بحران قرن سوم یا هرج و مرج نظامی یا بحران شاهنشاهی (۲۳۵–۲۸۴ میلادی) به دورهای گفته میشود که امپراتوری روم زیر فشار تهاجم،جنگ داخلی،طاعون و رکود اقتصادی قرار داشت. این بحران با ترور امپراتور روم،الکساندر سوروس، به دست سربازان خودش شروع شد و آغاز دورهای بود که در آن ۲۰–۲۵ نفر از مدعیان امپراتوری که اغلب ژنرالهای برجستهٔ ارتش روم بودند، به عنوان قدرتهای امپریالیستی در سراسر قلمرو امپراتوری روم در نظر گرفته شدند.