محمدعلی اسلامی ندوشن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
محمدعلی اسلامی نُدوشَن
محمدعلی اسلامی ندوشن در همایش بزرگداشت عمر خیام در مشهد، ۲۸ اردیبهشت ۱۳۸۹
محمدعلی اسلامی ندوشن در همایش بزرگداشت عمر خیام در مشهد، ۲۸ اردیبهشت ۱۳۸۹
زاده۱۳۰۴ خورشیدی
روستای ندوشن، یزد
نام(های) دیگرتخلص: م. دیده‌ور
پیشهشاعر، منتقد، مترجم و پژوهشگر
زمینه کاریادبیات فارسی
ملیتایرانی
تحصیلاتدکتری حقوق از دانشگاه سوربن
همسر(ها)شیرین بیانی
امضا

محمدعلی اسلامی نُدوشَن (زادهٔ ۱۳۰۴ش/۱۹۲۵م، ندوشن) شاعر، منتقد، نویسنده، مترجم و پژوهشگر ایرانی می‌باشد.

زندگی[ویرایش]

تحصیلات اولیه[ویرایش]

محمدعلی اسلامی ندوشن در سال ۱۳۰۴ در ندوشن (یزد)، در خانواده‌ای با بضاعت متوسط متولد گردید. پدر ایشان به علت بیماری چشم از جهان فروبست و او ناگزیر، باید امرار معاش خانواده را در دست می‌گرفت. تحصیلات ابتدایی را نخست در مدرسه «ناصرخسرو» ندوشن، و سپس در مدرسه «خان» یزد پی‌گرفت. سپس به دبستان «دینیاری» رفت و تا کلاس سوم متوسطه را در دبیرستان «ایرانشهر» یزد گذراند. در سال ۱۳۲۳ به تهران عزیمت کرد؛ ایشان دوره متوسطه را در دبیرستان البرز تکمیل نمود[۱] و جهت ادامه تحصیل وارد دانشکده حقوق دانشگاه تهران گردید و به دریافت مدرک لیسانس نائل آمد.[۲] وی شعر سرایی را از حدود ۱۲ سالگی آغاز نمود و پس از ورود به شهر تهران نیز، به سرودن شعر ادامه داد. در آن زمان، تعدادی از اشعار خود را در مجله سخن منتشر نمود.

سفر به اروپا[ویرایش]

در ابتدای جوانی بعد از گذراندن دروس خود در ایران، به منظور تکمیل تحصیلات به اروپا عزیمت نمود. ایشان به مدت مدت ۵ سال در کشورهای فرانسه و انگلستان به تحصیل و کسب دانش پرداخت و سرانجام با دفاع از پایان‌نامهٔ خود با عنوان «کشور هند و کامنولث» به دریافت درجهٔ دکتری حقوق بین‌الملل، از دانشکده حقوق دانشگاه سوربن فرانسه توفیق یافت. عمده فعالیت‌های اسلامی ندوشن در دوران تحصیل در اروپا، آشنایی با زبان فرانسه و شرکت در سخنرانی و کنفرانس‌های دانشگاه سوربن بود و در ان زمان عمده فعالیت ایشان مربوط به پایان‌نامه خود بوده و جز چند قطعه شعر و داستان کوتاه اثر دیگری از ایشان به ثبت نرسیده‌است.

بازگشت به ایران[ویرایش]

محمدعلی اسلامی ندوشن در سال ۱۳۳۴ به ایران بازگشت و چند سال در سمت قاضی دادگستری مشغول به خدمت گردید. وی پس از ترک خدمت در دادگستری، به تدریس حقوق و ادبیات در برخی دانشگاه‌ها و آموزشگاه‌های عالی از جمله: دانشگاه ملی، مدرسه عالی ادبیات، مدرسه عالی بازرگانی و مؤسسه علوم بانکی پرداخت. در سال ۱۳۴۸ به دعوت فضل‌الله رضا (رئیس وقت دانشگاه تهران) به همکاری با دانشگاه تهران دعوت گردید و با توجه تألیف متعدد آثار ادبی، ایشان به عضویت هیئت علمی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران درآمد و تدریس در دروس «نقد ادبی و سخن سنجی»، «ادبیات تطبیقی»، «فردوسی و شاهنامه»، «شاهکارهای ادبیات جهان» را در دانشکده ادبیات، و تدریس «تاریخ تمدن و فرهنگ ایران» را در دانشکده حقوق برعهده گرفت و تا سال ۱۳۵۹ که به انتخاب خود از دانشگاه تهران بازنشسته شد، بدین مهم اشتغال داشت. وی اکنون در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران و در مقطع دکتری ادبیات، به تدریس «مکتب‌های ادبی جهان» می‌پردازد.

محمدعلی اسلامی ندوشن، در زمرهٔ شاعران توانا و نویسندگان برجستهٔ ایرانی می‌باشد. وی به رغم توانایی در شعر سرودن، اشعار کمتری منتشر نموده‌است و به تألیف آثار انتقادی و تحلیلی پرداخته‌است؛ آثار اشعار منتشر گردیدهٔ ایشان، بیانگر ذوق سرشار و قریحهٔ تابناک او در شعر سرودن می‌باشد.

وی در بیشتر اوقات، زمان خود را صرف تحقیق آثار علمی و ادبی ایران و ترجمه آثار نویسندگان جهان می‌نمود. مقالات متعددی از وی در مجلات «پیام نو»، «مجله سخن»، «یغما»، «راهنمای کتاب» و «نگین» چاپ گردیده‌است. در یکی از این مقالات به انتقاد از نظام آموزشی دانشگاه‌ها بعد از سال ۱۳۴۷ پرداخت.[۳]

محمدعلی اسلامی ندوشن، برخی از آثار خود را با امضای مستعار «م. دیده‌ور» چاپ و منتشر ساخته‌است. کتاب «ابر زمانه و ابر زلف» وی در سال ۱۳۴۲ به عنوان کتاب برگزیده سال از سوی انجمن کتاب انتخاب شد. اسلامی ندوشن در مدت ۵۰ سال بیش از ۴۵ کتاب و صدها مقاله در باب فرهنگ و تاریخ ایران و ادبیات فارسی به رشتهٔ تحریر درآورده‌است. تأسیس فرهنگ‌سرای فردوسی و انتشار فصل‌نامهٔ هستی از اقدامات او در زمینهٔ اعتلای فرهنگ و ادب فارسی می‌باشد. شیرین بیانی استاد تاریخ دانشگاه تهران و نویسنده چندین کتاب تاریخی، همسر اوست.

نمونهٔ اشعار[ویرایش]

تو را بینم که چون یک خرمن صبح
به بالا می‌روی آرام و آرام
من اینجا دیر ماندم، دور ماندم
به زنجیر امید ناسرانجام
تو بودی، من نبودم[نیازمند منبع]

نمونهٔ متن[ویرایش]

من در قعر ضمیر خود احساسی دارم و آن این که رسالت ایران به پایان نرسیده‌است و شکوه و خرمی او به او باز خواهد گشت. من یقین دارم که ایران می‌تواند قد راست کند و آنگونه که درخور فرهنگ تمدن و سالخوردگی اوست نکته‌های بسیاری به جهان بیاموزد.[۴]

تهران مانند زنی است که پاهایش را روی هم می‌گرداند و سیگار «کنت» می‌کشد، عینک دودی می‌زند و «ودکالایم» می‌خورد؛ «بی‌کینی» می‌پوشد و حمام آفتاب می‌گیرد، اما وقتی پای صحبتش بنشینید، از اُملّی و سبک‌مغزی و حمق و پرمدّعایی و شلختگی و ورّاجی او، آدم تا سر حدّ مرگ ملول می‌شود.

نقد و نگاه[ویرایش]

بررسی قانون و اخلاق در اجتماع از نگاه مکتب ادبی دارکولییسم[۵]

کتاب‌شناسی[ویرایش]

تألیف[ویرایش]

  • «گ‍ن‍اه» (م‍ج‍م‍وع‍ه‍. ش‍ع‍ر)، بی‌جا: بی‌نا، ۱۳۲۹.
  • «چشمه» (مجموعه شعر)، تهران: تابان‏‫، ۱۳۳۵‬.
  • «ای‍ران را از ی‍اد ن‍ب‍ری‍م» (مجموعه مقالات)، ت‍ه‍ران: مجله یغما‏‫‏، ۱۳۴۰.
  • «اَب‍رِ زم‍ان‍ه و اَب‍رِ زل‍ف (نمایش‌نامه)، تهران: راهنمای کتاب، ۱۳۴۲.
  • «ب‍ه دن‍ب‍ال س‍ای‍ه ه‍م‍ای» (م‍ج‍م‍وع‍ه مقالات)، ت‍ه‍ران: یغما‏‫، ۱۳۴۴.
  • «ایران را از یاد نبریم» (مجموعه مقالات)، تهران: یغما، بی‌تا.
  • «اف‍س‍ان‍ه و اف‍س‍ون» (داس‍ت‍ان)، با نام مستعار م. دی‍ده‌ور، تهران: جوانه‏‫، ۱۳۴۵.
  • «جام جهان‌بین» (مجموعه مقالات ادبی)، تهران: ک‍ت‍اب‍خ‍ان‍ه ای‍ران‍م‍ه‍ر‏‫، ۱۳۴۶.
  • «زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه»، تهران: انجمن آثار ملی، ۱۳۴۸.
  • «داستان داستان‌ها: رستم و اسفندیار در ش‍اه‍ن‍ام‍ه»، تهران: انجمن آثار ملی‏‫، ۱۳۵۱.
  • «ص‍ف‍ی‍ر س‍ی‍م‍رغ» (ی‍ادداش‍ت‌ه‍ای س‍ف‍ر)، تهران: توس‏‫، ۱۳۵۲.
  • «دربارهٔ رستم و سهراب بنیاد شاهنامه»، تهران: یغما، ۱۳۵۳
  • «آواه‍ا و ای‍م‍اه‍ا (م‍ج‍م‍وع‍ه مقالات ادبی)، تهران: توس، ۱۳۵۴.
  • «ف‍ره‍ن‍گ و ش‍ب‍ه‌ف‍ره‍ن‍گ»، تهران: توس، ۱۳۵۴؛ ب‍خ‍ش اول ک‍ت‍اب منتشرشده در م‍ج‍ل‍ه ی‍غ‍م‍ا، ۱۳۴۹.
  • «در ک‍ش‍ور ش‍وراه‍ا: ی‍ادداش‍ت‌ه‍ای س‍ف‍ر ات‍ح‍اد ج‍م‍اه‍ی‍ر ش‍وروی، تهران: توس، ۱۳۵۴.
  • «درب‍اره آم‍وزش»، ت‍ه‍ران: توس‏‫، ۱۳۵۶.
  • «پ‍ن‍ج‍ره‌ه‍ای ب‍س‍ت‍ه (م‍ج‍م‍وع‍ه چ‍ن‍د داس‍ت‍ان)»، ت‍ه‍ران: توس‏‫‬، ۱۳۵۷.
  • «گ‍ف‍ت‍ی‍م و ن‍گ‍ف‍ت‍ی‍م» (مجموعه مقالات)، بی‌جا، ۱۳۵۴؛ ت‍ه‍ران: ی‍زدان‏‫، ۱۳۶۲.
  • «نوشته‌های بی‌سرنوشت»، تهران: جاویدان‏‫، ۱۳۵۶.
  • «ذک‍ر م‍ن‍اق‍ب ح‍ق‍وق ب‍ش‍ر در ج‍ه‍ان س‍وم»، ت‍ه‍ران: توس‏‫، ۱۳۵۷.
  • «گ‍ف‍ت‍گ‍وه‍ا (م‍ج‍م‍وع‍ه گ‍ف‍ت‌وش‍ن‍وده‍ا)، ت‍ه‍ران: توس‫‏، ۱۳۵۷.
  • «دی‍دن دگ‍رآم‍وز ش‍ن‍ی‍دن دگ‍رآم‍وز (گ‍زی‍ده ش‍ع‍ره‍ای م‍ح‍م‍د اق‍ب‍ال)، ان‍ت‍خ‍اب و م‍ق‍دم‍ه، ت‍ه‍ران: ام‍ی‍رک‍ب‍ی‍ر‏‫‏، ۱۳۵۷.
  • «ک‍ارن‍ام‍ه س‍ف‍ر چ‍ی‍ن، ت‍ه‍ران: ام‍ی‍رک‍ب‍ی‍ر‏‫، ۱۳۶۲.
  • «روزه‍ا» (س‍رگ‍ذش‍ت)، چهار جلد، ت‍ه‍ران: ی‍زدان‏‫‏، ۱۳۸۵–۱۳۶۳.
  • م‍اج‍رای پ‍ای‍ان‌ن‍اپ‍ذی‍ر ح‍اف‍ظ (نقد ادبی)، ت‍ه‍ران: ی‍زدان‏‫، ۱۳۶۸.
  • «س‍خ‍ن‌ه‍ا را ب‍ش‍ن‍وی‍م» (مجموعه مقالات)، ت‍ه‍ران: شرکت سهامی ان‍ت‍ش‍ار، ۱۳۶۹.
  • «س‍رو س‍ای‍ه‌ف‍ک‍ن: درب‍ارهٔ ف‍ردوس‍ی و ش‍اه‍ن‍ام‍ه»، با خ‍طاطی غلامحسین امیرخانی، تهران: ان‍ج‍م‍ن خ‍وش‍ن‍وی‍س‍ان ای‍ران‏‫، ۱۳۷۰.
  • «ای‍ران، ل‍وکِ پ‍ی‍ر» ب‍ه‌ه‍م‍راه ت‍رج‍م‍هٔ ن‍م‍ای‍ش‌ن‍ام‍ه «ای‍ران‍ی‍ان» آس‍ی‍خ‍ل‍ی‍وس [آیسخولوس] (آشیل)، تألیف و ترجمه، ‏‫ت‍ه‍ران‌‬‏‫: پ‍رواز‬‏‫، ۱۳۷۰.
  • «ن‍امهٔ ن‍ام‍ور: گ‍زی‍ده ش‍اه‍ن‍ام‍ه ف‍ردوس‍ی، ان‍ت‍خ‍اب و ت‍وض‍ی‍ح، ت‍ه‍ران: س‍خ‍ن، ۱۳۷۰.
  • «آوی‍زه س‍خ‍ن‌ه‍ا» (اف‍زوده ب‍ه ک‍ت‍اب «س‍خ‍ن‌ه‍ا را ب‍ش‍ن‍وی‍م»)، ت‍ه‍ران: شرکت سهامی ان‍ت‍ش‍ار، ۱۳۷۱.
  • «آزادی م‍ج‍س‍م‍ه (درب‍ارهٔ ای‍الات م‍ت‍ح‍ده ام‍ری‍ک‍ا)، ت‍ه‍ران: ی‍زدان‏‫‬‏، ۱۳۷۳.
  • «م‍رزه‍ای ن‍اپ‍ی‍دا‏‫» (مجموعه مقالات)، ت‍ه‍ران: ی‍زدان‏‫، ۱۳۷۶.
  • «ای‍ران و ی‍ون‍ان در ب‍س‍ت‍ر ب‍اس‍ت‍ان (ای‍ران، ل‍وکِ پ‍ی‍ر، «ایران‍ی‍ان» از آی‍س‍خ‍ی‍ل‍وس، ای‍ران و ی‍ون‍ان ب‍ه گ‍واه‍ی ش‍اه‍ن‍ام‍ه و ای‍ل‍ی‍اد، تألیف و ترج‍م‍ه، تهران: شرکت سهامی انتشار، ۱۳۷۸.
  • «ای‍ران چ‍ه ح‍رف‍ی ب‍رای گ‍ف‍ت‍ن دارد؟»، ت‍ه‍ران: شرکت سهامی ان‍ت‍ش‍ار، ۱۳۷۸.
  • مثنوی معنوی، مولوی، م‍ق‍دم‍ه، با خطاطی علی سجادی، ت‍ه‍ران: ان‍ج‍م‍ن خ‍وش‍ن‍وی‍س‍ان ای‍ران، ۱۳۷۹.
  • «ک‍ارن‍ام‍هٔ چ‍ه‍ل‌س‍ال‍ه: گ‍زی‍ده ن‍وش‍ت‍ه‌ه‍ا در زم‍ی‍ن‍ه اج‍ت‍م‍اع و ف‍ره‍ن‍گ از س‍ال ۱۳۳۷ ت‍ا ۱۳۷۷»، ت‍ه‍ران: ی‍زدان، ۱۳۸۰.
  • «ه‍ش‍دار روزگ‍ار و چ‍ن‍د م‍ق‍ال‍ه دی‍گ‍ر»، ت‍ه‍ران: شرکت سهامی ان‍ت‍ش‍ار، ۱۳۸۰.
  • «ن‍اردان‍ه‌ه‍ا: گ‍زی‍ده‌ای از رب‍اع‍ی‌ه‍ای ف‍ارس‍ی»، م‍ق‍دم‍ه، ان‍ت‍خ‍اب و ت‍وض‍ی‍ح، ‏‫ت‍ه‍ران‌‬‏‫: ن‍غ‍م‍ه زن‍دگ‍ی‌‬‏‫، ۱۳۸۱.
  • «چ‍ه‍ار س‍خ‍ن‍گ‍وی وج‍دان ای‍ران (ف‍ردوس‍ی، م‍ول‍وی، س‍ع‍دی، ح‍اف‍ظ)»، ت‍ه‍ران: ق‍طره‏‫، ۱۳۸۱.
  • «ای‍ران و ج‍ه‍ان از ن‍گ‍اه ش‍اه‍ن‍ام‍ه»، م‍ق‍دم‍ه، ش‍رح و ت‍وض‍ی‍ح، ت‍ه‍ران: ام‍ی‍رک‍ب‍ی‍ر، ۱۳۸۱.
  • «ب‍اران ن‍ه رگ‍ب‍ار: گ‍زارش‍ی از چ‍ه‍ل و دو ک‍ت‍اب»، ت‍ه‍ران: ن‍غ‍م‍ه زن‍دگ‍ی، ۱۳۸۲.
  • «ت‍أم‍ل در ح‍اف‍ظ: ب‍ررس‍ی ه‍ف‍ت‍ادوه‍ف‍ت غ‍زل در ارت‍ب‍اط ب‍ا ت‍اری‍خ و ف‍ره‍ن‍گ ای‍ران، ت‍ه‍ران: ی‍زدان، ۱۳۸۲.[۶]
  • «ب‍ازت‍اب‌ه‍ا» (سفرنامه)، ت‍ه‍ران: آرم‍ان، ۱۳۸۳.
  • «ی‍گ‍ان‍گ‍ی در چ‍ن‍دگ‍ان‍گ‍ی»، ت‍ه‍ران: آرم‍ان، ۱۳۸۳.
  • «از رودک‍ی ت‍ا ب‍ه‍ار: درب‍ارهٔ ب‍ی‍س‍ت‌ودو ش‍اع‍ر ب‍زرگ ای‍ران»، ت‍ه‍ران: ن‍غ‍م‍ه زن‍دگ‍ی، ۱۳۸۳.
  • «ک‍ل‍م‍ه‌ه‍ا» (کلمات قصار)، ت‍ه‍ران: واژه‌آرا‏، ۱۳۸۷.
  • «بهار در پاییز: سفینه هفتادوهفت رباعی، ‏‫تهران‬: یزدا‏‫، ‏‫‏۱۳۸۸.
  • «راه و بی‌راه‮‬‏‫» (مجموعه مقالات)، ‏‫تهران‮‬‏‫: شرکت سهامی انتشار‮‬‏‫، ‏‫‏۱۳۸۸.
  • «دیروز، امروز، فردا (مجموعه مقالات مجلهٔ هستی)، تهران: شرکت سهامی انتشار‏‫، ۱۳۸۸.
  • «گفتن نتوانیم نگفتن نتوانیم»، تهران: شرکت سهامی انتشار، ‏‫۱۳۹۲.
  • «دیباچه‌ها‮‬‏‫: برگرفته از کتاب‌های دکتر محمدعلی اسلامی‌ندوشن‮‬» به اهتمام حسین مسرت، تهران: شرکت سهامی انتشار‏‫، ۱۳۹۲.
  • «شهرزاد قصه‌گو»، تهران: شرکت سهامی انتشار، ‏‫۱۳۹۲.[۷]
  • «برگریزان» (مجموعه مقالات)، تهران: یزدان، ‏‫۱۳۹۴.
  • «سرو سخنگو: تک‌بیت‌هایی از چهار شاعر بزرگ ایران»، گزینش و مقدمه، تهران: یزدان‏‫، ۱۳۹۴.
  • «یاد یاران: نامه‌ها»، تهران: یزدان‏‫، ۱۳۹۴.

ترجمه[ویرایش]

  • «ب‍ه‍ت‍ری‍ن اش‍ع‍ار ه‍ن‍ری لان‍گ‌ف‍ل‍و»، تهران: سخن، ۱۳۳۷.
  • «ش‍ور زن‍دگ‍ی: م‍اج‍رای زن‍دگ‍ی ون‍س‍ان ون‍گ‍وگ ن‍ق‍اش ه‍ل‍ن‍دی» (عنوان چاپ اول: سوز زندگی)، ای‍روی‍ن‍گ اس‍ت‍ون، تهران: سخن، ۱۳۳۸.
  • «ملال پ‍اری‍س و ب‍رگ‍زی‍ده‌ای از گ‍ل‌ه‍ای ب‍دی، شارل بودلر، تهران: ب‍ن‍گ‍اه ت‍رج‍م‍ه و ن‍ش‍ر ک‍ت‍اب، ۱۳۴۱‬.
  • «ع‍م‍ر خ‍ی‍ام»، هارولد لمب، تهران: امیرکبیر، ××۱۳.
  • «آن‍ت‍ون‍ی‍وس و ک‍ل‍ئ‍وپ‍ات‍را، ویلیام شکسپیر، ت‍ه‍ران: ی‍زدان‏‫، ۱۳۶۳.
  • «پ‍ی‍روزی آی‍ن‍ده دم‍وک‍راس‍ی، توماس مان‎، ج‍ام‍ی، ۱۳۶۹.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. روزها - جلد سوم - محمد علی اسلامی ندوشن - انتشارات یزدان - صفحهٔ ۲۹
  2. روزها - جلد سوم - محمد علی اسلامی ندوشن - انتشارات یزدان - صفحهٔ ۷۲
  3. محمدعلی اسلامی ندوشن، «سال‌هایی که بر دانشگاه گذشت؛ نباید ادامه یابد»، مجلهٔ نگین، ۳۰مهرماه ۱۳۵۷
  4. «توجه به عمق ایران». روزنامه اطلاعات. ۳ شهریور ۱۳۹۵.
  5. Admin. «متن مصاحبه با استاد اسلامی ندوشن با محوریت مکتب ادبی دارکولییسم | وبسایت رسمی مکتب ادبی دارکولییسم». دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۱-۰۴.
  6. «معرفی کتاب «تأمّل در حافظ» اثر محمدعلی اسلامی ندوشن».
  7. «اسلامی ندوشن از چاپ «شهرزاد قصه‌گو» خبر داد». عصر ایران. ۲۲ آذر ۱۳۹۲.

پیوند به بیرون[ویرایش]