ناشنوایی

ناشنوایی
نشانه بین‌المللی برای ناشنوایی
تخصص	پزشکی گوش و حلق و بینی

ناشنوایی یا کَری (به انگلیسی: Deafness) در زمینه‌های پزشکی و فرهنگی معانی متفاوتی دارد. در پزشکی، ناشنوایی به معنای کاهش شنوایی است که مانع درک زبان گفتاری می‌شود و یک وضعیت شنوایی‌شناسی محسوب می‌گردد. در این کاربرد، واژه با حرف کوچک «d» نوشته می‌شود. بعدها این اصطلاح در زمینهٔ فرهنگی برای اشاره به کسانی به کار رفت که عمدتاً با ابزارهای کمک‌شنوایی مانند سمعک یا از طریق زبان اشاره ارتباط برقرار می‌کنند، فارغ از میزان توانایی شنوایی‌شان. در این حالت معمولاً با حرف بزرگ «D» نوشته می‌شود و در گفتار و زبان اشاره به عنوان «Deaf بزرگ» شناخته می‌شود. این دو تعریف با یکدیگر همپوشانی دارند اما یکسان نیستند؛ زیرا کاهش شنوایی شامل مواردی می‌شود که آن‌قدر شدید نیستند که درک زبان گفتاری را مختل کنند، در حالی که ناشنوایی فرهنگی حتی شامل افراد شنوا نیز می‌شود که از زبان اشاره استفاده می‌کنند، مانند فرزندان والدین ناشنوا.

زمینه پزشکی

شنوایی‌سنجی.

در زمینهٔ پزشکی، ناشنوایی به‌عنوان میزانی از مشکلات شنوایی تعریف می‌شود که فرد را از درک گفتار بازمی‌دارد، حتی زمانی که از وسایل تقویت‌کنندهٔ صدا استفاده شود. در حالت ناشنوایی عمیق، حتی بلندترین صداهایی که توسط دستگاه شنوایی‌سنج (ابزاری برای سنجش شنوایی با تولید صداهای خالص در طیف فرکانس‌ها) ایجاد می‌شوند، توسط فرد قابل درک نیستند. در حالت ناشنوایی کامل، هیچ صدایی—صرف‌نظر از شدت یا روش تولید و تقویت—شنیده نمی‌شود.

از نظر عصب‌شناسی، زبان در همان بخش‌های مغز پردازش می‌شود؛ چه فرد ناشنوا باشد و چه شنوا. نیمکرهٔ چپ مغز الگوهای زبانی را پردازش می‌کند، چه این الگوها از طریق زبان‌های اشاره باشند و چه از طریق زبان‌های گفتاری. ناشنوایی را می‌توان به چهار نوع اصلی از اختلال شنوایی تقسیم کرد:

• کم‌شنوایی انتقالی
• افت شنوایی حسی-عصبی
• کم‌شنوایی ترکیبی
• اختلال طیفی نوروپاتی شنوایی

سمعک به افرادی که در درک مکالمات عادی مشکل دارند، کمک می‌کند.

همهٔ این انواع کم‌شنوایی توانایی شنیدن فرد را مختل می‌کنند و باعث می‌شوند نتواند صداها را به‌درستی دریافت یا تفسیر کند. هر یک از این نوع‌ها در بخش‌های متفاوتی از گوش رخ می‌دهند و همین امر انتقال درست اطلاعات شنیداری به مغز را دشوار می‌سازد.

برای هر یک از انواع کم‌شنوایی، چهار سطح یا میزان مختلف وجود دارد:

• کم‌شنوایی خفیف: فرد هنوز قادر به شنیدن صداهاست، اما شنیدن صداهای آرام برای او دشوار است.
• کم‌شنوایی متوسط: فرد تقریباً هیچ صدایی را در هنگام صحبت کردن با حجم معمولی نمی‌شنود.
• کم‌شنوایی شدید: فرد هیچ صدایی را در سطح معمولی نمی‌شنود و تنها صداهای بسیار بلند را به‌طور محدود دریافت می‌کند.
• کم‌شنوایی عمیق: فرد هیچ صدایی را نمی‌شنود مگر صداهای بسیار بلند.

این سطوح نشان می‌دهند که شدت کم‌شنوایی می‌تواند از دشواری در شنیدن صداهای آرام تا ناتوانی کامل در درک هرگونه صدا متغیر باشد.

میلیون‌ها نفر در سراسر جهان با ناشنوایی یا اختلالات شنوایی زندگی می‌کنند. بر اساس بررسی «درآمد و مشارکت در برنامه‌ها» (SIPP) در سال ۲۰۰۵، کمتر از یک نفر از هر ۲۰ آمریکایی در سطحی ناشنوا یا کم‌شنوا هستند که شنیدن مکالمات عادی برایشان دشوار باشد؛ بیش از نیمی از این افراد نیز بالاتر از سن بازنشستگی قرار دارند.

راه‌حل‌های گوناگونی برای بسیاری از افراد با اختلالات شنوایی وجود دارد. سمعک یکی از ابزارهای رایج است که به تقویت صدا و بهبود توانایی شنیدن کمک می‌کند. علاوه بر آن، برخی افراد از دستگاه‌هایی استفاده می‌کنند که به‌جای صدا، با چراغ‌های چشمک‌زن هشدار می‌دهند؛ مانند ساعت‌های زنگ‌دار یا ابزارهای اطلاع‌رسانی دیگر.

بررسی دقیق علل ناشنوایی و اختلالات انتقالی و درکی مثلاً اتواسپونژیوز که پیشرفت و فرایند ناشی از بدی تغذیه ناحیه یا دیستروفی کپسول استخوانی کانال نیمه حلقوی یا سختی و سفتی ثانوی مفصل میان‌رکابی (استخوان گوش میانی) و پیچال است، ابتلای خیلی شایعی که نزد زن ظاهر می‌گردد و با خاصیت ارثی خیلی واضح نمایان می‌گردد. این ابتلاء تدریجاً به سمت کری کامل پیشرفت می‌کند ولی خوشبختانه با عمل جراحی صدا را برای بیمار برمی‌گرداند.

• ضایعه عصب کلئر (ورم عصب یا نوریت عفونی، تومور) که اصوات به وسیلهٔ عضو به مرکز صدا منتقل می‌شود.
• ضایعه مستقیم مراکز صوتی واقع در بصل النخاع (بولب) و قشر مغزی تغییر شکل یافته یا درک آگاهانه انتقال می‌یابند.

این ضایعات را در تومورهای مغز و خونریزی‌های مغزی می‌توان دید.

خلاصه علل ممکنه ناشنوایی زیاد و گوناگون هستند. سن، ضربه‌های مختلف، عفونتهای مزمن همراه با اختلالات تعادل، در محیط زندگی، که با آزمایش‌های متعدد می‌توان به نتیجه کامل رسید. ناشنوایی یک جانبه نزد کودک را از یادگارهای اُتیت می‌توان تشخیص داد. ناشنوایی دو جانبه فرد مسن را تصلب شرائین می‌توان تصور کرد یا اختلال گردش خون در سطح پیچال (لابیرنت) که کار متخصص است. خیلی از ناشنوایی‌ها را می‌توان مراقبت کرد. جراحی نوین قادر به اعمال مفیدی است و همچنین با پروتزهای خیلی ظریف میتوام بیمار را از ناشنوایی مطلق نجات داد.

صداهای داخلی گوش بدون وجود خارجی

شنیدن اصواتی که در حقیقت وجود خارجی ندارند و بیمار آن‌ها را می‌شنود نباید تحت این عنوان ادراکات خیالی را که مبدأ آن‌ها در مغز نام ببریم. منظور اختلالات روانی حسی در حالی‌که دستگاه شنوایی کاملاً سالم است.

• صدای وزوز حشره
• صدای صدف گوش ماهی
• صدای ریزش آب
• اصوات مختلف سوت لوکوموتیو، صدای زنگ ساعت
• با شدت کمتر: هیاهو، همهمه، غلغله، ولوله سر و صدا زمزمه که خیلی مزاحم و گاهی به مانند: خود ناشنوایی است.

این اختلال شایعی است در بیماری‌های گوش خارجی، میانی یا داخلی. شاید به‌علت جسمی خارجی یه گرفتگی گوش به وسیلهٔ جرم. غالباً ضایعات گوشی را همراه و با سختی استخوان‌های کوچک، تصلب مجرای استاش می‌بینیم. در ضایعات پیچال (لابیرنت) همراه و با سرگیجه‌اند. هم چنین در انقباضات عروقی مویرگ‌های کوچک گوش دیده می‌شود. این انقباضات به‌علت اختلالات گردش خون نزد آن‌ها که دچار تصلب شرائین، نقرس، ضایعات گوش داخلی و مسمومیت‌های داروئی (کینین) و در حرفه‌های معینی (غواص‌ها) یا پس از ضربه معینی اکنوفنی مشاهده می‌شود.

درمان‌ها هم همان درمان‌های سببی است؛ که باید گرفتگی گوش را از بین برد در غیر این صورت داروهای معینی که مسکن خوبی هستند برای پدیده نامطلوب مورد استفاده قرار می‌دهند.

اختلالات ناشنوایی

اختلال شنوایی ممکن است به دلایل مختلف به وجود بیاید، وجود جسم خارجی در مجرای گوش یا به علت تورم و عفونت در گوش میانی باشد که در این صورت، صداها به گوش داخلی نمی‌رسند و به آن، کری انتقالی می‌گویند. در اثر تخریب سلول‌های درک اصوات حس صدا از بین می‌رود که به آن کری عصبی گفته می‌شود، کری ممکن است مادر زادی مثل سیفلیس مادر زادی، سرخجه مادر، استعمال بعضی از داروها در دوران بارداری یا بد فرمی اعضای شنوایی به علت آسیب‌های دوران جنینی و زایمان باشد. در مدل اکتسابی، یکی از مهم‌ترین علل، عفونت‌های گوش میانی است که اکثراً بعد از بیماری‌های عفونی مخصوصاً سرخجه و تیفوئید به وجود می‌آید، با سنجش شنوایی در کودکان مانند اعمال بازتابی طبیعی که کودک با شنیدن صدا به طرف آن برمی‌گردد و همچنین از طریق بازی با کودک و بالاخره انجام شنوایی سنجی هر گوش به‌طور جداگانه می‌توان به میزان شنوایی یا اختلال آن پی برد.

انواع اختلالات ناشنوایی

درمورد نقص شنوایی، تعریف‌ها و دسته‌بندی‌های زیادی صورت گرفته است. شایع‌ترین این دسته‌بندی‌ها آن است که، مبتلایان را به دوگروه «ناشنوا» و «کم‌شنوا» تقسیم می‌کند. این طبقه‌بندی جز در مواردی که متخصصان، تعریف‌های متفاوتی از آن ارائه می‌دهند، نسبتاً ساده است. معمولاً دو نوع ناشنوایی وجود دارد:

ناشنوایی ادراکی

این نوع که ناشی از اختلال حلزون یا عصب شنوایی است، ناشنوایی عصبی و اکتسابی نیز گفته می‌شود.

نقص شنوایی در کودکان

از نقص شنوایی در کودکان زمانی می‌شود حرف زد که بنا به دلایلی مثل بدکاری گوش یا اعصاب مربوط به آن، در شنیدن اصوات محیطی با مشکل مواجه باشد. قابل قبول‌ترین تعاریفی که منعکس‌کننده نظریات متخصصان تربیتی است، تعاریفی است که توسط کمیته اجرایی کنفرانس مدیران آموزشی مخصوص ناشنوایان، به وجود آمده است. به شرح این تعاریف می‌پردازیم.

نقص شنوایی

یک اصطلاح ژنریک است که نشان دهنده آن عده از ناتوانایی‌های شنوایی است که ممکن است درجات شدت و ضعف آن بین خفیف تا عمیق در حال تغییر باشد. نقص شنوایی، شامل دو گروه فرعی ناشنوا و کم‌شنوا می‌باشد.

ناشنوا

به فردی گفته می‌شود که اختلال شنواییش از روند پردازش موفقیت‌آمیز اطلاعات کلامی که از طریق شنیدن (چه با سمعک و چه بدون سمعک) به دست می‌آید، جلوگیری می‌کند. (البته در ایران حدوداً یکصد هزار ناشنوا وجود دارد). در ایران از هر ۱۰۰۰ تولد زنده ۴٫۷ درصد نوزادان با اختلال شنوایی محیطی متولد می‌شوندو از آنجا که برنامه ملی غربالگری اجرا نمی‌شود، این آمار از میزان جهانی بیشتر است.

کم‌شنوا

به کسی گفته می‌شود که به‌طور کلی با استفاده از وسایل کمک‌شنوایی بتواند از باقی‌مانده شنوایی خود در پردازش و فرایند سازی اطلاعاتی که از طریق شنیدن به دست می‌آورد، استفاده کند.

نکته‌ای ضروری است و آن این که رابطه نزدیکی بین فقدان شنوایی و عقب‌ماندگی ذهنی در رشد زبان وجود دارد. به همین دلیل متخصصان تأکید زیادی به زمان شروع نقص شنوایی دارند. نقص شنوایی هرچه زودتر در کودک ایجاد شود، رشد زبان در او بیشتر مورد صدمه قرار خواهد گرفت. به همین دلیل متخصصانی که با کودکان مبتلا به نقص شنوایی کار می‌کنند اغلب اصطلاحاتی نظیر ناشنوایی مادرزادی (یعنی آن‌ها که هنگام تولد ناشنوا هستند) و ناشنوایی غیر ارثی (یعنی آن‌ها که مدتی بعد از تولد به ناشنوایی دچار می‌شوند) استفاده می‌کنند. دو اصطلاح دیگر که اغلب در زمینه یادگیری زبان این کودکان به‌کار می‌روند عبارتند از: ناشنوایان قبل از فراگیری زبان: یعنی اینکه در زمان تولد یا اینکه در اوایل زندگی و قبل از اینکه زبان یا گفتار رشد کند، رخ می‌دهد. ناشنوایان بعد از فراگیری زبان: یعنی ناشنوایی بعد از رشد زبان و گفتار به وجود می‌آید. متن صفحه.

آخرین دستاوردها

در سال ۲۰۱۳ دانشمندان پی بردند که عامل بازدارنده گاما سکرتاز بر روی سلول‌های مویین گوش درونی اثر احیاکننده دارد. این دستاورد برای درمان مؤثر ناشنوایی بسیار با ارزش است.

در حاضر بحث سلول‌های بنیادی برای درمان ناشنوایی بر روی موش‌ها و خرگوش به نتیجه رسید است اما فاز انسانی این مطالعات هنوز در انسان اجازه تحقیقات را نیافته است. اما محققان خوش بین هستند که در چند سال آینده این درمان جدید بر روی انسان‌های داوطلب شروع شود.

آمار در ایران

در آذر ۱۳۹۴، محمد فرهادی وزیر علوم دولت حسن روحانی که فوق تخصص جراحی گوش، حلق و بینی است اعلام کرد که آمار ناشنوایی در کشور در حال بالا رفتن است و در کشورمان از هر هزار تولد سالم حدود ۲٫۶ مورد ناشنوا داریم.

جستارهای وابسته

• دانشگاه گالودت، کهن‌ترین دانشگاه ناشنوایان جهان

منابع

• دائرةالمعارف پزشکی، مؤلف: عبداللطیف حویزی