یک واژه ديگر را بكنند: به عنوان مثال، اضافه كردن "-ness" به كلمه "happy"، برای بدست آمدن "happiness". آنها اطلاعات معنایی را ميرسانند. - morpheme هاي صرفي (Inflectional) كه شدت کلمه، تعداد، جهت، و .. را تغيير ميدهند، بدون اينكه یک کلمه جدید یا یک کلمه در یک بخش جدید دستوری را بوجود بياورند. همانطور که اگر morpheme "dog" با کوچکترین واحد نشانگر جمع "-s" نوشته شود، "dogs" را بوجود مياورد. آنها اطلاعات گرامری را نشان ميدهند. - Allomorphs انواع دیگری از morphemeها هستند. به عنوان مثال، نشانگر جمع در زبان انگلیسی گاهی به شكل /-z/ ، /-s/ و يا /-iz/ نشان داده ميشود.

[ویرایش] تجزیه و تحلیل مورفولوژیک

در پردازش زبان طبیعی برای زبانهای ژاپنی، چینی و دیگر زبان ها، تجزیه و تحلیل مورفولوژیک، روند جدا كردن یک سطر به morpheme هاي تشكيل دهنده آنست. تقسیم بندی کلمه برای این زبانها نیاز ميباشد به دلیل اينكه مرزهای واژه ها توسط فضای خالی نشان داده نميشوند. مشهورترين آناليزگرهاي مورفولوژیک ژاپنی Juman، ChaSen و Mecab ميباشند.