سیگار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
دو نخ سیگار
اجزای سیگار:
۱- فیلتر
۲- فیلترپوش
۳- کاغذ تنباکو
۴- تنباکو

سیگار برگ بریده یا خردکردهٔ توتون که معمولاً در کاغذ نازک پیچیده شده‌است که برای «کشیدن دود» آن بکار می‌رود. سیگار به این معنی را فرنگی‌ها سیگارت می‌گویند.[۱] و در اصطلاح آنها به آنچه ما سیگار برگ میگوئیم، سیگار اطلاق می‌شود. طرز استفادهٔ آن این طور است که یک طرف آن را آتش می‌زنند، و از طرف دیگر (که معمولاً فیلتر یا مُشتوک دارد) دود را به درون ریه‌ها می‌کشند (پُک زدن). نیکوتین موجود در دود تنباکو سبب مسمومیت خفیف و بروز حالت سرخوشی کوتاه‌مدت می‌شود. سیگار را با پیچیدن تنباکو در کاغذ سیگار که کاغذ نازکی است درست می‌کنند، و یا، در بیشتر موارد، سیگارهای آماده دارای نام تجاری ساخت کارخانه‌های تولید سیگارت را خریداری می‌کنند.

تاریخچه[ویرایش]

در سال ۱۹۰۲، جیمز باکانان دوک شرکت دخانیات بریتانیا آمریکا را بنیاد نهاد که در آن سوی اقیانوس رقیب معتبری به نام دخانیات سلطنتی را داشت. در این زمان که یک دهه تا تولید خودروهای فورد مدل تی باقی مانده بود، دوک برای نخستین بار محصولی تولید کرده بود که در سطح دنیا توزیع می‌شد و جهانی‌سازی سیگار توسط وی بنیان‌گذاری شد.[۲]

اثرات بر سلامت انسان[ویرایش]

نوشتار اصلی: تاثیرات تنباکو بر سلامت انسان
سیگار از بالا می‌سوزد و به شکل خاکستر درمی‌آید

نیکوتین ماده شیمیایی روان‌گردان (psychoactive) اصلی موجود در سیگار، اعتیاد آور است.[۳] مصرف نیکوتین بزرگترین عامل منفرد قابل پیشگیری مرگ و میر در سطح جهان است.[۴] نیکوتین به وسیله سیگار کشیدن به درون ریه‌ها وارد می‌شود و در عرض مدت ۶ ثانیه به مغز می‌رسد.[۵] سیگار کشیدن بیشتر از همه منجر به بیماریهای قلبی، کبدی و ریوی است. مصرف سیگار ریسک فاکتور اصلی برای بیماری‌هایی همچون سکته قلبی، سکته مغزی، بیماریهای مزمن انسدادی ریه، شامل آمفیزم و برونشیت مزمن و سرطان (به خصوص سرطان ریه، سرطان حنجره و سرطان پانکراس) است، همچنین سیگارکشیدن می‌تواند منجر به بیماریهای عروق محیطی و پرفشاری خون شود. شروع زود هنگام سیگار کشیدن در طول زندگی و کشیدن سیگار با درجه قطران بالاتر ریسک بروز این بیماری‌ها را افزایش می‌دهد. سازمان بهداشت جهانی تخمین زده که مصرف سیگار منجر به ۵٫۴ میلیون مرگ در سال ۲۰۰۴ شده است.[۶] و ۱۰۰ میلیون مرگ در طی دوران مصرفش در قرن بیستم.[۷] که این میزان خیلی بیشتر از مجموع تلفات ایدز، سل، تصادفات رانندگی و خودکشی‌ها است.[۸]

سالانه ۱۵ هزار سیگاری در استرالیا جان خود را از دست می‌دهند و این مساله مبلغی بالغ بر ۳۰ میلیارد دلار استرالیا (معادل ۱۹ میلیارد پوند) برای دولت هزینه در بر دارد.[۹] پژوهش‌های بسیاری در دنیا انجام شده که بر مضر بودن مصرف سیگار دلالت می‌کنند. با این وجود، شرکت‌های تولید سیگار این پژوهش‌ها را بی‌اساس و اثبات نشده می‌خوانند و به تبلیغ گسترده سیگار در کشورهای مختلف جهان ادامه می‌دهند. در بیشتر کشورهای جهان، به جز مناطق آزاد، از سیگار مالیات سنگینی دریافت می‌شود (تا چند برابر قیمت اولیه) و سعی می‌شود این پول خرج بهبود سلامت مردم آن کشور شود. پژوهش‌های زیادی نیز سیگار را از عوامل اصلی سرطان می‌دانند. به‌عنوان مثال در مطالعات گسترده مشخص شده که علت اصلی سرطان ریه سیگار است.[۱۰]

  • سیگار کشیدن موجب فرسایش مغز می‌شود و به عبارت دیگر بر حافظه، یادگیری و منطق افراد تاثیر منفی می‌گذارد و سبب کاهش قابلیت‌های شناختی می‌شود.[۱۱]

رابطه سیگار و سرطان[ویرایش]

تا سال‌های دهه ۱۹۳۰ همراهی سیگارت و سرطان ریه مشخص نشده بود و رابطه علت و معلولی سیگارت و سرطان تا سال ۱۹۵۷ در انگلیس و سال ۱۹۶۴ در آمریکا، ثابت نشده بود. در کمال تعجب، تا پیش از این زمان، تأثیرات مفیدی هم برای سیگارت‌ها قائل بودند و سیگارت‌ها حتی در دانشنامه‌های دارویی تا سال ۱۹۰۶ فهرست می‌شدند و حتی پزشکان به بیمارانی که سرفه داشتند، سرما خورده بودند یا مبتلا به سل شده بودند، مصرف سیگار را توصیه می‌کردند.[۱۲]

اولین بار پژوهشگران آلمان نازی بودند که رابطه بین سرطان ریه و دخانیات را ثابت کردند. اما تحت تبلیغات وسیع متفقین در جریان جنگ جهانی دوم بسیاری از موفقیت‌های پزشکی در آلمان نازی از یاد رفت به طوری که بسیاری از مردم گمان می‌کنند اولین بار دانشمندان آمریکایی و بریتانیایی به این مساله پی برده‌اند. مبارزه با دخانیات در آلمان نازی بسیار گسترده بود و جنبش مبارزه با دخانیات تحت پشتیبانی مستقیم هیتلر قرار داشت به طوری که نازی‌ها ترک سیگار و دخانیات را یک وظیفه ناسیونال سوسیالیستی می‌دانستند.[۱۳] یکی از شعارهای معروف در دوره رایش سوم برای ترویج سلامت مادران این جمله بود.

Mütter vermeidet Alkohol und Nikotin! Trinkt Süßmost! Süßmost baut auf
مادران از الکل و نیکوتین بپرهیزید! آب سیب بنوشید! آب سیب بدن را سالم می‌سازد.[۱۴]

استعمال دخانیات سالانه عامل ۲۲ درصد از کل مرگ و میرهای ناشی از سرطان (حدود ۱٫۷ میلیون نفر) در جهان است که تقریبا یک میلیون نفر از این قربانیان بر اثر ابتلا به سرطان ریه ناشی از مصرف سیگار می‌میرند.[۱۵]

مدت‌ها تصور می‌شد که وجود قیر و دیگر مواد شیمیایی در تنباکو، دلیل اصلی بروز سرطان در افراد سیگاری می‌باشد. امروزه ثابت شده‌است که نیکوتین خاصیت سرطان‌زایی دارد، به این دلیل که این ماده جلوی عملکرد طبیعی بدن به منظور دفع کردن سلول‌های آسیب دیده را که ممکن است در آینده سرطانی شوند، می‌گیرد. به همین دلیل، مصرف نیکوتین سرطان‌زا است.[نیازمند منبع]

ترک سیگار[ویرایش]

بعد از چند ساعت از شروع ترک سیگار بدن شما شروع به بهبود از تاثیرات نیکوتین می‌کند، فشارخون، ضربان قلب و دمای بدن شما شروع به کاهش کرده و به سطح سالم‌تری برمی‌گردند، ظرفیت ریه شما افزایش یافته و نای شما آرام می‌شود و با این تغییرات به خون اجازه دریافت میزان بیشتری اکسیژن از ریه داده می‌شود.[۱۶] ترک سیگار اقدامی مبارزه طلبانه است، میزان سختی ترک سیگار به عواملی که در زیر بیان می‌کنیم بستگی دارد:

  • تعداد سیگاری که شما روزانه مصرف می‌کنید.[۱۶]
  • تعداد افراد سیگاری در ارتباط با شما
  • دلیل سیگار کشیدن شما

تغییرات بدن انسان پس از ترک عادت سیگاری بودن[ویرایش]

۲۰ دقیقه پس از آخرین مصرف سیگار، تعداد ضربان قلب و فشار خون کاهش پیدا می‌کند. ۱۲ ساعت پس از آخرین مصرف سیگار، سطح مونوکسید کربن خون به حد طبیعی بازمی‌گردد و اکسیژن موجود در خون تا سطح نرمال بالا می‌رود. ۴۸ ساعت بعد از آخرین مصرف سیگار، حس چشایی و بویایی به سطح معمول باز می‌گردد. ۲ هفته تا ۳ ماه بعد از قطع مصرف سیگار، جریان خون بهتر می‌شود و فعالیت ریوی بهبود می‌ِیابد. ۱ تا ۹ ماه بعد از قطع مصرف سیگار، ریه‌ها شروع به بازسازی خود می‌کنند. مژک‌ها نیز خودشان را احیا می‌کنند. سرفه و تنگی نفس کاهش می‌یابد. مژک‌ها (ساختارهای مو مانند که خلط و ترشحات را از ریه خارج می‌کنند) فعالیت طبیعی پیدا می‌کنند و خروج خلط و پاکسازی ریه بهتر و در نتیجه احتمال عفونت کم‌تر می‌شود. ۱ سال پس از قطع مصرف سیگار، خطر بیماری‌های کرونری قلبی به نصف کاهش می‌یابد. از ۵ تا ۱۵ سال پس از قطع مصرف، احتمال بروز سکته مغزی یک فرد سابقاً سیگاری برابر با افراد غیر سیگاری می‌شود. ۱۰ سال پس از قطع مصرف سیگار، امکان مرگ ناشی از سرطان ریه در یک فرد ترک کرده، برابر با نصف یک فرد سیگاری است. ۱۵ سال پس از قطع مصرف سیگار توسط یک فرد سیگاری سابق، خطر بیماری‌های کرونری قلبی مشابه غیرسیگاری‌ها است.[۱۷]

در ایران[ویرایش]

سهم بازار ایران در سال[۱۸]۱۳۹۰:

عامل سهم بازار
قاچاق ۴۲ درصد
تولید ایران ۳۳ درصد
تولید مشارکتی ۱۶ درصد
واردات ۵ درصد
عامل‌های صنعتی ۴ درصد


گفته می‌شود مصرف سیگار در ایران ۶۰ تا ۶۵ میلیارد نخ در سال است. نیمی از سیگارهای مصرفی در ایران به صورت قاچاق وارد می‌شود. شرکت ژاپنی JTI، بیشترین سهم واردات سیگار در ایران را به خود اختصاص داده. و بعد از JTI دو شرکت BAT (بریتیش امریکن توباکو) و KT&G (کره‌آ توباکو& جینسنگ کورپوریشن) قرار دارند.[۱۸]

در ایران حداقل سالی ۱۱ هزار نفر به دلیل دخانیات فوت می‌کنند.[۱۹] بر اساس طرحی که با مشارکت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، ستاد مبارزه با قاچاق کالاو ارز و شرکت دخانیات به اجرا درآمد، مصرف کل سیگار در کشور بیش از ۵۵ میلیارد و ۳۹۰ میلیون نخ برای سال ۹۲ برآورد شد. در نتیجه سالانه حداقل هشت هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان در ایران، خرج مصرف سیگار می‌شود که رقم قابل توجهی است، و سالانه ۳۰ هزار میلیارد تومان نیز در کشور صرف بیماری و مرگ ناشی از سیگار می‌گردد، و سالانه ۱۱ هزار نفر نیز در کشور بر اثر استعمال دخانیات جان خود را از دست می‌دهند و طی دو سال اخیر هشت هزار میلیارد تومان نیز برای درمان سرطان در کشور هزینه شده که اگر ۳۰ درصد مرگ‌های سرطان ناشی از استعمال دخانیات باشد، هزینه‌های تحمیلی دخانیات به ایران بیش از پیش مشخص می‌شود.[۲۰]

در ایران ۱۱ تا ۱۴ درصد مردم سیگاری اند، با فرض مصرف ۵۰ میلیارد نخ سیگار، سالانه حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان (روزانه ۳۰ میلیارد تومان سرمایه) صرف دود کردن سیگار در کشور ایران می‌شود. ۲ تا ۳ برابر این میزان، یعنی رقمی بین ۲۰ تا ۳۰ هزار میلیارد تومان نیز صرف هزینه‌های بهداشتی و درمانی مرتبط با مصرف دخانیات در ایران می‌شود، با توجه بدینکه سه برابر مبلغ هزینهٔ سیگار صرف درمان بیماری‌های آن می‌شود یعنی ۴۰ هزار میلیارد تومان صرف می‌شود تا بیماری خریداری شود، برآوردها حاکی از آن است که چنانچه نرخ مالیات دخانیاتِ کشورهای منطقه مدیترانه شرقی به میزان ۵۰ درصد افزایش پیدا کند، تعداد مصرف کنندگان مواد دخانی به میزان ۳/۵ میلیون نفر کاهش یافته‌است. شیوع مصرف سیگار در سال ۸۸ در افراد ۱۵ تا ۶۴ سال ۸۲/۱ درصد بود اما در سال ۹۰ مصرف سیگار کاهش یافت و در مقابل مصرف قلیان جای آن را گرفت و چند برابر شد، در نتیجه افزایش مصرف سیگار متوقف شده، اما قلیان جایگزین آن شده‌است.[۲۱][۲۲]

مقایسه سیگار و قلیان[ویرایش]

ده‌ها سال، عقیده کاذب فراگیری وجود داشته است که قلیان‌های آبی از سیگار خطر کمتری دارند. دود استنشاق‌شده از قلیان، نه تنها همه مواد سرطان‌زای دود سیگار را داراست، بلکه مونوکسیدکربن بیشتری هم دارد. به علاوه دود قلیان مجموعه‌ای از مواد سرطان‌زای دیگر هم دارد که ناشی از سوختن زغال است و خطر انتقال بیماری‌های عفونی مانند سل و هپاتیت از قطعه دهانی مشترک قلیان هم وجود دارد. شیوع مصرف سیگار در سال ۸۸ در افراد ۱۵ تا ۶۴ سال ۸۲/۱ درصد بود اما در سال ۹۰ مصرف سیگار کاهش یافت و در مقابل مصرف قلیان جای آن را گرفت و چند برابر شد، در نتیجه افزایش مصرف سیگار متوقف شده، اما قلیان جایگزین آن شده‌است، که ضرر قلیان بیشتر از سیگار می‌باشد. هر وعده قلیان برابرمصرف یک پاکت سیگاربوده و قلیان، در هر بار مصرف، دود بسیار زیادتری را در مقایسه با کشیدن یک نخ سیگار ایجاد می‌کند بصورتی که مصرف یک نخ سیگار بین ۵۰۰ سی‌سی تا یک لیتر دود تولید می‌کند، اما استفادهٔ یک بار از قلیان ۱۰ تا ۲۰ لیتر دود تولید خواهد، دود استنشاق شده از قلیان، نه تنها همهٔ مواد سرطان زای دود سیگار را دارا است، بلکه مونوکسیدکربن بیشتری هم دارد. افراد سیگاری که به طور متداول ۸ تا ۱۲ نخ سیگار در روز مصرف می‌کنند، به طور متوسط با ۴۰ تا ۷۵ پُک که به مدت ۵ تا ۷ دقیقه به طول می‌انجامد، حدود ۵ تا ۶ لیتر دود استنشاق می‌کنند و این در حالی است که مصرف کنندهٔ قلیان در هر وعده مصرف که به طور متداول ۲۰ تا ۸۰ دقیقه طول می‌کشد، حدود ۵۰ تا ۲۰۰ پُک می‌زند که هر پک به طور متوسط حاوی ۱۵/۰ تا یک لیتر دود است. میزان و عمق دَم در حرکت دادن آب قلیان بسیار مهم است، حجم دودی که از طریق قلیان وارد بدن می‌شود، ۱۰ تا ۲۰ برابر دود ناشی از مصرف سیگار است.[۲۳]

درآمد سیگار[ویرایش]

به گزارش اکونیوز در بررسی سال ۲۰۰۸ سیگار سومین صنعت سودآور در جهان بعد از صنعت نفت خام و داروسازی بوده‌است.[۲۴] سود حاصل از فروش سیگار به اندازه‌ای سرشار است که دولت‌ها حاضر به کاهش فروش سیگار در کشورهای دیگر و در کشور خودشان نیستند. به گفته مسئولان شرکت دخانیات درآمد مصرف سیگار در ایران در صورتی که واردات سیگار قانونی شود ۱۸ هزار میلیارد تومان خواهد بود.[۲۵] شرکت دخانیات ایران را می‌توان از سودآورترین شرکت‌های دولتی در بخش صنایع و معادن دانست.[۲۶] به گزارش خبرگزاری بی‌بی‌سی ایران در سال ۲۰۰۵ بعد از ژاپن و عربستان سعودی سومین مصرف کننده بزرگ سیگارهای آمریکایی در جهان است.[۲۷] حال آنکه مصرف سیگار در ایران در سال ۱۳۸۸، حدود ۱۵۰ درصد افزایش داشته‌است.[۲۶]

نام‌های تجاری معروف سیگار در بازار ایران[ویرایش]

سیگارهای غیر ایرانی[ویرایش]

سیگارهای ایرانی[ویرایش]

جنبش‌های ضد سیگار[ویرایش]

یک پوستر تبلیغاتی نازی‌ها بر ضد سیگار یا عنوان «کسی که پشت سر هم سیگار می‌کشد» این شخص سیگاری نیست که سیگار را از بین می‌برد، بلکه این سیگار است که شخص را می‌بلعد.

در سال‌های دهه ۱۹۰۰ جنبش ضد سیگار شکل گرفت، در آن زمان دغدغه بیشتر اخلاقیات بود تا سلامت. در آن زمان افزایش مصرف سیگارت توسط زنان و کودکان، باعث نگرانی‌های اخلاقی شده بود. به همین خاطر سیگارت در ۱۶ ایالت آمریکا بین سال‌های ۱۸۹۰ تا ۱۹۲۷ ممنوع شد.

در دو سه دهه اول، قرن بیستم جامعه نگاه خوبی به زن‌هایی که سیگار می‌کشیدند نداشت، برای تغییر این نگاه، یکی از اعضای خانواده فروید به نام ادوارد برنیز، راهبرد جالبی پیش گرفت، او تصمیم گرفت سیگار را نشان جنبش رهایی زنان در قرن جدید بکند، به همین خطر او تعدادی از زنان جوان را استخدام کرد که تا در خیابان راه بروند و سیگار را طوری به دست بگیرند و دود کنند، انگار که مشعل آزادی‌شان را در دست دارند![۲۸]

در آلمان نازی
نوشتار اصلی: جنبش ضد تنباکو در آلمان نازی

جنبش ضد تنباکو در آلمان نازی یکی از فعالیت‌های مهم اجتماعی در دوران حکومت نازی‌ها بود. عمده‌ترین کار این جنبش فعالیت بر ضد استعمال تنباکو و مصرف مشروبات الکلی بود. دولت ناسیونال سوسیالیستی کوشش بسیار زیادی انجام داد تا بتواند به شیوه‌های فرهنگی و تبلیغاتی مردم را به ترک مشروبات الکلی و سیگار ترغیب کند. دولت آلمان نازی کوشش کرد از طریق قانونی تا حد قابل توجهی با مصرف مشروبات الکلی برخورد کند. برای مثال رانندگانی که تحت تاثیر مشروبات الکلی قرار می‌گرفتند به سختی مجازات می‌شدند. دولت می‌کوشید جوانان را به خوردن نوشیدنی‌های سالم به جای مشروبات الکلی تشویق کند و این مساله تا حد زیادی به ویژه در میان افراد سازمان جوانان هیتلری به انجام رسید. در سال ۱۹۳۷ قانونی تصویب شد که فروش مشروبات الکلی را به افراد کم سن ممنوع می‌کرد.[۲۹]

در استرالیا

تبلیغ سیگار در رادیو و تلویزیون استرالیا از سال ۱۹۷۶ و متعاقب آن از سال ۱۹۸۹ در روزنامه‌های این کشور هم ممنوع شد و همچنین از سال ۱۹۹۲ شرکتهای تولید کننده سیگار حق سرمایه‌گذاری برای مسابقات ورزشی یا رویدادهای فرهنگی را در استرالیا ندارند و همچنین از اول دسامبر ۲۰۱۲ دولت استرالیا تولید کنندگان سیگار را از چاپ نام و لوگوی شرکت خود بر روی پاکت سیگار منع می‌کند.[۳۰]

جستارهای وابسته[ویرایش]

تاثیرات تنباکو بر سلامت انسان

زیرسیگاری

منابع[ویرایش]

  • دستنامه روانپزشکی بالینی کاپلان و سادوک/ترجمه دکتر محسن ارجمند
  • فرهنگ جامع روانشناسی و روانپزشکی/نصرت الله‌پور افکاری
  1. لغت‌نامه دهخدا
  2. http://1pezeshk.com/archives/2012/11/james-buchanan-duke-father-of-the-modern-cigarette.html#axzz2CM8tk6pK
  3. "Why is it so hard to quit?". Heart.org. Retrieved 2012-03-25. 
  4. World Health Organization (2008). WHO Report on the Global Tobacco Epidemic 2008: The MPOWER Package. Geneva: World Health Organization. ISBN 92-4-159628-7. [نیازمند صفحه]
  5. «Have You Ever Wondered What's In a Cigarette?»(انگلیسی). بازبینی‌شده در ۲ اردیبهشت ۱۳۹۱. 
  6. World Health Organization (2008). The Global Burden of Disease (2004 Update ed.). Geneva: World Health Organization. ISBN 92-4-156371-0. 
  7. "WHO Report on the Global Tobacco Epidemic". World Health Organization. 2008. 
  8. http://1pezeshk.com/archives/2012/11/james-buchanan-duke-father-of-the-modern-cigarette.html#axzz2CM8tk6pK
  9. http://www.bbc.co.uk/persian/science/2012/12/121201_l38_tabacco_plain_australia.shtml
  10. کتاب طب داخلی هاریسون
  11. «سیگار کشدن باعث فرسایش مغز می‌شود». همشهری آنلاین. 
  12. http://1pezeshk.com/archives/2012/11/james-buchanan-duke-father-of-the-modern-cigarette.html#axzz2CM8tk6pK
  13. نبوغ هیتلر، حمید رضا نیک بخش، بخش ۵، نمونه‌هایی از پیشرفت‌های اجتماعی در رایش سوم، صفحه ۱۳۰
  14. نبوغ هیتلر، حمید رضا نیک بخش، بخش ۵، نمونه‌هایی از پیشرفت‌های اجتماعی در رایش سوم، صفحه ۱۲۹، توضیح تصویر
  15. «یک میلیارد نفر تا پایان قرن حاضر قربانی سیگار می‌شوند». همشهری آنلاین. 
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ «چگونگی ترک سیگار». راستینه. 
  17. http://www.mardoman.net/health/quithappen/
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ «جنگ وینستون و مارلبورو در بازار سیگار ایران!». عصر ایران، ۱۳ تیر ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۰۲ سپتامبر ۲۰۱۳. 
  19. http://www.tabnak.ir/fa/news/402274/مرگ-سالانه-11-هزار-ایرانی-به-دلیل-دخانیات
  20. http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2959709
  21. http://www.migna.ir/vdchvinz.23nvmdftt2.html
  22. http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2961154
  23. http://www.migna.ir/vdchvinz.23nvmdftt2.html
  24. «پر سودترین و زیان ده ترین صنایع جهان». اکونیوز، ۳۰ مرداد ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۲ اردیبهشت ۱۳۹۱. 
  25. «سیگار جان ۱۲ میلیون ایرانی را در ازای ۱۸ هزار میلیارد تومان می‌گیرد». خبرآنلاین، ۲ آذر ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱ اردیبهشت ۱۳۹۱. 
  26. ۲۶٫۰ ۲۶٫۱ «فروش سیگار ۱۵۰ درصد افزایش یافت؛ بازار دخانیات ایران و چشم طمع مافیا!». ابتکار، ۹ آبان ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱ اردیبهشت ۱۳۹۱. 
  27. «ایران سومین مصرف کننده سیگار آمریکایی». بی‌بی‌سی، ۲۷ اسفند ۱۳۸۵. بازبینی‌شده در ۱ اردیبهشت ۱۳۹۱. 
  28. http://1pezeshk.com/archives/2012/11/james-buchanan-duke-father-of-the-modern-cigarette.html#axzz2CM8tk6pK
  29. نبوغ هیتلر، حمید رضا نیک بخش، بخش ۵، نمونه‌هایی از پیشرفت‌های اجتماعی در رایش سوم، صفحه ۱۲۸
  30. http://www.bbc.co.uk/persian/science/2012/12/121201_l38_tabacco_plain_australia.shtml

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستجو در ویکی‌گفتاورد مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به سیگار در ویکی‌گفتاورد موجود است.