قومس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از کومش)
پرش به: ناوبری، جستجو
موقعیت کومس در نقشه ایران در عصر خلفای عباسی برگرفته از کتاب جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی

کومش ، کومس یا قومس، نام یکی از ایالت‌های کهن ایران است که امروزه، استان سمنان محدودهٔ آن سرزمین باستانی را در برگرفته است.

سرزمین «کومس» که حدود آن را از گرمسار تا بیارجمند می‌دانند، سرزمینی است که در شمال ایران و در شرق ری واقع بوده است.

شاهراه بزرگ خراسان که از ری، در ناحیه جبال می‌آمد و به نیشابور در خراسان منتهی می‌گردید از سراسر ایالت قومس می‌گذشت و همه شهرهای مهم قومس سر این راه واقع بود.[۱] جغرافی‌نویسان عرب بخشی از شاهراه بین آبادی‌های کنونی عباس آباد و لاسگرد دهستانی در شهرستان سرخه را جزء ولایت جداگانه‌ای به نام قومس دانسته‌اند.[۲]

تاریخچه[ویرایش]

پیش از اسلام[ویرایش]

بنا به روایات تاریخی، کومش چهاردهمین ایالت تاریخی «ورن» (ورنه) از تقسیمات شانزده‌گانه اوستایی در دوران باستان بوده است. این منطقه در طی دوران حکومت مادها و هخامنشیان با نام «کومیسنه» (کومس) یا «کومیشان» (کومش) شناخته می‌شده و بخشی از ایالت بزرگ «پارت» (پرتو) به شمار می‌رفته است.قومس، چاپ اول، ص ۳.

قاجاریه و پهلوی[ویرایش]

در زمان قاجاریه، شهر دامغان مرکز سرزمین قومس بود. نام جغرافیایی قومس تا اواخر دوران قاجاریه بر سر زبان‌ها بود. جندق و خور و بیابانک در سال ۱۲۴۰ق تابع ایالت قومس(سمنان و سرخه و شاهرود ودامغان) شد و در سال ۱۳۳۷ق از آن جدا گردید.[۳]

در آغاز سال ۱۳۴۰ هجری شمسی در زمان نخست وزیری دکتر علی امینی و وزارت کشور سپهبد عزیزی، به پیروی از سنت تاریخی، طبق تصویب نامه هیئت وزیران، ایالت کومش (شامل دامغان، شاهرود، سرخه و بسطام) و جنوب طبرستان یعنی سنگسر، شهمیرزاد و روستاهای تابعه آنها) از نظر تقسیمات کشوری به نام فرمانداری کل سمنان نامگذاری شد. مرکز حکومت آن نیز در شهر سمنان تعیین و مستقر گردید.[۴]

پانویس[ویرایش]

  1. لسترنج. جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمهٔ محمود عرفان. چاپ سوّم. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۷. ص۳۸۹. 
  2. و.بارتولد. تذکره جغرافیای تاریخی ایران. ترجمهٔ حمزه سردادور (طالب‌زاده). چاپ سوّم. تهران: توس، ۱۳۷۲. ص۱۳۹. 
  3. هنر یغمایی(معتمد دیوان)، اسماعیل - تصحیح و توضیخ از عبدالکریم حکمت یغمایی. جندق و قومس در اواخر دوره قاجار. چاپ اوّل. تهران: نشر تاریخ ایران، زمستان ۱۳۶۳. ص۱۱۷. 
  4. قومس، چاپ اول، ص ۴.

منابع[ویرایش]

  • میرباقری، محمدرضا. قومس:گذری بر تاریخ و اقلیم و ویژگی‌های فرهنگی استان سمنان. چاپ اول. تهران: هم‌پا، ۱۳۸۷. شابک ‎۹۷۸-۶۰۰-۵۲۱۰-۰۹-۵. 
  • فرهنگنامه کومش
  • حقیقت(رفیع)، عبدالرّفیع. تاریخ قومس. چاپ سوّم. تهران: کومش، ۱۳۷۰. 

پیوند به بیرون[ویرایش]

  • قومس - (از تارنمای مؤسسه اطلس تاریخ شیعه)