فرصت‌الدوله شیرازی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از فرصت الدوله شیرازی)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فرصت شیرازی
Forsat-od-dowleh pg101.jpg
نام اصلی میرزا محمد نصیرالحسینی
زادروز ۱۲۳۳ خورشیدی
صفر ۱۲۷۱ قمری
شیراز،
پدر و مادر میرزا جعفر (بهجت)
مرگ ۱ آبان ۱۲۹۹ خورشیدی
۱۰ صفر ۱۳۳۹ قمری
شیراز،
ملیت  ایران
جایگاه خاکسپاری جوار آرامگاه حافظ
لقب «میرزا آقا»
پیشه شاعر، نویسنده، نقاش، سیاح، موسیقی‌دان و ادیب
کتاب‌ها کتاب دریای کبیر
شطرنجیه
اشکال المیزان
بحورالالحسان
مثنوی هجرنامه
آثار عجم
تخلص «فرصت»
شاگرد پدرش و (شیخ مفید) و…
صفحه آغازین نخستین چاپ آثار عجم
صفحهٔ آغازین نخستین چاپ کتاب آثار عجم

میرزا محمد نصیرالحسینی (زادهٔ ۱۲۳۳ خورشیدی در شیراز - درگذشتهٔ ۱۲۹۹ خورشیدی در شیراز) ملقب به «میرزا آقا»، که در شعر «فرصت» تخلص می‌کرد و بیشتر به فرصت شیرازی معروف است، شاعر، نویسنده، نقاش، سیاح، موسیقی‌دان و ادیب اهل ایران بود.

زندگی‌نامه[ویرایش]

فرصت، فرزند میرزا جعفر متخلص به «بهجت» بود و در سال ۱۲۷۱ ه‍. ق، برابر با ۱۲۳۳ خورشیدی، در شیراز متولد شد. او برادر بزرگ میرزا محمدحسین بود که در شعر به رخصت‌الدوله تخلص می‌کرد. علاوه بر علوم فقه و اصول و کلام و فلسفه و منطق و شعر و نقاشی، به آشنایی با زبان پهلوی و علم حدیث نیز روی آورد. فرصت‌الدوله در بنیان فرهنگ نوین در ایران نقش مهمی ایفا کرد. فرصت به اروپا نیز سفر کرد و از کسانی بود که در مشروطیت فعالیت داشت. فرصت‌الدوله نه‌فقط زبان انگلیسی را فراگرفت، بلکه از دانشمندی آلمانی خط میخی را هم آموخت، و احتمالاً اولین ایرانی‌ای است که خط میخی را فراگرفته بود. او در سال ۱۳۳۱ ه‍.ق روزنامهٔ فارس را در شیراز منتشر کرد.

فرصت هنر نقاشی را به گفتهٔ خود در کتاب آثار عجم، در خردسالی نزد استاد میرزاآقا آموخت. نقاشی یکی از رشته‌های موردعلاقهٔ فرصت بود. این هنر بود که فرصت را بسیار به خود مشغول کرد و از این طریق بود که او با شاهان و شاهزادگان قاجار آشنا شد و از این راه مورد تجلیل و تکریم قرار گرفت. از این رو، شاگردانی چون رخصت‌الدوله، برادر کوچک‌ترش، و صدرالدین شایستهٔ شیرازی را تربیت کرد.

فرصت با دیدی قوی و آگاهی از دانش و هنر زمان، به هر جا که سفر می‌کرد، موقعیت اجتماعی، فرهنگی، و معماری آن منطقه را بررسی و در کتاب آثار عجم تصویرسازی می‌کرد. او با موشکافی‌ای که در بررسی آثار تاریخی و باستانی، و اوضاع اجتماعی و اقتصادی داشته، علاوه بر ثبت مکان، ارتفاع، نوع و قطر مصالح هر بنا، تصویر آن را به سبک سیاه‌قلم ترسیم نموده و در هر تصویر، برای نشان دادن مقیاس بنا، تصویر چند انسان را در کنار آن می‌کشید تا بینندهٔ تصویر بتواند به درک کاملی از بنا برسد. در ضمن، علاوه بر تصاویر نقاشی‌شده در کتاب آثار عجم، او تصاویری در کتاب دریای کبیر نیز ترسیم کرده‌است.

فرصت‌الدوله در سال ۱۳۳۹ ه‍. ق، برابر با ۱۲۹۹ خورشیدی، در شیراز درگذشت و در جوار آرامگاه حافظ، درست در کنار سنگ حافظ، ضلع شمالی، دفن شد. بعدها، پس از ساختِ ساختمان فعلی مقبرهٔ حافظ، سنگ قبر او که توسط خودش انتخاب شده بود و این غزل خود را با خط زیبایی بر روی آن نوشته بود… (؟) را به بنای هفت‌تنان (موزهٔ سنگ)انتقال دادند؛ و یک سنگ خارج از بنای فعلی بر قسمت شمالی محوطهٔ حیاط آرامگاه نصب شد:

  • از شاگردان وی را می‌توان به (محمدحسین متخلص به بهجت) برادر کوچکتر خود و (صدرالدین شایسته شیرازی) نقاش وهنرمند صاحب سبک و هنرآموختهٔ مکتب کمال‌الملک را نام برد.
    ای جلوه جمال تو برتر زهر سناعجز از ثنای ذات تو بهتر زهر ثنا

    آثار[ویرایش]

    نمونه شعر[ویرایش]

    ما رند و خراباتی و دیوانه و مستیمپوشیده چه گوییم، همینیم که هستیم
    زان باده که در روز ازل قسمت ما شدپیداست که تا شام ابد سرخوش و مستیم
    دوشینه شکستیم به یک توبه دوصد جامامروز به یک جام دوصد توبه شکستیم
    یکباره ز هر سلسله پیوند بریدیمدل تا که به زنجیر سر زلف تو بستیم
    نگذشته ز سر پا به ره عشق نهادیمبرخاسته از جان به غم یار نشستیم
    در نقطهٔ وحدت سر تسلیم نهادیمو از دایرهٔ کثرت موهوم برستیم

    منابع[ویرایش]