لامپ خلأ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ساختار یک لامپ خلاء سه‌قطبی-فیلمن گرما ایجاد می‌کند که با کاتُد (قطب منفی) یکی می‌شود و آنُد، قطب مثبت است.
یک لامپ خلاء قدیمی ساخت شرکت اِن‌ای‌سی
خازن لامپ خلاء ثابت

لامپ خلأ[۱] (به انگلیسی: vacuum tube) در آمریکای شمالی تیوب الکترون، یا لامپ گرمایونی یا لامپ، افزاره‌ای است که حرکت الکترون‌ها را در محیط نزدیک به خلأ تشدید می‌کند یا تغییر می‌دهد یا نشانک الکترونیک در حرکت الکترون‌ها پدید می‌آورد.

به زبان ساده لامپ خلأ، افزاره‌ای است که جریان الکتریکی را می‌واپاید (تقویت یا کاهش می‌دهد). ایرادهای لامپ‌های خلأ، حجم بزرگ آنها، عدم اطمینان و گرمای شدیدی است که هیتر یا فیلمن داخل آن ایجاد می‌کند.

لامپ‌های خلأ در پیدایش فنّاوری الکترونیک که باعث تجاری شدن رادیو، تلویزیون، رادار، دستگاه‌های تقویت صوت، شبکه‌های بزرگ تلفنی، گونه‌های نوین رایانه‌های رقمی و پردازنده‌های صنعتی شد، نقش مهمّی داشتند. در بسیاری از کاربردها، عنصرهای حالت جامد، مانند ترانزیستورها و دیگرعنصرهای نیمرسانا، جایگزین لامپ‌های خلأ شده‌اند.

لامپ‌های خلأ در دو حالت دیود و تِریود هستند.

تِریود[ویرایش]

تِریودها درواقع لامپ خلائی می‌باشند که یک اتّصال الکتریکی که گاهی بصورت یک شبکه‌ی فلزّی است با ورودی دلخواه به آن وارد می‌شود. اگر به این اتّصال، قطب منفی وصل شود، جریان را می‌کاهد و اگر قطب مثبت وصل شود، جریان الکتریکی می‌افزاید و بدینصورت، جریان الکتریکیْ واپایش می‌شود.

استفاده در رایانه‌های نخستین[ویرایش]

لامپ خلأ در رایانه‌های نخستین بعنوان کلید استفاده می‌شد؛ به این معنا که پودمان یا بخشی را روشن و خاموش می‌کرد.

«مأخذها[ویرایش]

  1. واژهٔ مصوب فرهنگستان در حوزهٔ فیزیک هم‌ارزِ «vacuum tube» (انگلیسی)؛ منبع: گروه واژه‌گزینی و زیر نظر حسن حبیبی، «فارسی»، در (۱۳۷۶-۱۳۸۵)، فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان، تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی، شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۷۵۳۱-۷۷-۱ (ذیل سرواژهٔ لامپ خلأ) 

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Vacuum tube»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۸ مه ۲۰۰۸).