رئیس قوه قضائیه ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
رئیس قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران
Emblem of Iran.svg
نشان رسمی جمهوری اسلامی
Ebrahim Raisi 2018.jpg
متصدی کنونی
سید ابراهیم رئیسی

از ۱۶ اسفند ۱۳۹۷
نامزدکننده رهبر ایران
مدت دوره پنج سال، تمدیدپذیر
بنیادگذاری ۶ مرداد ۱۳۶۸
نخستین دارنده محمد یزدی
حقوق حدود ۶ میلیون تومان (سال ۱۳۹۵)[۱]
وبگاه http://dadiran.ir/

رئیس قوه قضائیه ایران با حکم رهبر این کشور و به مدت پنج سال منصوب می‌شود و این زمان قابل تمدید است. این مقام را باید «یک نفر مجتهد عادل و آگاه به امور قضایی و مدیر و مدبر» تصدی کند. هم‌اکنون سید ابراهیم رئیسی از سال ۱۳۹۷ این مقام را بر عهده دارد. وظایف وی بر پایه اصل ۱۵۸ قانون اساسی جمهوری اسلامی چنین است:

  1. ایجاد تشکیلات قضائی
  2. تهیه لوایح قضائی
  3. امور اداری و استخدامی

پیشینه

پیش از تغییرات قانون اساسی در سال ۱۳۶۸، «رئیس دیوان عالی کشور» به عنوان «رئیس قوه قضائیه» دانسته می‌شد.[۲][۳]

نقش‌های مهم براساس قانون اساسی

  1. اصل ۱۲۹: در صورت‏ غيبت‏ يا بيماری‏ بيش‏ از دو ماه‏ رئيس‏ جمهور و يا در موردی كه‏ مدت‏ رياست‏ جمهوری‏ پايان‏ يافته‏ و رئيس‏‌جمهور جديد بر اثر موانعی‏ هنوز انتخاب‏ نشده‏ و يا امور ديگری‏ از اين‏ قبيل‏، معاون‏ اول‏ رئيس‏‌جمهور يا موافقت‏ رهبری اختيارات‏ و مسئولیت‌های وی‏ را بر عهده‏ می‌گيرد و شورایی‏ متشكل‏ از رئيس‏ مجلس‏ و رئيس‏ قوه‏ قضائيه‏ و معاون‏ اول‏ رئيس‏‌جمهور موظف‏ است‏ ترتيبی‏ دهد كه‏ حداكثر ظرف‏ مدت‏ پنجاه‏ روز رئيس‏‌جمهور جديد انتخاب‏ شود.
  2. اصل ۱۴۲: دارایی‏ رهبر، رئيس‏‌جمهور، معاونان‏ رئيس‏‌جمهور، وزيران‏ و همسر و فرزندان‏ آنان‏ قبل‏ و بعد از خدمت‏، توسط رئيس‏ قوه‏ قضائيه‏ رسيدگی‏ می‌شود كه‏ بر خلاف‏ حق‏، افزايش‏ نيافته‏ باشد.
  3. اصل ۱۲۱: رئيس‏‌جمهور در مجلس‏ شورای اسلامی‏ در جلسه‏‌ای‏ كه‏ با حضور رئيس‏ قوه‏ قضائيه‏ و اعضای‏ شورای نگهبان‏ تشكيل‏ می‌شود سوگند ياد می‌كند و سوگندنامه‏ را امضا می‌نمايد.[۴]
  4. فعالیت سازمان بازرسی کل کشور زیر نظر رئیس قوه قضائیه انجام می‌گیرد.[۵]
  5. نظارت بر شورای عالی حقوق بشر
  6. انتخاب رئیس دیوان عدالت اداری
  7. رئیس دیوان عالی کشور توسط رئیس قوه قضائیه با مشورت قضات دیوان عالی کشور به مدت ۵ سال به این سمت، منصوب می‌شود.
  8. نظارت بر روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران از طریق معاون حقوقی قوه قضائیه
  9. براساس ماده ۲ قانون وظایف و اختیارات رئیس قوه قضائیه مصوب ۱۲ آبان ۱۳۷۸ مجلس شورای اسلامی، «ریاست قوه قضائیه سمتی قضائی است و هر گاه رئیس قوه قضائیه ضمن بازرسی، رأی دادگاهی را خلاف شرع تشخیص دهد آن را جهت رسیدگی به مرجع صالح ارجاع خواهد کرد.»
  10. وزیر دادگستری از میان کسانی که رئیس قوه قضائیه به رئیس‌جمهور پیشنهاد می‌کند انتخاب می‌گردد.» (اصل ۱۶۰)[۶][۷]
  11. رئیس قوه قضائیه دادستان کل کشور را منصوب می‌کند.
  12. عضو شورای عالی امنیت ملی

فهرست رؤسای قوه قضائیه ایران

مقام ریاست قوه قضائیه در پی بازنگری در قانون اساسی ایران در ۱۳۶۸ ایجاد و جایگزین شورای عالی قضایی شد. طول دورهٔ ریاست قوهٔ قضاییه ۵ سال است.

# رئیس دیوان عالی کشور بازه دوره وزیر دادگستری
از تا
۱ سید مهدی سجادیان[۸] Mehdi Sajjadian.png ۱۵ فروردین ۱۳۵۸ ۴ اسفند ۱۳۵۸ یک دورهٔ ناتمام اسدالله مبشری
# رئیس دیوان عالی کشور و شورای عالی قضایی بازه دوره رهبر
از تا
۲ سید محمد بهشتی Mohammad Beheshti portrait.jpg ۴ اسفند ۱۳۵۸ ۷ تیر ۱۳۶۰ یک دوره
ناتمام[۹]
سید روح‌الله خمینی
۳ سید عبدالکریم موسوی اردبیلی Abdul-Karim Mousavi Ardebili (5).jpg ۸ تیر ۱۳۶۰ ۲۳ مرداد ۱۳۶۸ دو دوره
ناتمام[۱۰]
# رئیس قوهٔ قضائیه بازه دوره رهبر
از تا
۴ محمد یزدی Mohammad Yazdi (15).jpg ۲۴ مرداد ۱۳۶۸ ۲۳ مرداد ۱۳۷۸ دو دوره سید علی خامنه‌ای
۵ سید محمود هاشمی شاهرودی Mahmoud Hashemi Shahroudi012 (0).jpg ۲۴ مرداد ۱۳۷۸ ۲۳ مرداد ۱۳۸۸ دو دوره
۶ صادق لاریجانی Sixth International Conference in Support of the Palestinian Intifada, Tehran (15) (crop of Sadeq Larijani).jpg ۲۴ مرداد ۱۳۸۸ ۱۶ اسفند ۱۳۹۷ دو دوره ناتمام
۷ سید ابراهیم رئیسی Ebrahim Raisi 2018.jpg ۱۶ اسفند ۱۳۹۷ تاکنون دوره اول

منابع


  1. «حقوق "روحانی" و "لاریجانی"ها چقدر است؟/ بالاترین حقوق از آن کیست؟». باشگاه خبرنگاران جوان، ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۵. ۵۶۰۳۵۱۹. 
  2. * شریف، ‌علی‌اصغر. «نظام قضائی: زندگینامه رؤسای دیوان عالی کشور». حقوق مردم، ش. ۴۲,۴۳ (۱۳۵۴): ۵۰–۵۷. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۷-۱۷. 
  3. * «مراسم جشن سالگرد استقلال کانون وکلای دادگستری». کانون وکلا، ش. ۱۴۱ (۱۳۵۶): ۸–۱۶. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۷-۱۷. 
  4. «وظایف و اختیارات». www.president.ir. بازبینی‌شده در 2019-03-08. 
  5. www.yjc.ir. بازبینی‌شده در 2019-03-08. 
  6. «وظایف و اختیارات رئیس قوه قضائیه». hawzah.net. بازبینی‌شده در 2019-03-09. 
  7. Khamenei.ir. «وظایف شورایعالی قضایی». farsi.khamenei.ir. 1989-02-15. بازبینی‌شده در 2019-03-09. 
  8. * امین, ‌سید‌حسن (1385). "ناصر یگانه: آخرین رییس دیوان عالی کشور رژیم پهلوی". حافظ (38): 22–23. Retrieved 2019-03-09.
  9. ترور شد
  10. با بازنگری در قانون اساسی و برچیده شدن شورای عالی قضایی، از اختیارات و اهمیت سمت «ریاست دیوان عالی کشور» کاسته شد و سمتی با نام «ریاست قوهٔ قضائیه» به عنوان بلندپایه‌ترین مقام قضایی ایران ایجاد گردید.