ترکستان غربی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
Russian Turkestan
Русский Туркестан
Governorate-General Russian Empire

1867–1918


 

 

 

نشان Turkestan

نشان

Location of Turkestan
Provinces of Russian Turkestan in 1900
پایتخت Tashkent
تاریخچه
 -  تأسیس July 11
 -  پایان April 30
وسعت
 -  (1897) ۱٬۷۰۷٬۰۰۳ km2 (۶۵۹٬۰۷۸ sq mi)
جمعیت
 -  (1897) ۵٬۲۸۰٬۹۸۳ 
تراکم ۳٫۱ /km2  (۸ /sq mi)
زیربخش‌های سیاسی ابلاستs: 5 (since 1899)
سرزمین ترکستان

ترکستان باختری که به آن ترکستان روس نیز گفته می‌شود، سرزمینی بوده است که اکنون بخشی از جمهوری‌های ترکمنستان، ازبکستان، قرقیزستان، تاجیکستان و تکه‌ی جنوبی جمهوری قزاقستان می‌باشد که با پاره‌های اپاختری افغانستان و اپاختر باختری چین (ترکستان خاوری)، سازندۀ ترکستان بزرگ هستند.

گسترۀ جغرافیایی[ویرایش]

ترکستان باختری یا ترکستان روس سرزمین پهناوری است که بخش بزرگی از آن در گذشته به‌نام سرزمین تور، توران و خوارزم زبانزد بود که امروزه میان افغانستان و اپاختر خاوری ایران و قزاقستان روس و ترکستان خاوری و مغولستان بیرونی قرار دارد. و جمهوری‌های ترکمنستان و ازبکستان در این ناحیه است. رود سیحون و جیحون در آن جاری است و به‌درستی می‌توان آن‌را حوضه دریاچۀ ارال و دو رود یاد شده دانست. قسمت اپاختر باختری این سرزمین را پیش از مغول٬ ترکستان و قسمت جنوب خاوری آن را فرغانه می‌نامیدند.[۱]

این سرزمین خود به دو بخش ترکستان جوزجان یا ترکستان جنوبی و ترکستان خوارزم یا ترکستان اپاختری جدا می‌شود.

ترکستان جوزجان یا ترکستان جنوبی[ویرایش]

ترکستان جنوبی یا ترکستان جوزجان (که به صورت ترکستان گوزگان، ترکستان گوزگانان و ترکستان جوزجانان نیز به کار می‌رفته است) در بخش اپاختری افغانستان، جنوب رود جیحون و در باختر سرزمین بلخ قرار داشته‌است. ولایت‌های جوزجان، سرپل و فاریاب در اپاختر افغانستان پاره‌ای از ترکستان جنوبی شمرده می‌شوند.

ترکستان خوارزم یا ترکستان اپاختری[ویرایش]

ترکستان اپاختری یا ترکستان خوارزم دربردارنده بخش‌هایی از فرارود و خوارزم بوده است که هم‌اکنون در کشورهای ترکمنستان، ازبکستان و ... جای گرفته‌است. این بخش در اپاختر رود جیهون، خاور دریاچه خزر و جنوب دریاچه آرال جای گرفته است.

توران[ویرایش]

نام توران در اوستا و تاریخ ایران آمده‌است. بین فرمانروایان ایران و توران همواره بر سر کیش و سرزمین زد و خوردهایی بوده‌است ولی پس از زرتشت بخشی از مردم آن سرزمین کیش زرتشت را پذیرفتند.[۲] استاد واسیلی بارتولد این چالش را چنین بیان می‌کند که نام توران در اوستا آمده‌ است و چنین انگاشته می‌شود که تورانیان شاخه‌ای از آریائیان بوده‌اند. از سدهٔ ششم میلادی که ترکان به آسیای میانه راه یافتند، مانندگی (شباهت) این دو نام سبب شد که برخی نام توران را با نام ترکان یکی بدانند. حال‌آنکه هیچ پیوندی میان این دو نام نبود.[۳]

جستار های وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. لغت‌نامه دهخدا درباره ترکستان باختری.
  2. دانشنامهٔ مزدیسنا، ص ۲۱۵
  3. رضا، عنایت الله. ایران و ترکان در روزگار ساسانیان. ص ۵۵ تا ۶۶

منابع[ویرایش]

  • اوشیدری، جهانگیر (۱۳۷۶دانشنامهٔ مزدیسنا، واژه نامهٔ توضیحی آیین زرتشت، تهران: نشر مرکز، شابک ۹۶۴-۳۰۵-۳۰۷-۵
  • رضا، عنایت الله (۱۳۶۵ایران و ترکان در روزگار ساسانیان، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی