پرش به محتوا

آقاخان چهارم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
حضرت والا[۱]
آقاخان چهارم
آقاخان چهارم در سال ۱۹۸۵
ملیتبریتانیا
فرانسه
سوئیس
پرتغال
کانادا (افتخاری)
چهل و نهمین امام اسماعیلیه نزاری
تصدی۱۱ ژوئیه ۱۹۵۷ – ۴ فوریه ۲۰۲۵
گمارش۱۹ اکتبر ۱۹۵۷[۲]
پیشینآقاخان سوم
جانشینآقاخان پنجم
زاده۱۳ دسامبر ۱۹۳۶
ژنو، سوئیس
درگذشته۴ فوریهٔ ۲۰۲۵ (۸۸ سال)
لیسبون، پرتغال
همسر(ان)
فرزند(ان)
خاندانفاطمیه
پدرشاهزاده علی خان
مادرشاهدخت تاج الدوله
پیشه
  • امام
  • بشردوست
  • بازرگان

شاه کریم الحسینی (۱۳ دسامبر ۱۹۳۶ – ۴ فوریهٔ ۲۰۲۵) مشهور به آقاخان چهارم یا کریم آقاخان، چهل و نهمین امام شیعیان اسماعیلیه بود.[۳] نسب او از طریق علی بن ابی‌طالب و فاطمه زهرا به محمد، پیامبر اسلام می‌رسید.[۴][۵] به اعتقاد نزاریه، وی پس از پدربزرگ خود آقاخان سوم در ۲۰ سالگی و در ۱۱ ژوئیهٔ ۱۹۵۷ به امامت رسید. وی دانش‌آموختهٔ دانشگاه هاروارد در رشته تاریخ اسلام بود.

پدربزرگ او، آقاخان سوم در خاطرات خود آورده است که شیعیان پس از رحلت پیامبر اسلام نیاز به هدایت الهی دارند که این نیاز توسط نهاد امامت برآورده شد. آقاخان امام عصر اتم است.[۶] آقاخان سوم در خاطرات خود ادعا کرده است که این قدرت هدایت و رهبری الهی را داشته است.[۷]

کریم آقاخان بازرگان بود و شهروندی مضاعف بریتانیا و پرتغال را داشت.[۸][۹][۱۰] وی پرورش‌دهندهٔ اسب مسابقه بود.[۱۱][۱۲]

دارایی خالص آقاخان ۱۳٫۳ میلیارد دلار برآورد شده است.[۱۳] در سال ۲۰۰۸ مجله فوربز ثروت آقاخان ۱ میلیارد دلار برآورد کرد[۳] و او را به عنوان یکی از پانزده شخص ثروتمند پادشاهی جهان معرفی کرد.[۱۴] او بنیان‌گذار و رئیس شبکهٔ توسعه آقاخان، یکی از بزرگ‌ترین شبکه‌های توسعهٔ خصوصی در جهان بود.

کریم آقاخان نخستین رهبر مذهبی بود که در جلسهٔ مشترک مجلس کانادا در ۲۷ فوریهٔ ۲۰۱۴ سخنرانی کرد.[۱۵]

آغاز زندگی و تحصیل

[ویرایش]

کریم پسر ارشد شاهزاده علی‌خان (۱۹۱۱–۱۹۶۰) و همسر نخست او، شاهزاده تاج‌الدین آقاخان (با نام پیشین جوآن یارد بولر دختر جان یارد بولر) (۱۹۰۸–۱۹۹۷) سومین بارون چرستون از بریتانیا بود.

کریم در ۱۳ دسامبر ۱۹۳۶ در ژنو، سوئیس زاده شد. برادر او امین آقاخان یک سال پس از آن زاده شد.[۱۶][۱۷] شاهزاده علی‌خان مدّت کوتاهی بعد با بازیگر آمریکایی ریتا هیورث ازدواج کرد که از او دختری به نام پرنسس یاسمین آقاخان دارد.[۱۸]

کریم همچنین یک برادر ناتنی به نام پاتریک بنجامین گینس (۱۹۳۱–۱۹۶۵) از نخستین ازدواج مادرش داشت؛ زیرا جوآن یارد بولر قبلاً با لوئل گینس، یکی از اعضای خانوادهٔ بانکدار گینس ازدواج کرده‌بود.[۱۹]

کریم دوران کودکی را در نایروبی، کنیا گذراند. تحصیلات اولیه او خصوصی بود.[۲۰] بعداً ۹ سال را در دبیرستان له‌روزه سوئیس (گران‌ترین مدرسهٔ شبانه‌روزی جهان و همان مدرسه محمدرضا پهلوی) درس خواند و در نهایت با «نمرات منصفانه» به پایان رساند.[۲۱]

وی در جوانی ترجیح می‌داد در دانشگاه ام‌آی‌تی و در رشتهٔ علوم تحصیل کند. اما پدربزرگ او، آقاخان سوم این تصمیم را وتو کرد و شاهزاده کریم به دانشگاه هاروارد رفت و در آنجا به عضویت باشگاه دلفیک انتخاب شد و در رشتهٔ تاریخ اسلام تحصیل کرد.[۲۲][۲۳]

اسکی آقاخان چهارم برای ایران در المپیک زمستانی ۱۹۶۴

هنگامی که پدربزرگ او درگذشت، کریم با این‌که جوان و دانشجو بود به مقام آقاخان (چهارم) و جایگزینی پدربزرگش به عنوان امام نزاری منسوب شد. او در اینباره گفت: «یک شبه همه زندگی من به کلی تغییر کرد. با مسئولیت‌های جدی در قبال میلیون‌ها انسان دیگر از خواب بیدار شدم. می‌دانستم که باید امید خود را برای تحصیل در مقطع دکترای تاریخ رها کنم.»[۲۴] او در سال ۱۹۵۹ دو سال پس از امامت اسماعیلیان نزاری با مدرک لیسانس هنر در تاریخ از دانشگاه هاروارد دانش‌آموخته شد.[۲۵][۲۶]

آقاخان جوان یک اسکی‌باز مسابقه‌ای در سراشیبی بود و در المپیک زمستانی ۱۹۶۴ برای ایران مسابقه داد.[۲۷][۲۸]

ازدواج‌ها و خانواده

[ویرایش]

آقاخان در سال ۱۹۶۹ با مدل سابق بریتانیایی، سارا فرانسیس کروکر پول ازدواج کرد که پس از ازدواج با او نام بیگم سلیمه آقاخان را به خود گرفت. سارا فرانسیس، یک بار طلاق گرفته بود. او پیشتر با لرد جیمز چارلز کرایتون استوارت، پسر جان کرایتون استوارت، پنجمین مارکز بوته ازدواج کرده بود. مراسم عقد آنها در ۲۲ اکتبر ۱۹۶۹ (مدنی) و ۲۸ اکتبر ۱۹۶۹ (مذهبی) در خانهٔ کریم آقاخان در پاریس برگزار شد. در سال ۱۹۸۴ آقاخان و بیگم سلیمه زندگی جداگانه‌ای را آغاز کردند.[۲۹] آقاخان و بیگم سلیمه با هم یک دختر و دو پسر، زهرا آقاخان (زاده ۱۸ سپتامبر ۱۹۷۰)، رحیم آقاخان (زاده ۱۲ اکتبر ۱۹۷۱) و حسین آقاخان (زاده ۱۰ آوریل ۱۹۷۴) داشتند. آنها یازده سال بعد در سال ۱۹۹۵ از هم طلاق گرفتند.

در ۳۰ مه ۱۹۹۸ آقاخان برای دومین بار در محوطهٔ قلعهٔ خود در ایگلمانت در گوویو، فرانسه با گابریل رناته تیسن (هنگام عروسی نام بیگم اینارا آقاخان را به خود گرفت) ازدواج کرد. گابریل که در سال ۱۹۶۳ از پدر و مادری کارآفرین آلمانی کاتولیک زاده شده بود، بیست و هفت سال از آقاخان کوچک‌تر بود. او قبلاً با شاهزاده کارل امیچ از لاینینگن ازدواج کرده بود و از او یک دختر به نام ترزا داشت. دو سال پس از ازدواج، آقاخان با تولد پسری به نام علی محمد آقاخان (زاده ۷ مارس ۲۰۰۰) در ۶۴ سالگی دوباره پدر شد. در ۸ اکتبر ۲۰۰۴ پس از شش سال ازدواج، اعلامیه‌ای منتشر شد که آقاخان و بیگم اینارا طلاق خواهند گرفت.[۳۰][۳۱] در سپتامبر ۲۰۱۱ هفت سال بعد، توافقنامهٔ طلاق بین آن‌ها در دادگاه‌های فرانسه نهایی و مبلغ طلاق در مارس ۲۰۱۴ توافق شد.[۳۲]

القاب شاهزاده و شاهدخت توسط آقاخان و فرزندانشان به‌دلیل تبارشان از فتحعلی‌شاه، شاه ایران قاجاری، استفاده می‌شود. این عنوان به‌طور رسمی توسط دولت بریتانیا در سال ۱۹۳۸ به رسمیت شناخته شد.[۳۳]

تاریخچه عنوان آقاخان

[ویرایش]

در مراحل آخر جنگ اول افغانستان و بریتانیا، آقاخان اول و سواره نظام وی به ژنرال نات و ژنرال انگلند کمک کردند. بخاطر تلاش‌های وی در خدمت به گسترش امپراتوری بریتانیا، راج بریتانیا او را به عنوان شاهزاده شناخت. بریتانیایی‌ها به سران قبایل محلی دیگری که به آن‌ها خدمت می‌کردند، چنین عنوانی را داده بودند. ولی آقاخان استثنا بود. چون نه‌تنها یک رئیس محلی خدمتگزار بود بلکه ادعای وی در مورد رهبری یک مذهب اسلامی مهم بود. چون کنترل و حمایت از رئیس یک مذهب شیعی می‌توانست به سود بریتانیا باشد. برای نمونه می‌توانست از این اهرم برای مهار امپراتوری عثمانی که توسط اهل سنت، خلیفه مسلمین شناخته می‌شد، استفاده کند. به همین منظور به او لقب شاهزاده دادند[۳۴] و به او کمک کردند که مطابق با تصمیم دیوان عالی بمبئی در سال ۱۸۶۶ عنوان امام اسماعیلیه را مختص خود کند[۳۵] و در سال ۱۸۸۷ وزیر امور خارجه هند به نمایندگی از حکومت هند بریتانیا، به‌طور رسمی عنوان آقاخان را برای او به رسمیت شناخت.[۳۶]

رسیدن به امامت اسماعیلی نزاری

[ویرایش]

شاهزاده کریم در پی درگذشت پدربزرگش آقاخان سوم، در ۲۰ سالگی، چهل و نهمین امام اسماعیلیان نزاری و آقاخان چهارم شد. با اینکه پدرش، شاهزاده علی‌خان و عمویش صدرالدین آقاخان در خط مستقیم جانشینی بودند. آقاخان سوم در وصیت‌نامه خود دلیل برگزیدن بزرگ‌ترین نوهٔ پسری‌اش به عنوان جانشین خود را (که برای دومین بار در سلسلهٔ امامت اسماعیلی نزاری رخ می‌داد که نوهٔ امام قبلی به جای یکی از پسران او امام بعدی شود) توضیح داد:

با نگاه به شرایط به‌طور بنیادین دگرگون‌شدهٔ جهان که بسیاری از تغییرات را موجب شده از جمله اکتشافات فیزیک اتمی، متقاعد شده‌ام که بیش از همه به نفع جماعت اسماعیلی نزاری است که یک مرد جوان که در سالیان اخیر و در میانهٔ عصر نوین بالیده و رشد یافته، نگرش و زندگی مناسب به زمان را به امامت می‌آورد، جانشین من شود.[۳۷]

آقاخان چهارم در پرتوی وصیت پدربزرگ خود گاهی از سوی اسماعیلیان نزاری به عنوان «امام عصر هسته‌ای» موسوم شد.[۳۸] وصیت آقاخان سوم اضافه کرد که آقاخان بعدی، در سال‌های نخست امامت خود باید برای راهنمایی در امورات کلی مربوط به امامت به بیگم آقاخان سوم رجوع کند.[۳۹]

امامت اسماعیلی نزاری

[ویرایش]
آقاخان چهارم در حال دریافت ترینیتایت، باقیماندهٔ انفجار نخستین بمب هسته‌ای، هنگام بازدید از آزمایشگاه ملی لس آلاموس (۱۹۵۹)

آقاخان چهارم پس از عهده‌دار شدن جایگاه امامت، اظهار داشت که قصد دارد به کاری که پدربزرگش، آقاخان سوم در ساختن نهادهای مدرن برای بهبود کیفیت زندگی اسماعیلیان نزاری پی گرفته بود، ادامه دهد.[۴۰] مراسم تخت‌نشینی در مکان‌های متعدد در طول سال‌های ۱۹۵۷ و ۱۹۵۸ رخ دادند. آقاخان در این زمان به پیروانش بر اهمیت رشد روابط مثبت با قومیت‌های متفاوت تأکید کرد،[۴۱] این پیام در زمانی منتشر شد که در شرق آفریقا بین سیاهان و آسیای جنوبیها نژادپرستی شدیدی وجود داشت. در مراسم تخت‌نشینی آقاخان در شبه‌قاره هند او بر تعهد خود برای بهبود کیفیت زندگی اسماعیلیان نزاری تأکید و همکاری با افراد دیگر ادیان را تشویق کرد.[۴۲]

ثروت و منابع مالی

[ویرایش]

آقاخان از ثروتمندترین سرمایه‌داران مسلمان بود. او در یک قصر قدیمی در فرانسه زندگی می‌کرد. وی مالک یک جزیره خصوصی در باهاما، یک جت شخصی،[۳] صدها اسب مسابقه‌ای، شماری مزرعه اصلاح نژاد، یک باشگاه اختصاصی قایق‌رانی بادبانی در جزیره ساردینیا[نیازمند منبع] و یک قصر باشکوه در نزدیکی پاریس بود.[۳] او سرمایه زیادی را در نقاط فقیر و دورافتاده جهان خرج کرد که از تجارت کالاهای اساسی چون تور ماهیگیری، کبریت و کیسه پلاستیکی گرفته تا پروژه‌های بزرگی همچون ساخت یک سیستم نیروگاه برق‌آبی ۷۵۰ میلیون دلاری با همکاری چند شرکت نیروگاهی در اوگاندا را در بر می‌گیرد.[۴۳]

آقاخان همچنین تلاش داشت تا چهره‌ای عقلانی و صلح‌آمیز از اسلام نشان دهد و از منابع مالی و سرمایه‌های خود برای ترویج توسعهٔ پایدار در کشورهای در حال توسعه و مردمان فقیر آن‌ها بهره می‌جست. بخشی از ثروت شخصی آقاخان که به گفته مشاوران او در سال ۲۰۰۷ بیش از یک میلیارد دلار بود از عشریه‌هایی تأمین می‌شد که ۱۵ میلیون پیرو مذهب اسماعیلیه در سراسر جهان به او می‌پرداختند. وی در مورد مبلغ این عشریه‌ها سکوت اختیار می‌کرد. اما احتمالاً در هر سال به صدها میلیون دلار می‌رسید. وی از سال ۱۹۵۷ میلادی (۱۳۳۵ خورشیدی) که به جانشینی پدربزرگش تعیین شد، به عنوان امام وقت مسلمانان شیعه اسماعیلی، اختیار تام مدیریت منابع مالی امامت (شامل نذورات و وجوهات دینی) را نیز به عهده گرفت. او از آن زمان تا هنگام مرگ، این سرمایه‌ها را در حدود ۹۰ بنگاه تجاری سرمایه‌گذاری کرد که در مجموع ۳۶ هزار کارمند در آنها مشغول بودند. صندوق توسعه اقتصادی آقاخان، بزرگ‌ترین و تنها نهاد درآمدزا در شبکه توسعه آقاخان است که شامل هتل‌های زنجیره‌ای سرنا، گروه رسانه‌ای نیشن در آفریقای شرقی،[۳] چند شرکت مخابراتی و یک خط هواپیمایی از جمله آن‌ها است. اما بیشتر آن‌ها بنگاه‌های تجاری کوچک و متوسط در آسیای میانه و آفریقای جنوب صحرا هستند.[۴۳]

ورزش

[ویرایش]

اسکی

[ویرایش]

آقاخان در جوانی در رشتهٔ اسکی مسابقه می‌داد و در المپیک زمستانی ۱۹۶۴ در اینسبروک، اتریش به نمایندگی از ایران در سه رشته اسکی سرعت، مارپیچ و مارپیچ بزرگ شرکت کرد. او یکی از چهار ورزشکار ایران در این المپیک بود[۴۴] و در اسکی سرعت، رتبه پنجاه‌ونهم، در اسکی مارپیچ در دور اول، رتبه شصت و هفتم، دور دوم رتبه سی‌اُم و در اسکی مارپیچ بزرگ رتبه پنجاه و سوم شد.[۴۵]

اسب‌سواری

[ویرایش]

کریم آقاخان پرورش‌دهنده اسب معروف شِرگار بود که زمانی پرآوازه‌ترین و ارزشمندترین اسب مسابقه در جهان بود. این اسب در سال ۱۹۸۳ در ایرلند ربوده شد و هرگز پیدا نشد. او همچنین با اسب‌های دیگری نیز به چند پیروزی رسید.[۳]

شبکهٔ توسعه آقاخان

[ویرایش]
آقاخان چهارم در سال ۲۰۰۲

کریم آقاخان، بنیان‌گذار مؤسسه مطالعات اسماعیلی، مرکز جهانی کثرت‌گرایی، دانشگاه آسیای میانه و دانشگاه آقاخان بود. جایزه معماری آقاخان، جایزه موسیقی آقاخان و جایزه محیط زیست آقاخان از دیگر اقدامات وی بودند.

وی بنیان‌گذار و رئیس شبکهٔ توسعهٔ آقاخان بود. فعالیت شبکهٔ او در کشورهای در حال توسعه است و از کشورهای آلمان و کانادا عناوین افتخاری دریافت کرده است.[۴۶][۴۷][۴۸][۴۹]

رئیس‌جمهور پرتغال در طی مراسم اعطای نخستین جایزهٔ موسیقی آقاخان در لیسبون در ۳۱ مارس ۲۰۱۹ اعلام کرد که دولت پرتغال به او شهروندی پرتغال را اعطا کرده است. از سال گذشته، پس از امضای توافق‌نامه‌ای میان دولت پرتغال و امامت اسماعیلی، مسند امامت اسماعیلی با عنوان دیوان امامت اسماعیلی، پایگاهی دائمی در لیسبون، پرتغال دارد. روند نهایی شدن این پیمان، نزدیک به ۵ سال به طول انجامید و از سوی مجلس پرتغال تصویب شد. این پیمان همانند قراردادی است که دولت سکولار غربی با کلیسای کاتولیک رم تنها قرارداد.

درگذشت

[ویرایش]

کریم آقاخان در تاریخ روز سه شنبه ۴ فوریه ۲۰۲۵ در سن ۸۸ سالگی، در لیسبون پرتغال درگذشت. مراسم وداع با پیکر او روز شنبه ۸ فوریه در مرکز اسماعیلیان در لیسبون برگزار شد. سپس پیکر او برای خاکسپاری در مقبره خانوادگی در شهر اسوان مصر به این کشور منتقل شد. سلطان محمد شاه ملقب به آقا خان سوم (پدر بزرگ کریم آقاخان) در این مقبره خاک شده است.[۵۰][۵۱][۵۲][۵۳]

جانشینی

[ویرایش]

شبکه توسعه آقا خان از جمله نهادهایی است که توسط خود کریم آقاخان در زمان زندگی او تأسیس شده بود. این شبکه پس از درگذشت وی، ضمن تسلیت به خانواده او و اسماعیلیان در سراسر جهان، اعلام کرد که جانشین کریم آقاخان به زودی به جامعهٔ اسماعیلیان معرفی خواهد شد. پس از گشودن وصیت نامه امام چهل و نهم، شاهزاده رحیم آقاخان مطابق نص به عنوان امام پنجاهم و آقاخان پنجم تعیین شد.[۵۴]

جستارهای وابسته

[ویرایش]

پانویس

[ویرایش]
  1. ↑ «دولت هاشمی و خاتمی اقتدارگرا بودند نه اعتدال‌گرا». تسنیم. ۲۵ شهریور ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۳۱ مارس ۲۰۲۴.
  2. ↑ "1957 Aga Khan IV Ceremonial Installation: Presentation of "Sword of Justice" Signified Ismaili Imam's Role as "Defender of Faith"". Simerg. 8 July 2010. Retrieved 27 April 2019.
  3. 1 2 3 4 5 6 «کریم آقاخان؛ میلیاردر و رهبر روحانی مسلمانان اسماعیلی که بود؟». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۷ بهمن ۱۴۰۳.
  4. ↑ Morris, H. S. (1958). "The Divine Kingship of the Aga Khan: A Study of Theocracy in East Africa". Southwestern Journal of Anthropology. 14 (4): 454–472. doi:10.1086/soutjanth.14.4.3628938. JSTOR 3628938. S2CID 160596479.
  5. ↑ "The Aga Khan's Direct Descent From Prophet Muhammad: Historical Proof". Ismaili Gnosis Research Team. 9 July 2016. Retrieved 9 July 2016.
  6. ↑ Maugham Somerset W. (1954). The Memoirs Of Aga Khan (1954). pp. 178 - 2nd Paragraph.
  7. ↑ Maugham Somerset W. (1954). The Memoirs Of Aga Khan (1954). pp. 178 - 3rd Paragraph.
  8. ↑ "Portugal granted national citizenship to Prince Aga Khan". Observador. 31 March 2019. Retrieved 16 September 2019.
  9. ↑ Zachary, G. Pascal (9 July 2007). "The Aga Khan, a jet-setter who mixes business and Islam". The New York Times. Archived from the original on 18 August 2017. Retrieved 7 December 2011.
  10. ↑ Minahan, James (1998). Miniature Empires: A Historical Dictionary of the Newly Independent States. Greenwood Press. p. 256. ISBN 978-0-313-30610-5.
  11. ↑ Minahan, James (1998). Miniature Empires: A Historical Dictionary of the Newly Independent States. Greenwood Press. p. 256. ISBN 978-0-313-30610-5.
  12. ↑ Wood, Greg (6 October 2008). "port Horse racing Zarkava's triumph brings a new high for Aga Khan". The Guardian. London. Archived from the original on 30 September 2013. Retrieved 22 April 2012.
  13. ↑ "How the Fourth Aga Khan Balances Spiritual Muslim Leadership with a Multi-billionaire Lifestyle". Vanity Fair (به انگلیسی). 2013-01-14. Retrieved 2021-11-15.
  14. ↑ Serafin, Tatiana (7 ژوئیه 2010). "World's Richest Royals". Forbes. Archived from the original on 14 April 2012. Retrieved 28 March 2012.
  15. ↑ Rizwan Mawani (3 March 2014). "A Relationship of Mutual Respect and Admiration: His Highness the Aga Khan Becomes First Faith Leader to Address Joint Session of Canadian Parliament". Huffington Post. Archived from the original on 15 March 2014. Retrieved 15 March 2014.
  16. ↑ Frischauer, Willi (1970). The Aga Khans. London: The Bodley Head Ltd.
  17. ↑ Harriman, Pamela (30 May 2005). "Lives and Loves: Pamela Harrima". The Scotsman, p. S2.
  18. ↑ Ress, Paul Evan (10 August 1964). "Prince Karim Aga Khan". Sports Illustrated. Archived from the original on 30 March 2018. Retrieved 30 March 2018.
  19. ↑ Ress, Paul Evan (10 August 1964). "Prince Karim Aga Khan". Sports Illustrated. Archived from the original on 30 March 2018. Retrieved 30 March 2018.
  20. ↑ G. Pascal Zachary, "Do Business and Islam Mix? Ask Him" بایگانی‌شده در ۵ ژوئیه ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine, New York Times, 8 July 2007
  21. ↑ Ram, Vidya. "In Pictures: Europe's Most Expensive Boarding Schools". Forbes. Archived from the original on 26 April 2012. Retrieved 22 April 2012.
  22. ↑ Mann, Anthony. "The Quiet Prince of Islam". Sunday Telegraph. Archived from the original on 11 June 2012. Retrieved 21 April 2012.
  23. ↑ Stevenson, John Fell (10 November 1957). "My College Room Mate Rules 10 Million". This Week. New York: Joseph P. Knapp.
  24. ↑ Ress, Paul Evan (10 August 1964). "Prince Karim Aga Khan". Sports Illustrated. Archived from the original on 30 March 2018. Retrieved 30 March 2018.
  25. ↑ "Khan of Harvard". Life. Vol. 45, no. 18. Chicago: Henry Luce. 3 November 1958. Retrieved 20 September 2022.{{cite magazine}}: نگهداری CS1: url-status (link)
  26. ↑ Ress, Paul Evan (10 August 1964). "Prince Karim Aga Khan". Sports Illustrated. Archived from the original on 30 March 2018. Retrieved 30 March 2018.
  27. ↑ Ress, Paul Evan (10 August 1964). "Prince Karim Aga Khan". Sports Illustrated. Archived from the original on 30 March 2018. Retrieved 30 March 2018.
  28. ↑ "Iran Alpine Skiing at the 1964 Innsbruck Winter Games". sports-reference.com. Archived from the original on 23 July 2012. Retrieved 15 December 2011.
  29. ↑ Hollingsworth, Mark (March 2011). "Aga in Waiting" (PDF). ES Magazine. Archived (PDF) from the original on 3 September 2012. Retrieved 9 April 2012.
  30. ↑ Princess Inaara Foundation بایگانی‌شده در ۱۲ مه ۲۰۰۶ توسط Wayback Machine
  31. ↑ Leppard, David; Winnett, Robert (21 November 2004). "Aga Khan faces the $1 billion divorce". The Sunday Times. London. Archived from the original on 20 March 2007. Retrieved 21 November 2008.
  32. ↑ "AP: Aga Khan divorces German princess after dispute". yahoo.com. Archived from the original on 7 June 2014. Retrieved 4 June 2014.
  33. ↑ Edwards, Anne (1996). Throne of Gold: The Lives of the Aga Khans, New York: William Morrow. شابک ‎۰−۰۰−۲۱۵۱۹۶−۰
  34. ↑ "Table of Personal Salutes, 11 Gun Salutes". The India Office and Burma Office List for 1945: 43. 1945. Table of Personal Salutes, Salutes of 11 Guns
  35. ↑ Cole, Juan Ricardo (1989). Roots of north indian shīʻism in Iran and Iraq: religion and state in Awadh, 1722–1859. Oxford University Press. ISBN 0-19-562326-6. OCLC 25380111.
  36. ↑ Vankwani, Dr Ramesh Kumar (14 June 2017). "The Aga Khan's legacy". The News International (به انگلیسی). Retrieved 2 June 2022.
  37. ↑ "Aly Khān's Son, 20, New Aga Khan", The New York Times, 13 July 1957, p. 1
  38. ↑ Thobani, Akbarali (1993). Islam's Quiet Revolutionary: The Story of Aga Khan the Fourth. Vantage Press.
  39. ↑ van Grondelle, Marco. "The Shi'a Imami (Nizari) Ismailis and British Foreign- and Colonial Policy" (PDF). Self. Archived from the original (PDF) on 27 August 2010. Retrieved 22 April 2012.
  40. ↑ "His Highness the Aga Khan". the.Ismaili (به انگلیسی). 25 October 2007. Retrieved 7 May 2019.
  41. ↑ "His Highness Aga Khan: Biography". AKDN.
  42. ↑ Weisinger, Akiva Y. "Religious Dictatorship: A Solution for Modernity? The Case of the Aga Khan". Academia (به انگلیسی). Archived from the original on 6 اكتبر 2022. Retrieved 13 اكتبر 2021. {{cite journal}}: Check date values in: |access-date= و |archive-date= (help)
  43. 1 2 IThe Aga Khan, a jet-setter who mixes business and Islam G. Pascal Zachary, New York Times, July 9, 2007
  44. ↑ Iran Alpine Skiing at the 1964 Innsbruck Winter Games بایگانی‌شده در ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine Sports Reference
  45. ↑ Karim, Prince Aga Khan بایگانی‌شده در ۱۳ دسامبر ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine Sports Reference
  46. ↑ روزنامه آسیا آقاخان و AKDN[پیوند مرده]
  47. ↑ «اطلاعاتی دربارهٔ آقاخان‌ها»، وبگاه حوزه بازیابی‌شده در ۲ آوریل ۲۰۰۹.
  48. ↑ «طی مراسم ویژه‌ای «جایزه تساهل» از سوی آکادمی پروتستان «توتسینگ» آلمان به کریم آقاخان چهارم، رهبر فرقهٔ اسماعیلیه اهدا شد.»، رایزنی فرهنگی ایران در آلمان، بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ دسامبر ۲۰۱۳، دریافت‌شده در ۲ آوریل ۲۰۰۹ بازیابی در ۲ آوریل ۲۰۰۹.
  49. ↑ «آقاخان و AKDN»، روزنامه آسیا[پیوند مرده] بازیابی‌شده در ۲ آوریل ۲۰۰۹.
  50. ↑ "Ismaili Muslims bid goodbye to late Aga Khan". France 24 (به انگلیسی). 2025-02-08. Retrieved 2025-02-08.
  51. ↑ shafaqna12 (۲۰۲۵-۰۲-۰۸). «مراسم تشییع کریم آقاخان برگزار شد». خبرگزاری بین‌المللی شفقنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۸.
  52. ↑ "Aga Khan, the leader of Ismaili Muslims, laid to rest in Egypt during private burial ceremony". AP News (به انگلیسی). 2025-02-09. Retrieved 2025-02-09.
  53. ↑ shafaqna12 (۲۰۲۵-۰۲-۰۹). «تشییع و خاکسپاری پیکر کریم آقاخان در مصر». خبرگزاری بین‌المللی شفقنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۹.
  54. ↑ کریم آقاخان رهبر معنوی اسماعیلیان، در ۸۸ سالگی در لیسبون درگذشت، صدای آمریکا

منابع

[ویرایش]

پیوند به بیرون

[ویرایش]
برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=آقاخان_چهارم&oldid=43375698»