نادر جهانبانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سپهبد خلبان نادر جهانبانی
General Nader Jahanbani.png
سپهبد جهانبانی در لباس نظامی
محل تولد تهران
تاریخ تولد ۲۷ فروردین ۱۳۰۷
محل مرگ پشت بام مدرسهٔ علوی تهران
تاریخ مرگ بامداد۲۲ اسفند ۱۳۵۷
محل دفن بهشت زهرا قطعه ٨٢ ردیف ۳۸
لقب ژنرال چشم‌آبی
پدر تیم آکروجت ایران
تابعیت پرچم شاهنشاهی ایران (پیش از انقلاب ۱۳۵۷ خورشیدی) ایرانی
نیرو IIAF-Seal.svg نیروی هوایی شاهنشاهی ایران
درجه IIAF-Sepahbod.png سپهبد
فرماندهی معاون فرماندهی نیروی هوایی شاهنشاهی
رئیس سازمان تربیت بدنی
همسر فرخ زنگنه
فرزندان انوشیروان
گُل‌نار (گُلی)


سپهبد خلبان نادر جهانبانی (۲۷ فروردین ۱۳۰۷ - ۲۲ اسفند ۱۳۵۷) معروف به «ژنرالِ چشم آبی»[۱] خلبان برجسته نیروی هوایی شاهنشاهی ایران و بنیان‌گذار و سرپرست تیم آکروجت تاج طلایی بود. آخرین درجهٔ وی در ارتش شاهنشاهی ایران، درجه سپهبدی بود.[۲]

سپهبد نادر جهانبانی در پی انقلاب ۱۳۵۷ ایران در روز ۲۲ بهمن در پُست نیروی هوایی در دوشان‌تپه توسط انقلابیون دستگیر شد و در ۲۲ اسفند ۱۳۵۷ به حکم صادق خلخالی حاکم شرع وقت بر روی پشت بام مدرسهٔ علوی تیرباران شدند.[۳]

سپهبد نادر جهانبانی، دانش‌آموخته دانشگاه خلبانی نیروی هوایی روسیه و آموزش‌دیده دوره‌های خلبانی جنگنده‌های جت از آلمان بود.[۴] از وی به عنوان یکی از از «محبوب‌ترین چهره‌ها بین پرسنل نیروی هوایی ایران» یاد می‌شود.[۵]

تولد[ویرایش]

نادر جهانبانی و هیئت همراه در سفر رسمی ولیعهد وقت ایران به مسکو، در سال ١٩٧۶ میلادی.

نادرجهانبانی در ۲۷ فروردین ۱۳۰۷ چشم به جهان گشود. وی پسر سپهبد امان‌الله جهانبانی، از فرماندهان ارتش شاهنشاهی، وزیر و سناتور مجلس سنای ایران بود. مادر او از مهاجران روس بود.

در سن ۱۸ سالگی وارد دانشگاه خلبانی نیروی هوایی روسیه شد. پس از اتمام تحصیلات وارد نیروی هوایی ایران شد. پس از آن نادرجهانبانی برای آموزش دوره خلبانی جت راهی آلمان شد. نادر جهانبانی در آلمان با لیدر تیم آکروجت آمریکا آشنا می‌شود و از طریق او فنون آکروباسی هوایی با هواپیمای جت را فرا می‌گیرد. سپهبد نادر جهانبانی پس از بازگشت به ایران نخستین تیم آکروجت ایران را در سال ۱۹۵۸ تشکیل می‌دهند.اولین تیم آکروئجت تاج طلایی تشکیل شده بود از : ارتشبد محمد خاتمی،سپهبد نادر جهانبانی،سپهبد امیرحسین ربیعی،سرلشکر عبدالحسین مینو سپهر و سیامک جهان بینی.[۶]

دستگیری و اعدام[ویرایش]

نادر جهانبانی پس از انقلاب در ۲۲ اسفند ۱۳۵۷ در زندان قصر به حکم صادق خلخالی حاکم شرع وقت بر روی پشت بام مدرسهٔ علوی تیرباران شد.[۳][۷]

روزنامهٔ اطلاعات به تاریخ ۲۳ اسفند ۱۳۵۷ در خبری اسامی ۱۱ نفر ار محکومین به اعدام را منتشر کرد. متن خبر به شرح زیر است:[۸]

در تاریخ ۲۱ اسفند۱۳۵۷ دادگاه انقلاب اسلامی ایران جهت رسیدگی به کیفرخواست صادره از طرف دادستان انقلاب علیه ۱۱ نفر از متهمینی که جملگی از خائنین به ملت و عوامل سرسپردهٔ رژیم دست‌نشاندهٔ بیگانه بودند و همچنین جنایتکاران مفسد فی الارض نیز می‌باشند تشکیل جلسه داد و پس از چندین ساعت رسیدگی و مشاوره سرانجام حکم اعدام را صادر کرد:

  1. سپهبد نادر جهانبانی فرزند امان‌الله معاون فرماندهی نیروی هوایی

....

دادگاه[ویرایش]

در دادگاه انقلاب به ریاست صادق خلخالی.

وقتی سپهبد جهانبانی را برای محاکمه آوردند، کاغذی بر گردنش انداختند تا جرمش را بنویسند، اما به نظر می‌رسید او جرمی نداشت، کسی هم پیدا نشد شهادت دهد او جرمی انجام داده. پس روی کاغذ سفید نوشتند: سپهبد نادر جهانبانی عامل فساد.[۹] متن

حکم کیفرخواست که در دادگاه برای وی خوانده شد بدین شرح است:

نادر جهانبانی با اشتغال در سمت‌های حساس نظامی و این اواخر ورزشی و نظایر آن با رژیمی که با ساقط کردن حکومت ملی شرعی به طریق غاصبانه و با ارادهٔ اجنبی در ایران سلطه پیدا کرده و مملکت را در جهت ارادهٔ اجنبی و در جهت خلاف شرع و مصلحت مملکت و ملت به قهقرا می‌برد و به نابودی می‌کشاند با اقدام علیه امنیت و قیام برای متزلزل کردن اساس استقلال و فساد در ارض و محاربه با خدا و نایب امام علیه السلام مطابع قوانین الهی و قوانین جاریه در زمان ارتکاب جرایم تقاضای رسیدگی و صدور حکم اعدام و مصادرهٔ اموال شخصی ایشان و آن مقدار از اموال که به خاطر فرار از ادای دین به صاحبان اصلی به فرزندان و اقربای نزدیک انتقال یافته‌است از طرف دادسرای کل انقلاب اسلامی از دادگاه دارم.


انوشیروان جهانبانی فرزند تیمسار جهانبانی با غلوآمیز خواندن برخی از مطالبی که در سایتهای اینترنتی در مورد دفاعیات او در دادگاه ذکر شده می گوید:

«درباره دادگاه خیلی چیزها نوشته شده که به نظر من خیلی دور از حقیقت هستند. واقعا چه در دادگاه پیش آمد، ما نمی‌دانیم. بسیاری از این نوشته‌ها غلو هستند، خیلی جمله‌ها وجود دارد که پدرم هیچ وقت نمی‌گفت و این جمله‌ها را بعدها مرتب اضافه می‌کنند. خدا می‌داند که واقعا در دادگاه چه گذشته است. انشاالله که یک روزی بتوانیم بفهمیم واقعا چه گذشت. البته یک نوشته‌ای با دست‌خط خودشان وجود دارد که از ما خداحافظی کرده است. یک چیز دیگری هم که داریم ساعتی است که پدرم دستش بود و الان دست من است و این باارزش‌ترین چیزی است که من در زندگی‌ام دارم.»

يكي از اعضاي گارد انقلاب كه بعدا محافظ بني صدر شد بنام ماشالله .ا روايت مي كند جهانباني فرد محبوبي بين بچه ورزشكاران جنوب تهران بود لذا باتوجه به مساله فوق و اگاهي بر دست نداشتن جهانباني در خونريزي قصد داشتند وي را كه شازده خطابش ميكردند از راهي ديگر با لباس مبدل فراري دهند اما جهانباني بسرعت ان را رد كرد . بر خلاف جعليات جديد در فضاي مجازي او اصلا سخني حتي در دفاع خود نگفت و هر چه باو نسبت داده اند كذب محض است . نادر جهانباني ارام و با چشمان باز و سكوت تن بجوخه اتش سپرد . سایت خبری روزآنلاین در مقاله‌ای با عنوان «نوبت خمینی شد» به خاطرات سفیر اسرائیل در ایران اشاره می‌کند که نوشته سپهبد جهانبانی به احمد خمینی گفت: «من از توی عرب ایرانی‌ترم».[۱۰]

گفته شده است زمانی که جوخه اعدام به طرف او نشانه رفته بودند وآماده شلیک بودند او فریاد زد: آتش.[نیازمند منبع]

در معیت محمدرضا شاه با پوشش رسمی بزرگ‌ارتشتاران .

خاطرات خلخالی[ویرایش]

صادق خلخالی در خصوص وی در کتاب خاطرات خود نوشته:[۱۱]

جهانبانی در رأس قدرتی قرار داشت که می‌توانست اعتراض کند؛ چون تقریباً از نزدیکان و خویشان شاه بود می‌توانست اعتراض کند، اما به خاطر حفظ زندگی انگلی خود و برای خوشگذرانی خود، ملتی را به انحطاط بکشاند و جشن هنری در شیراز ترتیب بدهد که در ماه مبارک رمضان جلوی چشم مردم مسلمان تئاتر آتش خوک و بچه را روی صحنه بیاورد! او مفسد فی الارض است.

این‌ها به مقدسات ملی و دینی ما خیانت کردند و ملت هیچ وقت حاضر نیست چنین افرادی میان ملت باشند وگرنه به این اعتبار، نه نصیری کسی را شخصاً شکنجه کرده بود، نه هویدا و نه جهانبانی و نه مهندس ریاضی.

روایت‌های درست و نادرست از سپهبد نادر جهانبانی[ویرایش]

روایت‌های درست[ویرایش]

  • در یکی از دوره‌هایی که به سپهبد جهانبانی آموزش آکروجت می‌دادند، یکی از خلبانان جوان از بغل به بال هواپیمای جهانبانی زد. جفت هواپیماها آسیب زیادی دیدند. جهانبانی به خلبان جوان دستور می‌دهد که با چتر نجات از هواپیما بیرون بپرد. ولی خودش با سختی هواپیمایش را روی باند فرودگاه نشاند.[۱۲]

روایت‌های نادرست[ویرایش]

  • عبور هواپیما از زیر پل کارون
  • سپهبد جهانبانی بدون اجازه پادشاه به عراق پرواز کرده، سپس هواپیماهای عراقی وی را محاصره می‌کنند و به بغداد می‌برند و در نهایت جهانبانی با مهارت از چنگ آن‌ها می‌گریزد.
  • بلند کردن فانتوم از روی جاده. در حالی که تمام آمریکایی‌هایی که آن‌جا بودند، این کار را بسیار اشتباه و خطرناک می‌دانستند.[۱۳]

سرگذشت انوشیروان جهانبانی فرزند نادر جهانبانی[ویرایش]

انوشیروان جهانبانی فرزند سپهبد نادر جهانبانی در زمان وقوع انقلاب اسلامی ۳۰ ساله بوده است. او برای تحصیل به آمریکا رفته بود، پس از کسب بالاترین مدرک خلبانی در آمریکا به ایران بازگشت و تا زمان وقوع انقلاب، مدیرعامل شرکت هواپیمایی "ایرتاکسی" بود. او نیز یک هفته پس از تیرباران سپهبد نادر جهانبانی، دستگیر شد و ۵ ماه را در زندان گذراند.[۱۴]

انوشیروان جهانبانی درباره اینکه چرا سپهبد نادر جهانبانی چرا مانند بسیاری از ارتشیان با وقوع انقلاب از ایران نرفتند، اینگونه پاسخ می‌دهد:

  • اتفاقا آن موقع من به پدرم خیلی اصرار می‌کردم که از ایران خارج شود چون هواپیما هم در دست‌مان بود. هم از راه ایران‌ایر و هم از هواپیمای خودمان می‌توانستیم از ایران بیرون برویم. پدرم ولی همیشه می‌گفت من سرباز این وطن هستم و وظیفه‌ام است که در این‌جا بمانم. می‌گفت امکان ندارد مملکتم را رها کنم. حتی وقتی هم که شاه رفت، گفتیم حالا رئیس‌تان هم که رفت، گفت نه وظیفه‌ی من است در این مملکت بمانم. به‌هیچ عنوان قانع نشد که از ایران برود. فکر می‌کنم اگر از ایران رفته بود، هر روز زجر می‌کشید. جای پدرم همان مملکت خودشان بود.[۱۵]

انوشیروان جهانبانی درباره پدرش گفته است: «یک نوشته‌ای با دست‌خط خودشان (پدرم) وجود دارد که از ما خداحافظی کردند. یک چیز دیگری هم که داریم ساعتی است که پدرم دستشان بود و الان دست من است و این باارزش‌ترین چیزی است که من در زندگی‌ام دارم.»

جستارهای وابسته[ویرایش]


منابع[ویرایش]

  1. گفتگو با انوشیروان جهانبانی فرزند سپهبد نادر جهانبانی، دویچه وله فارسی
  2. «آقای نادر جهانبانی»(فارسی)‎. سازمان دیدبان حقوق بشر، نامعلوم. بازبینی‌شده در ۲۰ تیر ۱۳۸۸. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «آقای نادر جهانبانی»(فارسی)‎. سازمان دیدبان حقوق بشر، نامعلوم. بازبینی‌شده در ۲۰ تیر ۱۳۸۸. 
  4. گفتگو با انوشیروان جهانبانی فرزند سپهبد نادر جهانبانی، دویچه وله فارسی
  5. گفتگو با انوشیروان جهانبانی فرزند سپهبد نادر جهانبانی، دویچه وله فارسی
  6. ناگفته‌های زندگی سپهبد جهانبانی برای اولین‌بار از زبان فرزندش دویچه‌وله فارسی
  7. روزنامهٔ اطلاعات چهارشنبه ۲۳ اسفند ۱۳۵۷ شمارهٔ ۱۵۸۰۸ صفحهٔ ۵
  8. روزنامهٔ اطلاعات چهارشنبه ۲۳ اسفند ۱۳۵۷ شمارهٔ ۱۵۸۰۸ صفحهٔ ۵
  9. نگاهی به انتقال ورزش از رژیم پادشاهی به جمهوری اسلامی بی‌بی‌سی فارسی
  10. «نوبت خمینی شد»(فارسی)‎. روزآنلاین، ۲ اسفند ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۲۰ تیر ۱۳۸۸. 
  11. صادق خلخالی. خاطرات آیت‌الله خلخالی-ایام انزوا. فصل سوم چگونه شاه و اطرافیانش را به اعدام محکوم کردم؟!نشر سایه چاپ یازدهم صفحهٔ ۸۱ شابک:۹۶۴۵۹۱۸۰۴۹
  12. گفتگو با انوشیروان جهانبانی فرزند سپهبد نادر جهانبانی دویچه‌وله فارسی
  13. گفتگو با انوشیروان جهانبانی فرزند سپهبد نادر جهانبانی دویچه‌وله فارسی
  14. گفتگو با انوشیروان جهانبانی فرزند سپهبد نادر جهانبانی دویچه‌وله فارسی
  15. گفتگو با انوشیروان جهانبانی فرزند سپهبد نادر جهانبانی دویچه‌وله فارسی

پیوند به بیرون[ویرایش]