آلودگی حرارتی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو


آلودگی حرارتی عبارت است از کاهش کیفیت آب از طریق هر فرایندی که منجر به تغییر دمای محیطی آب گردد.

در نیروگاه‌های تولید برق، صنایع و کارخانجات از آب برای کاهش دمای تجهیزات و ماشین‌آلات استفاده می‌شود. این امر منجر به تغییر دمای آب می‌گردد که با ورود مجدد به محیط، دمایی بالاتر از دمای اکوسیستم دارد. با افزایش دمای آب، میزان اکسیژن محلول در آن کاهش می‌یابد و از این طریق بر کل اکوسیستم که این آب در آن وارد شده است تاثیر می‌گذارد. تخلیه روان آبها و فاضلاب‌های شهری که در منابع سطحی آب تخلیه می‌شوند نیز می‌تواند منجر به افزایش دمای آب گردد.

نیروگاه‌های برق سهم زیادی در آلودگی گرمایی آب دارند. زمانی که این واحدها شروع به فعالیت می‌کنند و یا فعالیتشان متوقف می‌گردد، طیف گسترده‌ای از ماهی‌ها و موجودات آبزی اکوسیستم اطراف آن (محل تخلیه آب نیروگاه برق) که با یک محدوده دمایی مشخص سازگار شده‌اند، از بین می‌روند. دلیل این امر تغییر ناگهانی در دمای آب است که از آن به شوک دمایی یاد می‌شود.

تاثیرات آلودگی گرمایی بر زیست بوم[ویرایش]

آب گرم[ویرایش]

افزایش دمای آب منجر به کاهش محتوای اکسیژن محلول در آب می‌گردد. این تغییرات باعث آسیب ماهی‌ها، دوزیستان و سایر موجودات آبزی می‌گردد. همچنین آلودگی گرمایی منجر به ایجاد برخی تغییرات متابولیکی در موجودات آبزی می‌گردد. افزایش سرعت متابولیسم سلولی همانند فعالیت آنزیمی از جمله این تغییرات است که نتیجه آن افزایش میزان مصرف غذا در این موجودات نسبت به قبل از تغییرات ایجاد شده در دمای آب است. افزایش سرعت متابولیکی منجر به کاهش منابع در دسترس می‌گردد و در این شرایط سازگاری به دمای بالاتر برای موجودات آبزی یک مزیت محسوب می‌گردد. با این تغییرات در زیست بوم، زنجیره غذایی جدیدی شکل می گیر. د هرچند ممکن است که برخی گونه‌های آبزیان در برابر جریان تفکیک کننده موجودات، مقاومت کنند، اما در نهایت تنوع زیستی در این مکان کاهش می‌یابد.

افزایش دمای آب منجر به کاهش اکسیژن در آبهای عمیق‌تر می‌گردد. اگر میزان غذای مورد نیاز باکتری‌ها نیز به میزان کافی در دسترس باشد، شرایط برای رشد انواع بی‌هوازی این ریزموجودات مهیا می‌گردد. تعدادی از موجودات آبزی نیز در دمای بالای محیط قادر به بازیابی توازن جمعیتی خود نیستند. تولیدکنندگان ابتدایی در زنجیره غذایی نیز تحت تاثیر دمای آب قرار می‌گیرند. چون در این شرایط رشد گیاهان دریایی افزایش می‌یابد و از میزان طول عمر گونه‌های آبزی کاسته می‌گردد.

تغییر در دمای آب حتی به میزان یک تا دو درجه‌سانتی‌گراد نیز می‌تواند منجر به تغییرات زیادی در فعالیت متابولیکی سلولی گردد. تغییرات عمده سلولی شامل این موارد است: کاهش نفوذپذیری مورد نیاز برای فرایند اسمز در غشای سلول، ایجاد تجمعات پرتئین‌های سلول و تغییر در متابولیسم آنزیمی. این تغییرات بر مرگ و میر و تولیدمثل این موجودات تاثیر می‌گذارد.

آنزیم‌ها دارای ساختار پروتئینی هستند. افزایش بیش از حد در دمای آب منجر به تغییر در ساختار چهارم پروتئین‌ها می‌گردد. در دماهای بالا پیوند بین هیدروژین و گروهای گوگرد دار شکسته شده و ساختار آنزیم‌های تاثیرگذرا در حفظ حیات سلولی تغییر کرده و کارایی خود را از دست می‌دهند. تغییر در آنزیم‌ها مشکلاتی از قبیل عدم توانایی سلول در شکستن مواد مغذی ایجاد می‌کند. بنابراین حتی با وجود منابع غذایی، موجودات آبزی دچار سوء تغذیه می‌گردند.

در موارد محدود، گرم شدن آب می‌تواند تاثیرات مطلوبی بر زیست بوم داشته باشد. این موارد بیشتر در آبهای فصلی و تحت عنوان غنی‌سازی گرمایی شناخته می‌شود. به عنوان مثال گاو دریایی در زمستان در محلهای تخلیه آب گرم بهتر می‌تواند به زندگی خود ادامه دهد و متخصصان معتقد هستند که با حذف این آبهای گرم در زمستان از جمعیت این جانداران کاسته می‌شود.

آب سرد[ویرایش]

ورود آب سرد به یک رودخانه منجر به تغییر محسوسی در جمعیت ماهیان و بی‌مهرگان آن زیست بوم می‌شود. مثلاً در جایی که رودخانه‌ها آب گرمی دارند با ورود و اختلاط آب آنها با آب پشت سد، برخی گونه‌های ماهیان حذف شدند و برخی از بی‌مهرگان تغییر می‌کنند.

فاضلاب صنعتی[ویرایش]

در آمریکا ۷۵ تا ۸۲٪ درصد آلودگی آبی از نیروگاه‌های برق ناشی می‌شود. منابع دیگر آلودگی گرمایی از صنعت ناشی می‌شود، مانند پالایشگاه‌ها، کارخانجات کاغذسازی، کارخانجات مواد شیمیایی و کارخانجات ذوب آهن. آب گرم شده این منابع را می‌توان از راه‌های زیر کنترل کرد:

بیشتر کارخانجات تنها از یک روش برای کنترل دمای پساب خود استفاده می‌کنند که کارایی لازم برای خنک کردن پساب خروجی نیز ندارد.

فاضلاب خانگی[ویرایش]

در روزهای گرم سال فاضلاب شهری تاثیر مهمی بر آلودگی گرمایی دارند. امکانات کنترل این روان‌آبها شامل مخازن نگهداری زیستی، ورود این منابع به آبهای زیر زمینی مثل مخازن تصفیه فاضلاب است که نقش مهمی در کاهش اثرات این دسته از منابع آلودگی گرمایی دارد. هرچند که مخازن نگهداری آب نقش کمتری در کاهش پیامدهای این دسته از منابع آلوده کننده دارد چرا که نور خورشید قبل از تخلیه این منابع در گرم شدن آن نقش دارد.

منابع[ویرایش]