توراگینا خاتون

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سکه ۱۰ دیناری توراگینا خاتون که به نام مستعصم بالله (خلیفه عباسی) در کرمان ضرب گردیده. ۶۴۱ هـ ق

جانشین و نایب السطنة اوگدای خان مغول. دربارهٔ احوال وی پیش از به دست گرفتن امور اطلاعات چندانی نیست وی از قوم مرکیت و همسر تایرادسون از سرداران همین قوم بود. توراگینا نخست همسر توقتابیگی (به از تاریخ سری مغولان). توراگینا از او صاحب ۴یا ۵ فرزند شد و از قدرت و نفوذ قابل توجهی برخوردار بوده چنانکه در عزل و نصب امرای اوگدای دست داشته‌ است. وقتی که اوگدای بیمار شد فرزند بزرگ خود گیوک که با لشکر به مأموریت رفته بود را به دربار خواند ولی پیش از آنکه گیوک برگردد اوگدای درگذشت.

به دلیل این که اوگدای جانشین خود را انتخاب نکرده بود با اینکه ولیعهدش کوچک بوده موکاخاتون همسر اول اوگدای امور را در دست گرفت.

اما از آنجایی که مادر پسران بزرگ خان توراگینا بوده و از نفوذ و لیاقت قابل توجهی برخوردار بوده با تمایل شاهزادگان و امرای مغول به نیابت سلطنت پاگذاشت. در این (جوینی ،۱۹۵/۱_۱۹۶ ابن عبری، ۲۵۶؛ قس:برنت،۸۸::::: «آورده‌است که اوگدای در بستر مرگ توراگینا را برای سلطنت انتخابه کرده بود، البته به روایت برخی از مورخان چینی و ایرانی: اوگدای نخست پسر کوچک خود کوجو را به ولیعهدی انتخاب کرد اما چون بعد از مدتی درگذشت نواده خود شیرامون را به جانشینی برگزید، اما توراگینا بی اعتنا به وصیت اوگدای بدون جلب نظر شاهزادگان با در دست گرفتن سلطنت تلاش کرد تا پسر خود گیوک را به پادشاهی برساند. تلاش توراگینا برای سلطنت گیوک با مخالفت‌های روبرو شد که یکی از مخالفان باتو نواده چنگیز بوده و گیوک را به سبب اینکه در جنگ با فرماندهی او مخالفت کرده بود را دشمن خود می‌دانست و با بهانه جویی‌هایی عملاً می‌خواست خاندان اوگدای حکومت را در دست نگیرد. گروهی دیگر بودند که طرفداران شیرامون بودند و گروهی دیگر از کوتان برادر گیوک حمایت می‌کند کردند و خودشان مدعی حکومت بودند.

توراگینا برای جلب نظر و حمایت امرا اموال خود را به آنان بخشید و با گروهی از جمله خاندان (ایلواج) اختلاف داشت و آن‌ها را عزل کرد و در بازداشت کردن آن‌ها تلاش کرد و جینقای از امرای بزرگ اوگدای از ترس جان به کوتان گریخت.

کوشش توراگینا برای بازپس‌گیری آن‌ها به نتیجه‌ای نرسید یکی از نزدیکان توراگینا کنیزی به نام فاطمه نام داشت که از بردگان خراسان دربار اوگدای بود و در دربار توراگینا نفوذ یافت. گفته‌اند که وی قدرتی به دست‌آورد که امرا و کارگزاران بی کفایت و یاران اوگدای را از دربار دور و عزل کرد. برادر چنگیز به جنگ با توراگینا برخاست و این تعارضها و مخالفت‌ها قلمرو اوگدای را نابسامان کرده بود.

مهمترین مسئله‌ای که توراگینا و امرای مغول را مشغول کرده بود تشکیل انجمن با قوریلتای برای تعیین جانشینی اوگدای بود، و باتو با بهانه‌هایت آشکار تشکیل آن را به تأخیر انداخت. اما سرانجام در بهار ۶۴۴ق قوریلتای در نزدیک دریاچه کوکونور تشکیل شد و تمام شاهزادگان مغول جز باتو و و امرا و فرمانروایان گرجستان و ارمنستان و آسیای صغیر و نماینده خلیفه عباسی در آنجا گرد آمدند و گیوک را به پادشاهی رساندند و دلیل انتخاب آن، خردسالی شیرامون و خصایص گیوک و بیماری کوتان بود. گیوک وقتی امور را دست گرفت بعد از مدتی بیمار شد و درگذشت. گویا توراگینا باز به تخت نشست. برخی از گروهها با سیاست‌های توراگینا مخالفت نشان دادند؛ از جمله عبدالرحمن مه ان را از مقام خود عزل کرد. کوشش‌های فاطمه برای نفوذ برگیوک به نتیجه نرسید. بلکه خان مغول او را به جادوگری متهم کرد و بیماری برادرش را به کوتان نسبت داد و سرانجام او را کشت و خاندانش را به حبس آزار و اذیت کرد. دربارهٔ تاریخ مرگ توراگینا اطلاعی در دست نیست اما آورده‌اند که او دوسه ماه پس از جلوی گیوک درگذشت.

برخی از نویسندگان توراگینا را مسیحی دانسته‌اند و آورده‌اند که به همین سبب تربیت گیوک را به امیر قداق مسیحی واگذار کرد و امتیازهایی به مسیحیان داد. دوران توراگینا را دوره دشمنی اروپا و مسیحیت با مغولان بشمار آورده‌اند. توراگینا که با امیر جینقای مسیحی دشمنی داشت و او را از دربار براند و همین در گروش علاقه او به مسیحیت تردید ایجاد می‌کند[۱]

منابع[ویرایش]

  1. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ج اول.