کلان‌شهر تبریز

مختصات: ۳۸°۰۸′۰″ شمالی ۴۶°۳۰′۰″ شرقی / ۳۸٫۱۳۳۳۳°شمالی ۴۶٫۵۰۰۰۰°شرقی / 38.13333; 46.50000
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
تبریز بزرگ
منطقهٔ کلان‌شهری تبریز
ایل‌گلی
تبریز بزرگ در ایران واقع شده
تبریز بزرگ
تبریز بزرگ
مختصات: ۳۸°۰۸′۰″ شمالی ۴۶°۳۰′۰″ شرقی / ۳۸٫۱۳۳۳۳°شمالی ۴۶٫۵۰۰۰۰°شرقی / 38.13333; 46.50000
کشور ایران
استانآذربایجان شرقی
مساحت
 • شهری
۲۴۴٫۵۱ کیلومتر مربع (۹۴٫۴۱ مایل مربع)
 • کلان‌شهری
۱۲٬۵۳۹٫۹ کیلومتر مربع (۴۸۴۱٫۷ مایل مربع)
جمعیت
 (۲۰۱۶)
 • شهری
۱٬۵۸۴٬۸۵۵
 • کلان‌شهری
۲٬۳۴۰٬۸۹۷
پیش‌شماره(های) تلفن۰۴۱
وبگاه

کلان‌شهر تبریز (مجموعهٔ شهری تبریز، منطقهٔ کلان‌شهری تبریز، تبریز بزرگ)[۱][۲] یکی از کلان‌شهرهای ایران در استان آذربایجان شرقی است. هستهٔ مرکزی این کلان‌شهر، شهر تبریز است. کلان‌شهر تبریز در کنار ۵ کلان‌شهر دیگر (تهران، مشهد، اصفهان، شیراز و کرج) ۶ کلان‌شهر دارای مجموعهٔ شهری در ایران را تشکیل می‌دهند. ایجاد این ۶ مجموعهٔ شهری (منطقهٔ کلان‌شهری) برای اولین بار در ۲۶ مهر ۱۳۷۴ خورشیدی مورد تصویب هیئت وزیران ایران قرار گرفت. هرکدام از این مجموعه‌های شهری، شامل حریم شهرداری‌های واقع در داخل مجموعه هستند.[۱]

محدودهٔ مجموعهٔ شهری تبریز براساس روابط متقابل اقتصادی، اجتماعی و هم‌پیوندی اداری – سیاسی – خدماتی، شامل ۱۲ شهر تبریزسردرودخسروشاهباسمنج در شهرستان تبریز، اسکوسهندایلخچی در شهرستان اسکو، آذرشهرممقانگوگان در شهرستان آذرشهر، صوفیان در شهرستان شبستر و خواجه در شهرستان هریس است.[۳]

همچنین طرح جامع ناحیهٔ تبریز همزمان با تعیین محدودهٔ مجموعهٔ شهری تبریز در تاریخ ۶ بهمن ۱۳۸۲ مورد تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران قرار گرفت. این ناحیه به عنوان دروازهٔ ورودی اصلی ایران به اروپا و قفقاز، شامل ۱۲٬۵۳۲ (۱۲٬۵۳۹٫۹[۴]) کیلومتر مربع مساحت، متشکل از ۶ شهرستان تبریز، اسکو، شبستر، آذرشهر، بستان‌آباد و هریس است. ناحیهٔ تبریز به ۱۱ منظومه، ۳۲ مجموعهٔ روستایی و ۱۰۰ حوزهٔ عمران روستایی تقسیم می‌شود.[۳]

گسترش کالبدی شهرهای ناحیه (به استثنای ۴ شهر شبستر، صوفیان، خواجه و کوزه‌کنان) مورد تأیید شورای عالی شهرسازی و معماری ایران نیست؛ اما در عین حال، بر ایجاد شهرک مسکونی ملک‌کیان (شهر جدید شهریار) و ارتقای روستاهای مایان سفلی، مایان علیا، چرمشهر، سعیدآباد، لیقوان و شیخ‌ولی در افق طرح به شهر تأکید شده‌است.[۳]

جمعیت این ناحیه از ۱٬۷۹۴٬۵۶۴ نفر در سال ۱۳۷۵ به ۲٬۸۰۵٬۹۵۷ نفر در سال ۱۴۱۰ خورشیدی خواهد رسید که حدود ۸۰ درصد از آنان (۲٬۲۴۴٬۷۶۶ نفر) ساکن شهرها و ۲۰ درصد (۵۶۱٬۱۹۱ نفر) هم ساکن روستاها خواهند بود. تعداد شاغلان ناحیه در سال ۱۴۱۰ خورشیدی بالغ بر ۸۷۴٬۶۷۹ نفر خواهد بود که ۴۲۳٬۰۶۰ نفر (۴۸٫۳۶ درصد) در بخش خدمات، ۳۵۹٬۵۵۵ نفر (۴۱٫۱۱ درصد) در بخش صنعت و ۹۲٬۰۶۴ نفر (۱۰٫۵۳ درصد) هم در بخش کشاورزی مشغول خواهند بود.[۳]

نقشه[ویرایش]

هرچند شهرستان بستان‌آباد، بخش مرکزی شبستر، بخش مرکزی هریس و بخش تسوج جزء ناحیهٔ تبریز هستند، اما شهرهای واقع در این مناطق جزء مجموعهٔ شهری تبریز محسوب نمی‌شوند.

مجموعهٔ شهری تبریز، شهرهای واقع در شهرستان‌های تبریزاسکوآذرشهر (به جز تیمورلو) و بخش‌های صوفیانخواجه (به جز اربطان) را شامل می‌شود.

نقشهٔ ناحیهٔ تبریز، شامل شهرهای ۱۲ گانهٔ مجموعهٔ شهری تبریز (خطوط قرمز، رابطهٔ بین شهرهای مجموعهٔ شهری تبریز با هستهٔ مرکزی آن را نشان می‌دهند):

نقشهٔ منطقهٔ کلان‌شهری تبریز.

ناحیهٔ تبریز[ویرایش]

فهرست شهرستان‌های ناحیهٔ تبریز و اطلاعات کلی مربوط به آن‌ها:[۵][۶][۷][۸]

ردیف نام
شهرستان
مرکز مساحت
(کیلومتر مربع)
جمعیت
(۱۳۹۵)
تعداد
شهرها
تعداد
روستاها
تاریخ تأسیس
* ناحیهٔ تبریز تبریز ۱۲٬۵۳۹٫۹ ۲٬۳۴۰٬۸۹۷ ۳۱ ۵۳۱ ۱۳۸۲٫۱۱٫۶[۳]
۱ تبریز تبریز ۲٬۱۶۷٫۱۹ ۱٬۷۷۳٬۰۳۳ ۴ ۷۰ ۱۳۱۶٫۰۸٫۱۶[۹]
۲ اسکو اسکو ۱٬۷۶۲٫۵۹ ۱۵۸٬۲۷۰ ۳ ۴۷ ۱۳۷۶٫۰۲٫۰۷[۱۰]
۳ شبستر شبستر ۲٬۶۲۹٫۶۹ ۱۳۵٬۴۲۱ ۱۱ ۷۹ ۱۳۶۸٫۱۲٫۰۹[۱۱]
۴ آذرشهر آذرشهر ۸۴۰٫۰۰ ۱۱۰٬۳۱۱ ۴ ۴۶ ۱۳۷۶٫۰۲٫۰۷[۱۲]
۵ بستان‌آباد بستان‌آباد ۲٬۷۹۵٫۰۰ ۹۴٬۷۶۹ ۳ ۱۸۷ ۱۳۶۸٫۱۲٫۰۹[۱۳]
۶ هریس هریس ۲٬۳۴۵٫۴۳ ۶۹٬۰۹۳ ۶ ۱۰۲ ۱۳۶۸٫۰۴٫۲۱[۱۴]

مجموعهٔ شهری تبریز[ویرایش]

فهرست شهرهای مجموعهٔ شهری تبریز و اطلاعات کلی مربوط به آن‌ها:[۱۵][۱۶][۷][۱۷][۱۸][۱۹][۲۰][۲۱][۲۲]

مرکز شهرستان
مرکز بخش
ردیف نام شهر شهرستان جمعیت
(۱۳۹۵)
مساحت
(کیلومتر مربع)
رتبه در
شهرستان
درجهٔ
شهرداری
سال
شهرشدن
۱ تبریز تبریز ۱٬۵۸۴٬۸۵۵ ۲۵۰٫۵۹۰ ۱ ۱۲ ۱۲۹۶
۲ سهند اسکو ۸۲٬۴۹۴ - ۱ ۸ ۱۳۸۶
۳ آذرشهر آذرشهر ۴۴٬۸۸۷ ۷٫۳۷۰ ۱ ۷ ۱۳۰۵
۴ سردرود تبریز ۲۹٬۷۳۹ ۱۲٫۳۴۱ ۲ ۷ ۱۳۳۶
۵ خسروشاه تبریز ۲۱٬۹۷۲ ۳٫۰۵۹ ۳ ۶ ۱۳۳۳
۶ اسکو اسکو ۱۸٬۴۵۹ ۲٫۳۵۲ ۲ ۶ ۱۳۱۱
۷ ایلخچی اسکو ۱۶٬۵۷۴ ۰٫۹۸۴ ۳ ۶ ۱۳۴۰
۸ باسمنج تبریز ۱۲٬۶۹۲ ۰٫۵۸۷ ۴ ۶ ۱۳۲۸
۹ ممقان آذرشهر ۱۱٬۸۹۲ ۴٫۵۴۶ ۲ ۶ ۱۳۳۶
۱۰ گوگان آذرشهر ۱۱٬۷۴۲ ۱٫۹۸۳ ۳ ۵ ۱۳۳۶
۱۱ صوفیان شبستر ۹٬۹۶۳ ۲٫۰۳۲ ۲ ۶ ۱۳۴۱
۱۲ خواجه هریس ۴٬۰۱۱ ۰٫۷۷۱ ۵ ۳ ۱۳۷۳

تحولات[ویرایش]

  1. در ۸ مرداد ۱۳۸۰ خورشیدی، شورای عالی شهرسازی و معماری ایران بر مکان‌یابی توسعهٔ آتی شهر تبریز و اراضی مورد نیاز در مرحلهٔ دوم طرح مجموعهٔ شهری تبریز را مورد تأکید قرار داد.[۲۳]
  2. در ۱۹ بهمن ۱۳۸۸ خورشیدی، شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، طرح مجموعهٔ شهری تبریز را مورد بررسی قرار داد و مقرر کرد نقطه‌نظرات کمیتهٔ فنی در خصوص این طرح مجدداً بررسی گردد.[۲۴]
  3. در ۲۷ تیر ۱۳۹۰ خورشیدی، سقف جمعیت‌پذیری شهر سهند به ۱۸۵ هزار نفر افزایش یافت؛[۲۵] و با توجه به عدم تحقق جمعیت‌پذیری موردنظر، در ۳۰ مهر ۱۳۹۷ خورشیدی، همسو با طرح مجموعهٔ شهری تبریز، افق طرح از سال ۱۴۰۰ به ۱۴۱۰ خورشیدی افزایش یافت.[۲۶]
  4. در ۱۱ مرداد ۱۳۹۵ خورشیدی، بازنگری و آرایش مجدد فضاهای لجستیک و فضاهای صنعتی در منطقهٔ کلانشهری تبریز به منظور تقویت سایر شهرهای منطقه و ارتقای کیفیت محیطی در محدودهٔ شهر مورد تصویب قرار گرفت.[۲۷]

دانشگاه‌ها[ویرایش]

نشان دانشگاه تبریز.
نشان دانشگاه علوم پزشکی تبریز.
نشان دانشگاه صنعتی سهند.

تاریخچهٔ نخستین مؤسسات آموزش عالی در آذربایجان را شاید بتوان به شروع کار ربع رشیدی تبریز در اواخر سدهٔ سیزدهم میلادی نسبت داد.[۲۸]

یک سال پس از جنگ جهانی دوم و در دوران حکمرانی حکومت خودمختار آذربایجان، آموزش عالی مدرن با شروع به کار دانشگاه تبریز (که در آن زمان آذربایجان اونیورسیته‌سی نامیده شد) جان تازه‌ای گرفت.[۲۹]

فهرست ۵ دانشگاه دولتی واقع در مجموعهٔ شهری تبریز:[۳۰]

تبریز
  1. دانشگاه تبریز
  2. دانشگاه هنر اسلامی تبریز
  3. دانشگاه علوم پزشکی تبریز
  4. دانشکده فنی و حرفه‌ای شماره ۱ پسران تبریز
سهند
  1. دانشگاه صنعتی سهند
آذرشهر
  1. دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

شهرک‌های صنعتی[ویرایش]

فهرست شهرک‌های صنعتی واقع در ناحیهٔ تبریز:[۳۱][۳۲]

شهرستان تبریز
  1. شهرک صنعتی پتروشیمی
  2. شهرک صنعتی چرم‌شهر
  3. شهرک صنعتی ریحانه
  4. شهرک صنعتی سهند
  5. شهرک صنعتی شهید رجایی (تبریز ۱)
  6. شهرک صنعتی فناوری خودرو
  7. شهرک صنعتی عالی‌نسب
  8. شهرک صنعتی مصنوعات فلزی
  9. شهرک صنعتی شهید سلیمانی (تبریز ۴)
  10. ناحیه صنعتی اسپران
  11. ناحیه صنعتی آخولا
شهرستان اسکو
  1. شهرک صنعتی اسکو
شهرستان شبستر
  1. شهرک صنعتی بعثت
  2. شهرک صنعتی سرمایه‌گذاری خارجی (تبریز ۵)
  3. شهرک صنعتی شبستر
  4. شهرک صنعتی صنایع ساختمانی
  5. ناحیه صنعتی چهرگان
  6. ناحیه صنعتی کوزه‌کنان
شهرستان آذرشهر
  1. شهرک صنعتی شهید سلیمی ممقان (تبریز ۲)
شهرستان بستان‌آباد
  1. شهرک صنعتی بستان‌آباد
  2. شهرک صنعتی سعیدآباد (تبریز ۳)
  3. ناحیه صنعتی تیکمه‌داش
شهرستان هریس
  1. شهرک صنعتی بیلوردی
  2. ناحیه صنعتی زرنق

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «طرح‌ریزی و مدیریت مجموعه شهری تهران و سایر شهرهای بزرگ کشور و شهرهای اطراف آنها، مصوب ۱۳۷۴/۰۷/۲۶ هیئت وزیران». سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۲۸ نوامبر ۲۰۲۱.
  2. حسین‌زاده دلیر، کریم (۱۳۷۴)، تبریز بزرگ یک منطقه شهری برای برنامه‌ریزی و طراحی، فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی، شماره ۲، زمستان ۱۳۷۴، صص ۱۸–۱.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ «صورتجلسه طرح جامع ناحیه تبریز و تعیین محدوده مجموعه شهری تبریز، مصوب ۱۳۸۲/۱۱/۰۶ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران». سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۲۸ نوامبر ۲۰۲۱.
  4. «بررسی تطبیقی شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی در سال ۱۳۹۵». سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان آذربایجان شرقی. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ اکتبر ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۸ اکتبر ۲۰۲۱.
  5. «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار. دریافت‌شده در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۷.
  6. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰ خورشیدی». درگاه ملی آمار. دریافت‌شده در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۷.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. دریافت‌شده در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۷.
  8. «آمار جمعیت استان». ادارهٔ کل ثبت احوال استان آذربایجان شرقی. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۷ اوت ۲۰۱۰.
  9. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ اکتبر ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۸ نوامبر ۲۰۲۱.
  10. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ اکتبر ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۸ نوامبر ۲۰۲۱.
  11. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ اکتبر ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۸ نوامبر ۲۰۲۱.
  12. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ اکتبر ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۸ نوامبر ۲۰۲۱.
  13. [۱]
  14. [۲][پیوند مرده]
  15. «آمار درجه، جمعیت و سال تأسیس شهرهای کشور بر اساس سرشماری جمعیت ۱۳۹۵» (PDF). سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۳ نوامبر ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۳ نوامبر ۲۰۲۱.
  16. «مطالعات برنامه آمایش استان آذربایجان شرقی؛ خلاصه مدیریتی سند آمایش». سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان آذربایجان شرقی. دریافت‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۱.[پیوند مرده]
  17. «پورتال وزارت کشور». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیهٔ ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۳ دسامبر ۲۰۱۲.
  18. «۶ روستا به تبریز ملحق شد». خبرگزاری جمهوری اسلامی. دریافت‌شده در ۱۸ مهٔ ۲۰۲۰.
  19. «تقسیمات کشوری سال 1399». مرکز آمار ایران. دریافت‌شده در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۱.
  20. «درجه جمعیت و سال تأسیس شهرداری ها» (PDF). سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۳ نوامبر ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۲ مهٔ ۲۰۲۰.
  21. «پورتال وزارت کشور». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۷ مارس ۲۰۱۷.
  22. «گزارش وضعیت مناطق نابسامان شهری و عملکرد ستادهای استانی و شهرستانی» (PDF). شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۷ مارس ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۷ مارس ۲۰۱۷.
  23. «صورتجلسه مغایرتهای طرح تفصیلی با طرح جامع شهر تبریز، مصوب ۱۳۸۰/۰۵/۰۸ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران». سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۲۸ نوامبر ۲۰۲۱.
  24. «طرح مجموعه شهری تبریز (مصوب ۱۹ /۱۱ /۱۳۸۸)، مصوب ۱۳۸۸/۱۱/۱۹ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران». سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۲۸ نوامبر ۲۰۲۱.
  25. «اصلاح طرح مجموعه شهری تبریز ایران، مصوب ۱۳۹۰/۰۴/۲۷ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران». سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۲۸ نوامبر ۲۰۲۱.
  26. «مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران پیرامون طرح جامع شهر جدید سهند، مصوب ۱۳۹۷/۰۷/۳۰ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران». سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۲۸ نوامبر ۲۰۲۱.
  27. «مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران پیرامون بررسی اولیه طرح جامع شهر تبریز، مصوب ۱۳۹۵/۰۵/۱۱ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران». سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۲۸ نوامبر ۲۰۲۱.
  28. http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8708080569
  29. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۱ ژوئن ۲۰۱۴.
  30. «منطقه‌بندی دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی کشور» (PDF). وزارت علوم، تحقیقات و فناوری. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۶ نوامبر ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۶ نوامبر ۲۰۲۱.
  31. «اطلاعات شهرک‌ها». شرکت شهرک‌های صنعتی استان آذربایجان شرقی. بایگانی‌شده از اصلی در ۹ دسامبر ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۱۸ دسامبر ۲۰۰۹.
  32. «شهرک‌های صنعتی آذربایجان شرقی». سایت صنعت ایران. دریافت‌شده در ۲۸ نوامبر ۲۰۲۱.