فرابورس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

داد و ستد خارج از بورس یا به اصطلاح فرابورس (OTC) به طور مستقیم بین دو طرف بدون هیچ گونه نظارتی از جانب یک بورس انجام می گیرد. فرابورس در مقابل داد و ستد بورسی که در بازارهای سازمان یافته رخ می دهد قرار دارد. یک بورس اوراق بهادار مزایایی همچون تسهیل نقدشوندگی، کاهش ریسک اعتباری در مورد نکول یکی از طرفین معامله، شفافیت و در دسترس بودن قیمت جاری بازار را دارد.

در معاملات بازار فرابورس قیمت برای عموم لزوما منتشر نمی شود و به دلیل اینکه قراردادها دو جانبه هستند هر طرف می تواند نگران ریسک اعتباری طرف دیگر باشد.

همچون معاملات بورسی معاملات فرابورس در مورد کالا، ابزارهای مالی (شامل سهام) و اوراق مشتقه آنها انجام می گیرد. بازار اوراق مشتقه فرابورس در دارایی هایی مثل نرخ بهره، نرخ ارز، سهام و کالا فعال است.[۱]

محصولاتی که در بورس مبادله می شوند باید به خوبی استاندارد باشند. در واقع برای ایجاد شفافیت، محصولات مبادله شده باید مطابق با کمیت، کیفیت و عینیت مشخص تعریف شده بوسیله ی بورس و در تمام معاملات یکسان باشند. بازار فرابورس این محدودیت ها را ندارد. برای مثال ممکن است طرفین روی کمیت غیرمعمول توافق کنند.[۲]

در سال 2008 تقریبا 16 درصد از سهام ایالت متحده در خارج از بورس مبادله می شد. در آوریل سال 2014 این رقم تا حدود 40 درصد افزایش پیدا کرد.[۲]

در اواخر سال 2012 اگرچه مقدار معاملات اوراق مشتقه فرابورس 3.3 درصد نسبت به سال قبل کاهش داشت، حجم معاملات پایاپای شده بالغ بر 346.4 تریلیون دلار بود.[۳] آمار منتشره بانک تسویه حسابهای بین المللی در مورد بازارهای اوراق مشتقه فرابورس نشان می داد که این مقدار پایان ژوئن سال 2013 بالغ بر 693 تریلیون دلار بود.

ارزش بازار ناخالص اوراق مشتقه فرابورس که هزینه جایگزینی تمام قراردادهای در حال اجرا در قیمتهای جاری بازار می باشد از 25 تریلیون دلار در اواخر سال 2012 به 20 تریلیون دلار در پایان سال 2013 کاهش یافت.[۴]

سهام مورد معامله در فرابورس[ویرایش]

در ایالات متحده داد و ستد سهام در خارج از بورس توسط بازارساز با استفاده از خدمات مظنه گذاری معامله گران مانند تابلوی اعلانات فرابورس (به انگلیسی: OTC Bulletin Board ) ( زیر نظر سازمان نظارتی صنعت مالی) و خدمات آنلاین فرابورس (به انگلیسی: OTC Link) (تنظیم شده توسط انجمن بازارهای فرابورس) انجام می گیرد. تابلوی اعلانات فرابورس مجوز خدمات آنلاین فرابورس را برای اوراق بهادار آن صادر می کند. اگرچه سهام بورسی می توانند در فرابورس مبادله شوند (بازار سوم) ولی این کار معمول نیست. سهام فرابورسی نیز معمولا در بورس مبادله نمی شوند. سهامی هم که در تابلوی اعلانات فرابورس مظنه گذاری می شوند باید الزامات گزارش گری کمیسیون بورس و اوراق بهادار ایالات متحده را رعایت کنند. سایر سهام فرابورسی دستورالعمل های افشایی دیگری دارند( مثل سهام OTCQX انجمن بازارهای فرابورس ). هم چنین بعضی سهام نیز هیچ الزام گزارش گری ندارد( مثل اوراق بهادار pink sheets و سهام بازار خاکستری (به انگلیسی: gray market)).

بعضی شرکتها همچون وال مارت [۵] (به انگلیسی: Wal-Mart) در ابتدا در فرابورس مبادله و سرانجام وارد بورس شدند. در سال 1969 مجموعه وال مارت بصورت یک شرکت درآمد. سهام این شرکت در سال 1972 با زیرمجموعه هایی در 5 ایالت آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا، اوکلاهاما و میسوری در فرابورس عرضه شد. طی یکسال درآمد فروش این شرکت بالغ بر 1 بیلیون دلار بود که سریع ترین شرکت از این لحاظ نامیده شد. در سال 1972 وال مارت با نماد WMT وارد بورس اوراق بهادار نیویورک شد.[۵]

قراردادهای فرابورس[ویرایش]

قرارداد خارج از بورس یک قرارداد دوجانبه است که درآن طرفین ( یا کارگزار یا واسط آنها) روی چگونگی داد و ستد توافق می کنند البته معمولا این کار توسط یک شرکت تامین سرمایه انجام می گیرد.

قراردادهای آتی و تاخت از نمونه های اصلی این قراردادها هستند که معمولا بصورت آنلاین یا تلفنی صورت می گیرند. این قراردادهای اوراق مشتقه توسط انجمن بین المللی اوراق مشتقه و سواپ مدیریت می شوند. به این بخش از بازار فرابورس اصطلاحا بازار چهارم گفته می شود.

منتقدان از بازار فرابورس بعنوان بازار تاریک (به انگلیسی: dark market) یاد می کنند به این دلیل که معمولا قیمت نه منتشر می شود و نه از اصولی پیروی می کند.[۲]

اوراق مشتقه خارج از بورس مخصوصا برای پوشش ریسک اهمیت دارند. یعنی اصطلاحا آنها یک حصار امن و کامل (به انگلیسی: perfect hedge) برای عدم ورود ریسک ایجاد می کنند. به دلیل استاندارد های وضع شده بر قراردادهای بورسی جهت داشتن یک الگوی واحد برای همه ی ابزارها، انعطاف پذیری زیادی برای پوشش ریسک وجود ندارد. بوسیله اوراق مشتقه فرابورس یک بنگاه می تواند بهترین شرایط را بر قرارداد جهت مقابله با ریسک وضع کند. [۶]


ریسک طرف معامله (نکول)[ویرایش]

اوراق فرابورس ممکن است ریسک مهمی در برداشته باشند. از طرفی به خاطر بحران اعتباری سال 2007 تاکید زیادی بر ریسک طرف معامله شد. ریسک طرف معامله ناشی از این است که یک طرف قبل از انقضای معامله نکول کرده و از پرداخت مبلغ مندرج در قرارداد خودداری کند. [۱] راه های زیادی برای محدود کردن این ریسک وجود دارد. یکی از این راه ها تمرکز بر کنترل این ریسک با تنوع بخشی، ابهام زدایی (به انگلیسی: netting)، استفاده از وثیقه و مصون سازی است.[۱]

انجمن بین المللی اوراق مشتقه و سواپ در نشریه سال 2010 استفاده از وثیقه در قراردادهای مشتقه فرابورس را بعنوان یکی از راه های کاهش ریسک مورد بررسی قرارداد.[۷]

اهمیت اوراق مشتقه فرابورس در بانکداری مدرن[ویرایش]

اوراق مشتقه فرابورس بخش مهمی از دنیای مالی به شمار می آیند. بازارهای این اوراق اندازه بزرگی دارند و طی دوره زمانی 1980 تا 2000 بصورت نمایی رشد کردند. این رشد توسط محصولات نرخ بهره، ابزار نرخ ارز و سواپ نکول اعتباری رخ داد. بازارهای اوراق مشتقه فرابورس طی زمان رشد کردند و ارزش آن ها در 31 دسامبر 2010 به مرز 601 تریلیون دلار رسید.[۷]

در مقاله ای که در سال 2001 توسط صندوق بین المللی پول منتشر شد شیناسی (به انگلیسی: Schinasi) و همکاران به این نتیجه رسیدند که افزایش معاملات اوراق مشتقه فرابورس بدون پیشرفت چشمگیر کامپیوتر و فناوری اطلاعات طی سال های 1980 تا 2000 غیر ممکن بود. [۸] طی آن سالها موسسات مالی فعال بین المللی سهم درآمدشان از فعالیت های اوراق مشتقه فرابورس را افزایش دادند. این موسسات پرتفوهایی از اوراق مشتقه شامل ده ها هزار موقعیت را مدیریت کردند و گردش معاملات را به 1 تریلیون دلار رساندند. پیش از بحران مالی سال 2008 بازار فرابورس یک شبکه غیررسمی از روابط متقابل و پویا بود و رویارویی زمان بندی شده با ریسک اعتباری را فراهم می کرد و اینکه اندازه و توزیع آن به ابزارهای مهم دارایی گره خورده بود. موسسات مالی بین المللی بطور فزاینده توانایی کسب سود از فعالیت های مربوط به اوراق مشتقه فرابورس را پرورش دادند و فعالان بازارهای مالی از آن بهره مند شدند. در سال 2000 نویسندگان اذعان کردند که رشد در معاملات فرابورس از راه های زیادی امکان پذیرشده است که این امکان را مدرن شدن بانکداری تجاری و سرمایه گذاری و جهانی شدن مبحث مالی فراهم کرده است.[۸] با اینحال در ماه سپتامبر یک تیم وابسته به صندوق بین المللی پول به رهبری متیسون و شیناسی تاکید کردند که داستان دنباله دار آشفتگی در اواخر دهه 1990 باعث به خطر افتادن ثبات بازار شد و این به خاطر ویژگی های ابزار و بازارهای اوراق مشتقه فرابورس بود.[۹]

بورس تجاری نیویورک یک سیستم پاکسازی(اتاق پایاپای) برای فهرستی از اوراق انرژی فرابورس ایجاد کرد که به طرفین معامله این اجازه را می داد که معامله را به اتاق پایاپای بورس منتقل کنند. این کار باعث حذف ریسک اعتباری و عملکرد طرفین معامله شد.

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Over-the-counter (finance)»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۷ ژوئیه ۲۰۱۵).