صنعتی‌سازی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مراحل تکامل صنعتی ۱–از نیمه قرن هیجدهم آغاز و طی کمتر از یک قرن به صورت نوآوری‌هایی در زمینه ماشینی شدن صنایع نساجی٬ پیشرفت‌های فنی در تولید انبوه٬ استخراج زغال‌سنگ٬ مهار کردن و به‌کارگیری نیروی بخار٬ چهره مشخص خود را پیدا می‌کند، مرکزیت انقلاب صنعتی در این مرحله سرزمین انگلیس بوده است، ۲–دهه‌های میانی قرن نوزدهم٬ یعنی سال‌های بین ۱۸۳۰ تا ۱۸۵۰ را می‌توان آغازی برای مرحله جدید به‌شمار آورد، این مرحله تا پایان قرن نوزدهم ادامه یافته است، در این مرحله است که صنایع راه‌آهن رشد قابل توجهی می‌یابد٬ فولاد به تولید انبوه می‌رسد٬ کشتی‌های بخار به کار گرفته می‌شوند٬ و در زمینه کشاورزی از تکنولوژی جدید در سطح وسیعی استفاده می‌شود، طی این مرحله٬جامعه‌های دیگر به‌خصوص در غرب قاره اروپا و نیز شمال آمریکا با گسترش فزاینده‌ای صنعتی می‌شوند، ۳–مرحله بعدی در واقع از واپسین سال‌های قرن نوزدهم آغاز و تا شروع جنگ دوم جهانی ادامه می‌یابد، از وجوه مشخصه این مرحله گسترش صنایع اتومبیل و صنعت برق است،همچنین صنعت نفت در مقایسه با سال۱۹۰۰ رشدی حدود ۱۳ برابر یافت که در مقایسه با دیگر زمینه‌ها از رشد کمتری برخوردار بود،در این مرحله ساخت تلفن به تولید انبوه رسید…انقلاب صنعتی دوم با ایجاد خط متحرک «زنجیره ای» تولید٬ برای تولید انبوه و استاندارد پا به میدان صنعت نهاد، مبتکر خط زنجیره‌ای تولید٬ برای تولید انبوه «هنری فورد» بود، برای تولید انبوه٬ ماشین‌آلات و ابزار جدیدی به کار گرفته شدندو تقسیم کار در سطح کارگاه به مرحله اجرا گذاشته شد و هر کارگر در یک نوع کار معین تخصص یافت،این انقلاب که نخست در صنعت اتومبیل‌سازی کارخانه‌های فورد در آمریکا آغاز شد و سپس به دیگر صنایع و کشورهای دیگر گسترش یافت تولید انبوه و فراورده‌های یکسان را وارد نظام تولید کردو کلاً نظام تولید دچار دگرگونی فراوان شد، ۴–مرحله بعدی را میتوان توسعه چشمگیر صنایع هواپیمایی دانست که مقارن باجنگ جهانی دوم است؛ صنایع هواپیماسازی از عوامل عمده توسعه صنایع آلومینیم بود،از همه مهم‌تر پیدایی تکنولوژی‌های جدید ارتباطی چون رادیو٬ تلویزیون ترانزیستوری و فرستنده‌های موجی در این مرحله است انقلاب سوم صنعتی در نتیجه ایجاد و کاربرد و توسعه صنعت الکترونیک پدید آمده است کشورهای مهم پیشتاز در این انقلاب ژاپن و آمریکا هستند، ۵–و در نهایت استفاده از انرژی هسته‌ای بدون شک عصر جدیدی در دگرگونی‌های جهان تکنولوژی و صنعت محسوب می‌گردد،این مرحله را باید عصر الکترونیک و استفاده از انرژی هسته‌ای دانست، اگر کشوری بخواهد صنعتی شود نیازمند فرایندهای اساسی است از آن جمله سه فرایند مهم باید در نظر گرفت ۱–فضای صنعتی۲– مهارت صنعتی و ۳–فرهنگ و تفکر صنعتی برای این‌که فرایند صنعتی‌شدن به درستی صورت پذیرد باید به انطباق ساخت‌های اجتماعی و نهادها به صور گوناگون توجه نشان داد و باید گفت تحقق این فرایند در توسعه‌ی تدریجی یک کشور اجتناب‌ناپذیر است زمانی یک کشور صنعتی خوانده می‌شود که بیش از یک چهارم جمعیت فعال آن در بخش صنعت و یا کمتر از یک چهارم در بخش کشاورزی «و یا سایر مشاغل» به کار اشتغال داشته باشند، یک جامعه را زمانی می‌توان صنعتی تلقی کرد که نه تنها فعالیت‌های صنعتی در آن حایز اهمیت باشند بلکه اکثر افراد با روحیه‌ای عقلانی و احراز کارایی صنعتی به کار بپردازند و نهادها نیز با چنین شیوه‌هایی اداره شوند، یک واحد صنعتی٬ انباشتگی وسیع سرمایه ٬ محاسبه عقلانی عملیات٬ تقسیم کار اجتماعی٬ تخصص در کارها٬ تفکیک محل کار از کانون خانواده یا تجمع وسیع کارگران در محل‌های کار را مفروض می‌دارد،مجموعه‌ی این شرایط و موقعیت‌ها در نظام مدیریتی سرمایه داری عملی است، در یک چنین نظامی سرمایه و نیروی کار بدون گسست٬ در کار ساخت و ساز و دخالت در امر منابع طبیعی٬ مواد خام٬ منابع معدنی و نیروهای انسانی است، در نظام سرمایه‌داری؛ در اثر تقسیم کار٬جامعه به تخصص‌های متنوعی تقسیم می‌شود این تخصص‌ها در اثر تجربه دویست و پنجاه ساله‌ی صنعتی شدن کشورهای پیشرفته کسب شده است، در این جامعه‌ها فضای صنعتی٬ مهارت‌های صنفی و تفکر صنعتی در جامعه عمل می‌کند و حالتی که بر چنین جامعه‌ای حاکم است در تفکر و اندیشه شخص٬کارکردهایش و تصمیم‌گیری‌های روزمره‌اش اثر می‌گذارد، این نوع خردورزی شخص را وامی‌دارد که به وارسی و انتخاب‌های مختلف دقیق موضوع بپردازد و تصمیم بگیرد

منابع[ویرایش]

دکتر فیوزات٬جامعه شناسی صنعتی اکبر فریار٬ اصول و مبانی جامعه‌شناسی صنعتی کاپلینسکی٬ رافائل و چارلز کوپر٬ تکنولوژی و توسعه در سومین انقلاب صنعتی«جمشید زنگنه»

تأثیر صنعتی شدن و شهر نشینی بر خانواده به تدریج که جامعه از الگوی جامعۀ کشاورز به صنعتی تغییر می یابد ٬ اقتدار و کارکردهای خانواده نیز همراه با آن دگرگون می شود، عمده ترین پیامد حرکت از خانوادهٔ سنتی روستایی به سمت خانوادهٔ شهری و صنعتی ٬ از نظام خویشاوندی گسترده به خانوادهٔ هسته ای بوده است با صنعتی شدن جوامع ٬ تولید صنعتی از خانواده به کارخانه منتقل می شود و آماده شدن برای کار در یک جامعهٔ صنعتی مستلزم سطح بالایی از تخصص می باشد ، در جامعهٔ شهری و صنعتی دیگر خانواده ها قادر به ارائهٔ آموزش و تخصص لازم را به فرزندان ندارند و به این ترتیب نهاد های آموزشی عهده دار ارایهٔ آموزش و تخصص لازم را به افراد جامعه بر عهده می گیرند، خانواده که در جامعهٔ روستایی مرکز و کانون تولید اقتصادی بود در یک جامعهٔ صنعتی مصرف کنندهٔ تولیدات اقتصادی می شود و به این ترتیب نهاد خانواده کارکرد اقتصادی اش را از دست می دهد، در جامعهٔ صنعتی به دلیل تخصصی شدن تقسیم کار ٬ هر شخص ملزم به انجام یک وظیفه اقتصادی معین است، در نتیجه کارکرد اجتماعی کردن کودک از سنین پنج شش سالگی از خانواده گرفته می شود و به مدرسه و دیگر نهادهای آموزشی واگذار می گردد،هم چنین دولت ها برای کسانی که توانایی اقتصادی لازم را ندارند از طریق تأمین اجتماعی و برنامه های رفاهی نقش عمده ای را در مسئولیت های اقتصادی این گونه افراد ایفا می کندو به این ترتیب نگهداری از کودکان ٬ سالمندان و معلولان از خانواده گرفته و به دیگر نهادها واگذار می گردد،در جوامع سنتی ، این خانواده ها بودند که نقش و پایگاه اجتماعی افراد را مشخص می کردند اما در جوامع پیشرفته و صنعتی دیگر خانواده ها به طور مستقیم در تعیین پایگاه های اجتماعی افراد نقش عمده ای ندارند؛ ورود به مشاغل تخصصی و حرفه هایی مانند پزشکی ٬ مهندسی ٬ وکالت و… نیازمند داشتن مدارک تخصصی است که تنها دانشگاه ها ی رسمی صلاحیّت صدور آن را دارند،

منابع[ویرایش]

کوئن ٬ بروس ٬مبانی جامعه شناسی ٬ ترجمه و اقتباس غلامعباس توسلی و رضا فاضل٬انتشارات سمت گیدنز ٬ آنتونی ٬ جامعه شناسی ٬ ترجمهٔ منوچهر صبوری ٬ نشرنی

خواص صنعتی شدن در کشورهای در حال توسعه ۱–افزایش دریافت ارزی آنها از طریق افزایش صادرات تولید صنعتی ۲–جایگزینی کالاهای وارداتی و محدود شدن واردات ۳–نیروی کار اضافی در بخش صنعت مشغول بکار میشود ۴–برای مواد اولیه داخلی بازار خوبی بوجود می آید

مشکلات صنعتی شدن در یک جامعه در حال توسعه ۱–مشکل کمیابی سرمایه:سرمایه عامل و رکن اساسی صنعتی کردن یک کشور به شمار می رود اکثر مردم کشورهای در حال توسعه فقیر بوده و درآمد ناچیزی دارند و قادر نیستند قسمتی از درآمد خود را پس اندار کرده و سپس آنرا سرمایه گذاری کنند،عده ی زیادی از سرمایه داران نیز معمولاً به علت عدم وجود امنیت اقتصادی و به علت تغییراتی که مرتباً در قوانین کشورشان بوجود می آید کمتر سرمایه گذاری میکنند و چنانچه بخواهند سرمایه گذاری کنند به دنبال سرمایه گذاری در طرحهایی میباشند که دارای منافع آنی وزیاد باشد ۲–مشکل کارگر متخصص:از آنجا که تعداد مدارس وموسسات صنعتی و حرفه ای و کارخانه جات و صنایع در کشورهای در حال توسعه بسیار کم و محدود است بنابراین محلی که افراد بتوانند در آنجا در کارهای حرفه ای و صنعتی تخصص پیدا کنند و از این تخصص خود استفاده کنند بسیار کم است ۳–کمبود کارفرمای اقتصاد:بدون وجود کارفرمای اقتصادی در یک کشور درحال توسعه٬صنعتی شدن بسیار کند وشاید غیرممکن باشد ۴–هزینه تولید:در کشورهای در حال توسعه بطور کلی هزینه تولید کالاهای تولیدی بیشتر از کشورهای پیشرفته است زیرا در این کشورها با نداشتن کارگر و افراد متخصص،عوامل تولید به خوبی ترکیب نشده و هزینه تولید نسبت به کشورهای پیشرفته افزایش میابد ۵–مشکل عوامل طبیعی:وجود معادن و ذخایر زیرزمینی کافی،جنگل،زمین قابل زراعت ٬ آب و…از احتیاجات اولیه و لازمه صنعتی شدن است بنابراین کشوری که از چنین منابعی بی بهره باشد امکان صنعتی شدن آن کم است زیرا سبب میشود که منابع اولیه و نیمه ساخته از کشورهای دیگر وارد شود و در نتیجه علاوه بر اینکه مقدار زیادی ارز از کشور خارج میشود بهای تمام شده کالا را نیز افزایش میدهد، ۶–مشکل محل کارخانه:محل کارخانه باید بسته به نزدیکی به معادن و ذخایر مورد نیاز ٬ همجوار بودن با بازارهای فروش ٬ نزدیک بودن به وسایل حمل و نقل و راههای مناسب جهت صدور فراورده های تولیدی ٬ نوع خاک ٬ وضع آب و هوا ٬ میزان برودت گرما و بارندگی سالیانه و… برای ایجاد یک صنعت بایستی مورد مطالعه قرار بگیرد ۷–خالی شدن روستاها ووقفه در امور کشاورزی:افزایش تقاضای نیروی کارگر در شهرها و افزایش دستمزدها که به علت توسعه تقاضای نیروی کار صورت میگیرد سبب جلب روستاییان ب شهر میگردد و در نتیجه روستاییان جمعیت لازم برای انجام مور کشاورزی را از دست میدهند و در امور کشاورزی وقفه ایجاد می شود ۸–بالا رفتن هزینه زندگی:نخستین علت این موضوع بکار افتادن سرمایه های جدید و افزایش مقدار پول در گردش همراه است و به همین علت قیمت ها به تناسب افزایش حجم اسکناس در گردش ترقی میکند و این ترقی قیمت مادامی که محصولات جدید به بازار نیامده ادامه دارد.یکی دیگر از علل ترقی قیمتها مربود به کمبود مواد غذایی و ازدیاد مصرف است زیرا از یک طرف عده ای از کشاورزان به امید بدست آوردن پول بیشتر شغل وروستای خود را ترک میکنند و از طرف دیگر همین افرد جزء طبقه مصرف کننده میشوند

منابع[ویرایش]

مقاله برخی از مسائل ومشکلات صنعتی شدن سایت www.noormags.com ٫ مقاله مشکلات صنعتی کشورها www.noormags.com